Γιώργος Παυλόπουλος
Όσοι και όσες δεν έχουν πειστεί για το τι συμβαίνει σήμερα στον κόσμο, μπορούν να ανατρέξουν στο γνωστό λαϊκό γνωμικό: «από μικρό κι από τρελό, μαθαίνεις την αλήθεια». Ο «μικρός», ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, παραδέχθηκε με περισσή ειλικρίνεια πως η κρίση που έχει ξεσπάσει με επίκεντρο αυτό το παγωμένο κομμάτι γης αφορά πρωτίστως την «παγκόσμια τάξη πραγμάτων» – προφανώς τη νέα, που θα αντικαταστήσει την παλιά. Ο δε «τρελός», ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, ξεκαθάρισε χωρίς περιστροφές: «Δεν αισθάνομαι πλέον υποχρεωμένος να σκέφτομαι αποκλειστικά την ειρήνη (…) αλλά τι είναι σωστό και καλό για τις ΗΠΑ».
Η ίδια εικόνα προέκυψε και από το φετινό Φόρουμ του Νταβός, έστω και αν ο γενικός τίτλος του έμοιαζε εκτός τόπου και χρόνου: «Ένα Πνεύμα Διαλόγου», σε μια εποχή που τον λόγο έχουν πάρει ξεκάθαρα η βία και τα όπλα… Από το βήμα του, άλλωστε, ο Ντ. Τραμπ έκανε άλλη μια επίδειξη ισχύος και αλαζονείας, επαναλαμβάνοντας δια ζώσης αυτό που αποτυπώνει το πρόσφατο Στρατηγικό Δόγμα του: η Αμερική είναι το αφεντικό της Δύσης και θα παραμείνει η πιο ισχυρή όλου του κόσμου. Ένα μήνυμα με αποδέκτες τους πάντες, αλλά κυρίως τους «27» της ΕΕ, κάποιοι από τους οποίους επιμένουν στα αφηγήματα περί «στρατηγικής αυτονομίας» ή και μετωπικής σύγκρουσης με τις ΗΠΑ.
Το Νταβός επιβεβαίωσε πως η ΕΕ βρίσκεται σε θέση αδυναμίας έναντι των ΗΠΑ του Τραμπ
Το σίγουρο πάντως είναι ότι και αυτοί, όπως και όσοι εξακολουθούν να επιδιώκουν «συνεννόηση», κατανοούν ότι οι κανόνες του παιχνιδιού έχουν αλλάξει. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και μετά τη στροφή που έκανε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, ακυρώνοντας την επιβολή δασμών και προαναγγέλλοντας μια συμφωνία η οποία δεν θα απαιτήσει χρήση βίας, οι Ευρωπαίοι δεν εμφανίστηκαν ιδιαιτέρως αισιόδοξοι – έστω κι αν ο Τραμπ τους υποσχέθηκε πως θα πάρουν κάτι τις από τον κρυμμένο κάτω από τους πάγους πλούτο της Γροιλανδίας.
«Το αμερικάνικο όνειρό μας έχει πια πεθάνει. Ο Ντόναλντ Τραμπ το δολοφόνησε», δήλωσε κορυφαίος διπλωμάτης στο Politico, αποτυπώνοντας την ανησυχία των περισσότερων, που μάλλον ξανασκέφτονται την επιλογή τους να αντικαταστήσουν την ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία με εκείνη από τις ΗΠΑ. Πρόκειται για «μια ανάπαυλα στην κρίση και μόνο μια ανάπαυλα», διαπίστωνε στο κεντρικό της άρθρο η ναυαρχίδα του γαλλικού Τύπου, le Monde, προειδοποιώντας πως η Ευρώπη δεν έχει πολύ χρόνο προκειμένου να προετοιμαστεί για «ένα μέλλον χωρίς τις ΗΠΑ». «Η μετατόπιση της διεθνούς τάξης πραγμάτων δεν είναι απλώς σεισμική – είναι μόνιμη», παραδέχθηκε και η πρόεδρος της Κομισιόν.
Το πρόβλημα για τους «ηγεμόνες» της Ευρώπης είναι πως δεν πείθουν ότι μπορούν να παίξουν καθοριστικό ρόλο σε ένα κόσμο στον οποίο έχουν βγει τα μαχαίρια. Κι αυτό διότι κάθε μέρα που περνά εντείνεται η απαξίωση του οικοδομήματος που με τόσο κόπο έχουν φτιάξει το κεφάλαιο και οι αστικές τάξεις της Γηραιάς Ηπείρου – καθιστώντας το πιο αποκρουστικό, μα και πιο απειλητικό για τους λαούς. Ακόμη και ο πρόεδρος της Ουκρανίας έφτασε να τους ειρωνευτεί: «Αντί να γίνει μια πραγματικά παγκόσμια δύναμη, η Ευρώπη παραμένει ένα όμορφο αλλά κατακερματισμένο καλειδοσκόπιο μικρών και μεσαίων δυνάμεων», είπε.
