Γιάννης Ελαφρός
Ενώ η κυβέρνηση ισχυρίζεται πως θα κάνει διάλογο με τους αγρότες, μία βασική κίνηση που έκανε ήταν να δώσει την ψήφο της υπέρ της συμφωνίας Mercosur, διευκολύνοντας την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συγκεντρώσει το αναγκαίο ποσοστό ψήφων υπέρ της συμφωνίας, που εξυπηρετεί τα μονοπώλια της ΕΕ. Η Ελλάδα είναι μία από τις ελάχιστες, αν όχι η μοναδική μαζί με την Ιταλία χώρες με ευρύ αγροτικό πληθυσμό που στήριξε τη συμφωνία Mercosur. Ακόμα και η Γαλλία του Μακρόν αναγκάστηκε να αλλάξει στάση και να περάσει στο «Όχι», λόγω των οξύτατων αντιδράσεων των αγροτών. Η κυβέρνηση της ΝΔ από την άλλη παραμένει πρωτοπόρα στον κυνισμό, στον παχυδερμισμό και στην εξυπηρέτηση των μεγάλων πολυεθνικών και του σχεδιασμού της ΕΕ, ακόμα κι αν αυτό επιφέρει σκληρό πλήγμα στον αγροτικό τομέα.
Η συμφωνία «ελεύθερου εμπορίου» της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις χώρες της Mercosur (Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη, Ουρουγουάη και Βολιβία), προβλέπει την κατάργηση των δασμών στο 91% των προϊόντων, διευκολύνοντας αφενός τις εξαγωγές της ΕΕ (αυτοκίνητα, χημικά, φάρμακα) και την κερδοφορία των ευρωπαϊκών καπιταλιστικών εταιρειών, αφετέρου και τις εξαγωγές των χωρών της νότιας Αμερικής, κυρίως στον πρωτογενή τομέα, αλλά και σε βιομηχανικά προϊόντα χαμηλότερης επεξεργασίας.
Η συμφωνία Mercosur, για την οποία γίνονται διαπραγματεύσεις εδώ και 25 χρόνια, έγινε πιο αναγκαία για τον ευρωπαϊκό καπιταλισμό για να βρει χώρο εμπορικής επέκτασης, μετά την αύξηση των δασμών από τις ΗΠΑ, το εμπάργκο στη Ρωσία και τις δυσκολίες στις οικονομικές σχέσεις με την Κίνα, που γίνονται ολοένα και πιο ετεροβαρείς για την ΕΕ λόγω ανάπτυξης της ασιατικής υπερδύναμης. Γι’ αυτό και η Κομισιόν έσπευσε να την ολοκληρώσει.
Η Mercosur χαρακτηρίζεται συχνά ως συμφωνία «αυτοκίνητα για κρέας» υποδηλώνοντας τα βασικά στοιχεία που θα ανταλλάξουν οι δύο πλευρές. Σε γενικές γραμμές ωφελούνται ιδιαίτερα τα βιομηχανικά μονοπώλια της ΕΕ (κυρίως κεντρικής και βόρειας) από την μια και ο ανεπτυγμένος και έντονα καπιταλιστικοποιημένος κι εντατικός αγροτικο-κτηνοτροφικός κλάδος της νότιας Αμερικής. Η Ελλάδα πάντως δεν κατασκευάζει αυτοκίνητα…
Απεναντίας, αναμένονται αθρόες εισαγωγές φθηνών και μη ποιοτικών αγροτικών προϊόντων από τις χώρες της Αμερικής, που θα πιέσουν ακόμα περισσότερο τους φτωχομεσαίους αγρότες κι ευρύτερα. Ας σημειωθεί πως ήδη το εμπορικό αγροτικό ισοζύγιο της Ελλάδας με τις χώρες της Mercosur είναι εξαιρετικά αρνητικό, με αναλογία 1 προς 13 σε βάρος της χώρας μας! Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 2024 η Ελλάδα εισήγαγε αγροτικά προϊόντα, τρόφιμα και ποτά (χωρίς τον καπνό) αξίας 452,1 εκατ. ευρώ, ενώ εξήγαγε στις ίδιες χώρες προϊόντα αξίας μόλις 34,5 εκατ. ευρώ.
Οι εισαγωγές της Ελλάδας σε αγροτικά προϊόντα από τη Mercosur αφορούν κυρίως πρώτες ύλες, αλλά και τρόφιμα που χρησιμοποιούνται στην κατανάλωση, στη μεταποίηση και τις ζωοτροφές. Πρόκειται κυρίως για βόειο κρέας και πουλερικά (από Βραζιλία και Αργεντινή), ζάχαρη (Βραζιλία) και βέβαια σόγια και προϊόντων σόγιας, που κατευθύνονται κυρίως στη ζωική παραγωγή ως ζωοτροφές, ενώ ανάλογο προορισμό έχουν κυρίως και οι εισαγωγές καλαμποκιού κι άλλων σιτηρών. Επίσης, οι χώρες της Mercosur εξάγουν στην Ευρώπη και στην Ελλάδα μεγάλες ποσότητες ρυζιού, μελιού και άλλων βασικών αγροτικών προϊόντων. Από τις εισαγωγές δεν λείπουν τα φρούτα και τα εσπεριδοειδή (π.χ. τα περιβόητα λεμόνια Αργεντινής), πρώτες ύλες για τη βιομηχανία τροφίμων ή προϊόντα πρώτης μεταποίησης.
