Καλομοίρα Σωτηρίου
Νομοσχέδιο με σειρά αντιδραστικών αλλαγών προωθεί η κυβέρνηση της Πορτογαλίας, η οποία ελπίζει στη στήριξη της Ακροδεξιάς για να τις περάσει. Η συμπίεση του κόσμου της εργασίας υπέρ της κερδοφορίας του κεφαλαίου παραμένει η σταθερή απάντηση σε όλα τα μήκη και πλάτη της ΕΕ, σε περιόδους τόσο ύφεσης όσο και ανάπτυξης.
Το προκαταρκτικό σχέδιο του νέου εργασιακού νόμου τον οποίο ενέκρινε η κυβέρνηση της Πορτογαλίας τον περασμένο Ιούλιο αναθεωρεί περισσότερα από εκατό άρθρα του εργασιακού κώδικα, με διακηρυγμένο στόχο να κάνει πιο ευέλικτο το εργασιακό καθεστώς, προκειμένου να αυξηθεί «η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και να προωθηθεί η παραγωγικότητα των εταιρειών», όπως δήλωσε χωρίς περιστροφές η υπουργός Εργασίας. Η μεταρρύθμιση, σύμφωνα με την κυβέρνηση, συναρτάται με την έναρξη της διαδικασίας μεταφοράς δύο ευρωπαϊκών οδηγιών – για επαρκείς κατώτατους μισθούς στην ΕΕ και για τις συνθήκες εργασίας σε ψηφιακές πλατφόρμες. Η δεξιά κυβέρνηση ελπίζει να εξασφαλίσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία με τις ψήφους του ακροδεξιού κόμματος Chega, συμβάλλοντας πιθανότατα στην περαιτέρω ισχυροποίηση του ηγέτη του, Αντρέ Βεντούρα, στις επερχόμενες προεδρικές εκλογές.
Οι μεγαλύτερες τομές που επιχειρούνται σχετίζονται με τη διευθέτηση του χρόνου της εργασίας, την εισαγωγή περιορισμών στο δικαίωμα της απεργίας, την απλούστευση της διαδικασίας των απολύσεων, την αποδυνάμωση των συλλογικών συμβάσεων. Ενδεικτικά, ανάμεσα στα όσα προβλέπονται περιλαμβάνεται η δημιουργία μιας «τράπεζας χρόνου» που θα συσταθεί με συμφωνία μεταξύ του εργοδότη και του εργαζομένου, η οποία θα επιτρέπει να αντισταθμίζεται η αύξηση των ωρών εργασίας σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα με αντίστοιχη μείωση σε ένα άλλο, χωρίς να καταβάλλεται πρόσθετη αμοιβή, με περίοδο αναφοράς το τετράμηνο. Πρόκειται για μνημονιακό μέτρο το οποίο είχε εφαρμοστεί με περιορισμούς και καταργήθηκε το 2019.
Το «πακέτο» θυμίζει σε μεγάλο βαθμό τον περιβόητο «νόμο Κεραμέως» στην Ελλάδα
Εισάγεται, επίσης, η δυνατότητα να «επιλέξουν» οι εργαζόμενοι εάν θέλουν να λαμβάνουν άδεια και δώρα Χριστουγέννων σε δώδεκα δόσεις αντί ολόκληρου του ποσού, ενώ δίνεται δυνατότητα εξαγοράς περισσότερων ημερών αδείας. Επεκτείνεται, παράλληλα, η μέγιστη διάρκεια των συμβάσεων ορισμένου χρόνου από δυο σε τρία έτη, ενώ μειώνονται οι υποχρεωτικές ώρες κατάρτισης του προσωπικού για τις επιχειρήσεις. Την ίδια στιγμή, τροποποιείται η νομοθεσία για τις απεργίες κυρίως όσον αφορά την προσφορά «ελάχιστων υπηρεσιών». Επεκτείνεται, δηλαδή, η υποχρέωση για προσωπικό ασφαλείας σε περίπτωση απεργίας στις υπηρεσίες φροντίδας, αλλά και για την προμήθεια βασικών αγαθών, όπως τα τρόφιμα ή την αγορά εξοπλισμού.