Θα μπορούσε, βεβαίως, να ισχυριστεί κανείς ότι όλα αυτά λίγο μετράνε και ότι είναι δικό τους πρόβλημα τι θα κάνουν με την ΕΕ τους. Ή να σημειώσει πως το βασικό διακύβευμα είναι σήμερα άλλο, καθώς το «κάδρο» των αδυσώπητων ανταγωνισμών ανάμεσα στα διάφορα κέντρα του καπιταλισμού, του βίαιου ξαναμοιράσματος των σφαιρών επιρροής και των ιμπεριαλιστικών πολέμων είναι πολύ μεγαλύτερο και με πιο πολλούς «παίκτες». Μαζί και αυτούς που οι ΗΠΑ υπολογίζουν περισσότερο, δηλαδή τη Ρωσία και, κυρίως, την Κίνα.
Ενδεχομένως και να έχουν έτσι τα πράγματα. Ορισμένοι, παρ’ όλα αυτά, έχουν βρεθεί ξαφνικά στο καναβάτσο. Όπως η Ελλάδα, της οποίας κυβέρνηση, πολιτικό σύστημα, επιχειρηματικά «τζάκια» και οι κάθε λογής αυλικοί τους διαπιστώνουν ότι το σύνθημα «ανήκουμε στη Δύση» είναι πλέον ανεπαρκές για να απαντήσει στα σύγχρονα διλήμματα. Και πώς να μην είναι, άλλωστε, όταν υπάρχουν εμφανείς αρρυθμίες ανάμεσα στους δύο «πνεύμονες» που έδιναν οξυγόνο στην ύπαρξή τους: τις ΗΠΑ και την ΕΕ. Όταν τίθεται καθημερινά το δίλημμα ποιον να στηρίξουν και ποιον να αδειάσουν στα ανοιχτά μέτωπα.
Απέναντι σε αυτή την κατάσταση, ένα νέο εφεύρημα έρχεται στην επιφάνεια: να περνάμε απαρατήρητοι, χωρίς να μας παίρνουν χαμπάρι και να χρειάζεται να ασχοληθούν μαζί μας – και αν τα καταφέρουμε, ίσως τη βγάλουμε καθαρή μέχρι να περάσει η φουρτούνα. Είναι κάτι που έχει κοντά ποδάρια, όμως, καθώς η Ελλάδα τους έχει εκτεθεί και τώρα δεν είναι εύκολο να περνά «κάτω από τα ραντάρ». Ακόμη όμως κι αν καταφέρει να μείνει όρθια ισορροπώντας πάνω στο τεντωμένο σκοινί, υπάρχει κάτι πιο σημαντικό, από το οποίο δεν μπορεί να ξεφύγει.
Οι λαοί (και όχι μόνο ο ελληνικός) γνωρίζουν καλά ποια είναι η πλευρά της ιστορίας την οποία έχουν επιλέξει αυτοί που ελέγχουν και ασκούν σήμερα την εξουσία στη χώρα: Με τους γενοκτόνους του παλαιστινιακού λαού, με τους πολεμοκάπηλους που προσπαθούν να μας πείσουν ότι πρέπει να συνηθίσουμε στα φέρετρα, με τους γκάνγκστερ που εισβάλουν σε χώρες και απαγάγουν τους προέδρους δολοφονώντας όποιους βρουν μπροστά τους, με εκείνους που χτίζουν τείχη σε θαλάσσια και χερσαία σύνορα απέναντι στους πρόσφυγες και μετανάστες, με όλους αυτούς που κλέβουν τον ιδρώτα μας και κερδοφορούν ακόμη και με την αγωνία και τον πόνο μας. Ακόμη κι αν γλιτώσουν από τους ανταγωνισμούς των «πάνω» και δεν συνθλιβούν όπως τα βατράχια από τα βουβάλια, δεν θα γλιτώσουν από την οργή των «κάτω», όταν αποφασίσουν να φέρουν ανάποδα τον ντουνιά.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο που κυκλοφόρησε 24-25 Ιανουαρίου 2026