Αξίζει να σημειωθεί πως τα αγροτικά προϊόντα από τη Νότια Αμερική έχουν καταρχάς πιο χαμηλές τιμές από τα εγχώρια, λόγω της εντατικής και βιομηχανοποιημένης καλλιέργειας και των πολύ φτηνών μεροκάματων στους εργαζόμενους στον αγροτικό τομέα. Αυτό καταρχάς θα πιέσει τους μικρομεσαίους αγρότες στην Ελλάδα, ενισχύοντας την τάση καταστροφής τους. Θα φέρει και πιο χαμηλές τιμές στον καταναλωτή των πόλεων; Αυτό είναι εξαιρετικά αμφίβολο, καθώς οι τιμές καθορίζονται κυρίως από τη δυνατότητα κέρδους των μεγάλων εμπορικών μονοπωλίων και των σούπερ-μάρκετ, άρα δεν είναι καθόλου βέβαιη μια πιθανή μείωση, απεναντίας.
Πολύ σημαντικό είναι και το θέμα της ποιότητας αυτών των τροφίμων. Παρότι η ΕΕ λέει πως θα υπάρξει (σε βάθος χρόνου) ρήτρα αμοιβαιότητας για την προσαρμογή του τρόπου παραγωγής των χωρών της Mercosur στα ευρωπαϊκά πρότυπα, η πραγματικότητα σήμερα είναι πως μόνο στην Αργεντινή και στη Βραζιλία καλλιεργούνται γενετικώς τροποποιημένα φυτά σε έκταση 900.000.000 στρεμμάτων (30 φορές η συνολική γεωργική έκταση της Ελλάδας), πως επιτρέπονται μαζικοί αεροψεκασμοί με κίνδυνο γενικευμένων επιμολύνσεων των αγροτικών προϊόντων με αφλατοξίνες, καρκινογόνες ορμόνες και απαγορευμένα φυτοφάρμακα. Απέναντι σε αυτή τη μαζική επιμόλυνση οι δειγματοληπτικοί έλεγχοι στην Ευρώπη, όταν κι αν γίνονται, θα έχουν μικρό αποτέλεσμα. Μια παράμετρος που αξίζει να υπογραμμιστεί επίσης είναι πως η αγροτική επέκταση στη νότια Αμερική έχει πολύ αρνητικές συνέπειες στην Αμαζονία κι ευρύτερα στα τροπικά δάση της περιοχής, που θεωρούνται πνεύμονες του πλανήτη.
Για να αντισταθμίσει την αντίδραση των αγροτών η ελληνική κυβέρνηση κάνει λόγο για την προστασία 21 ελληνικών προϊόντων με ονομασία προέλευσης (ΠΟΠ), ενώ μιλά για πιθανή άνοδο των εξαγωγών ελληνικών αγροτικών προϊόντων στις χώρες της Mercosur. Πρόκειται για «ευσεβείς πόθους» και ανοικτή κοροϊδία. Εξάλλου υπάρχουν η Ισπανία και η Πορτογαλία με ανάλογα προϊόντα και πολύ πιο στενούς δεσμούς με την περιοχή.
Από κει και πέρα η ευρωπαϊκή ρύθμιση πως εάν υπάρχει πτώση των τιμών πάνω από 8% σε κάποια προϊόντα από τη Mercosur θα ληφθούν μέτρα (πιθανόν και δασμοί), περισσότερο παραπέμπει σε μακρόχρονες επιτροπές εξέτασης του θέματος κλπ. Η Κομισιόν της φον ντερ Λάιεν για να χρυσώσει το χάπι ανακοίνωσε πως θα δώσει προκαταβολικά 45 δισ. από την πετσοκομμένη ΚΑΠ της επόμενης περιόδου, της μειωμένης κατά 100 δισ. για να στραφούν στην πολεμική προετοιμασία.
Το σίγουρο είναι πως η υλοποίηση της συμφωνίας ΕΕ-Mercosur θα πιέσει πολύ το εισόδημα των αγροτών, θα ενισχύσει τις τάσεις καταστροφής μικρομεσαίων κυρίως εκμεταλλεύσεων και θα συμβάλλει στην παραπέρα συγκέντρωση του αγροτικού τομέα σε μεγάλες εταιρείες με καθαρά καπιταλιστική λογική.
Το αίτημα της ακύρωσης αυτής της συμφωνίας και η πάλη για έξοδο από την ΕΕ, που πλέον βαρύνεται και με τη συμφωνία με τη Mercosur, είναι αναγκαίοι στόχοι πάλης του αγροτικού και λαϊκού κινήματος.