Με άλλη διάταξη, διευκολύνεται η διαδικασία των απολύσεων και καταργείται η υποχρέωση επαναπρόσληψης σε περίπτωση καταχρηστικής απόλυσης. Δεσμεύεται δε ως εγγύηση η αποζημίωση απόλυσης σε περίπτωση δικαστικής προσφυγής, ενώ καταργείται η απαγόρευση ανάθεσης σε τρίτους (outsourcing) για την κάλυψη θέσης εργασίας που κατείχε εργαζόμενος του οποίου η σύμβαση λύθηκε τους προηγούμενους 12 μήνες λόγω ομαδικής απόλυσης ή απόλυσης λόγω κατάργησης θέσης εργασίας.
Με την εισαγωγή της ατομικής τράπεζας χρόνου όσο και με την παροχή της δυνατότητας αναθέσεων σε τρίτους υπονομεύονται ισχυρά οι συλλογικές συμβάσεις, των οποίων η αποδυνάμωση δρομολογήθηκε την περίοδο του μνημονίου (ξεκίνησε το 2011), οπότε και επετράπη η μονομερής λήξη τους. Αν και το 2023 νομοθετήθηκε η δυνατότητα προσφυγής σε διαιτητικό δικαστήριο, αυτή ανακαλείται στο παρόν νομοσχέδιο. Παρ’ ότι υποτίθεται ότι τα μέτρα αυτά αποσκοπούν στην ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής οδηγίας για τους κατώτατους μισθούς και την αύξηση της κάλυψης των συλλογικών συμβάσεων, δεν πρόκειται για παράδοξο. Κι αυτό, διότι η οδηγία αποτελεί μια γενική διακήρυξη χωρίς να δεσμεύει τα κράτη-μέλη να θεσπίσουν συγκεκριμένα μέτρα.
Τα πορτογαλικά συνδικάτα έχουν ήδη οργανώσει κινητοποιήσεις σε εθνικό επίπεδο, ενώ προγραμματίζεται γενική απεργία στις 11 Δεκεμβρίου με τη συμμετοχή των δύο μεγάλων ομοσπονδιών CGTP και UGΤ, που ελέγχονται από το Κομμουνιστικό και το Σοσιαλιστικό Κόμμα αντίστοιχα. H τελευταία γενική απεργία έγινε τον Ιούνιο του 2013, επί πρωθυπουργίας Πάσος Κοέλιο, όταν καταγραφόταν ανεργία 17,7% ενώ το ΑΕΠ της χώρας βρισκόταν σε συνεχή πτωτική πορεία. Τότε, η απεργία όξυνε την κυβερνητική κρίση οδηγώντας σε δύο υπουργικές παραιτήσεις. Η τωρινή, όμως, αποφασίστηκε σε ένα πλαίσιο τελείως διαφορετικό. Συγκεκριμένα, η πορτογαλική οικονομία εμφανίζει αύξηση του ΑΕΠ 2,4% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του προηγούμενου έτους, ενώ η ανεργία σημειώνει ιστορικό χαμηλό έχοντας φτάσει στο 5,8%. Αυτή η δημοσιονομική κατάσταση, εξάλλου, επέτρεψε στην κυβέρνηση να προχωρήσει σε φορολογικές μειώσεις, όπως είχε υποσχεθεί προεκλογικά.
Το σίγουρο είναι πως η συμπίεση του κόσμου της εργασίας υπέρ της κερδοφορίας του κεφαλαίου παραμένει η σταθερή απάντηση και στην ύφεση και στην ανάπτυξη, σε όλα τα μήκη και πλάτη της ΕΕ.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 15-16 Νοεμβρίου
