Γιώργος Μουρμούρης
Ο απαγορευμένος Νοέμβρης 2020
«Αποφασίσαμε σήμερα να μη σταματήσουμε τη ζωή στην πόλη, η πόλη πρέπει να λειτουργεί σαν να είναι καθημερινή ημέρα, και θα το συνεχίσουμε αυτό για να τελειώνει η υπόθεση με διαδηλώσεις που καταλύουν την κοινωνική ζωή». Είναι τα λόγια του υπουργού Προστασίας του Πολίτη, Μιχάλη Χρυσοχοΐδη. Βράδυ Τρίτης, 17 Νοέμβρη 2020 και «η τάξη βασιλεύει στο Βερολίνο». Οι συγκεντρώσεις για το Πολυτεχνείο σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ιωάννινα και σε πολλές ακόμα μικρές και μεγάλες πόλεις της χώρας έχουν χτυπηθεί άγρια από την αστυνομία, επισφραγίζοντας ένα τριήμερο άγριας καταστολής, υπό το πρόσχημα των μέτρων για τον κορονοϊό.
Είναι άλλωστε ο Νοέμβρης του πρώτου έτους της πανδημίας και το δεύτερο, απροσδιόριστης διάρκειας, lockdown έχει μόλις τεθεί σε εφαρμογή – από κοινού με την απαγόρευση βραδινής κυκλοφορίας. Είναι η εποχή του άγριου εγκλεισμού, των SMS για μια «έξοδο» ως το περίπτερο, των προστίμων ύψους 300 ευρώ σε όποιον και ό,τι κινείται – πάντα στη διακριτική ευχέρεια των σαδιστικά απελευθερωμένων οργάνων της τάξης. Η εποχή που μόνη αιτιολογημένη έξοδος από το σπίτι θεωρείται η εργασία, σε χώρους δουλειάς που μετατρέπονται σε εστίες υπερμετάδοσης. Με τους εργαζόμενους να στοιβάζονται μετά υποχρεωτικά σε διαμερίσματα – κελιά, όλοι μαζί νέοι και γέροι, υγιείς, άρρωστοι και αναρρώνοντες. Η εποχή που η Θεσσαλονίκη μετατρέπεται σταδιακά σε Μπέργκαμο.
Εκείνον τον Νοέμβρη η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, «φρέσκια» ακόμα τότε, με το σύνολο σχεδόν των ολιγαρχών του πλούτου στο πλευρό της και τα μίντιά τους σε ρόλο βαρέως πυροβολικού, αποφάσισε συνειδητά να απαγορεύσει το Πολυτεχνείο. Στον δρόμο απέναντί της βρέθηκαν λίγοι άνθρωποι, πολιτικές οργανώσεις και κόμματα, που ήταν όμως αρκετά για να σηκώσουν το γάντι της αναμέτρησης και να θυμίσουν, όπως θα έλεγε η Ρόζα Λούξεμπουργκ, ότι «η τάξη των δημίων είναι χτισμένη πάνω στην άμμο».
Το Πολυτεχνείο που έσπασε τις απαγορεύσεις
Στις 13 Νοεμβρίου 2020 το ρολόι γύρισε απότομα 53 χρόνια πίσω. Η κυβέρνηση, δια της αστυνομίας, απαγόρευε για τέσσερις ημέρες (από τις 15 έως τις 18 Νοεμβρίου), στο σύνολο της επικράτειας, όλες τις δημόσιες υπαίθριες συναθροίσεις στις οποίες θα συμμετείχαν τέσσερα ή περισσότερα άτομα. Αν και η απαγόρευση εξεδόθη με πρόσχημα τα προληπτικά μέτρα για την εξάπλωση του κορονοϊού, ήταν σαφές σε όλους ότι επί της ουσίας αφορούσε τον εορτασμό του Πολυτεχνείου – όπως εν τέλει παραδέχτηκε και ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης.
Το στοίχημα ήταν μεγάλο για την κυβέρνηση. Αν η απαγόρευση περνούσε τότε, στο εξής η επέτειος του Πολυτεχνείου – εφόσον επιβίωνε – θα μεταμορφωνόταν οριστικά από ένα μαχητικό πολιτικό ορόσημο που από το 1974 συμπυκνώνει την αξίωση του λαϊκού παράγοντα να έχει λόγο για το πού πάνε τα πράγματα στη χώρα, σε μια φολκλόρ γιορτή. Ποιος θα μιλούσε ξανά για «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία» αν την κρίσιμη στιγμή έβλεπε από την τηλεόραση την αστυνομία να επιβάλλει πρόστιμα σε απλούς περαστικούς που άφηναν λίγα λουλούδια στην πύλη του Πολυτεχνείου;
Η συγκυρία άλλωστε έμοιαζε να ευνοεί το εγχείρημα. Η Νέα Δημοκρατία ήταν παντοδύναμη πολιτικά, ελέγχοντας κεντρικό και τοπικό κράτος, το σύνολο των «αρμών της εξουσίας» και έχοντας συσπειρωμένους γύρω της όλους σχεδόν τους ολιγάρχες που ξεπήδησαν ή ισχυροποιήθηκαν την περίοδο των μνημονίων. Με την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ να έχει λειάνει κατά την προηγούμενη τετραετία το έδαφος των όποιων κοινωνικών αντιστάσεων είχαν απομείνει, οικοδομώντας παράλληλα μεθοδικά τα θεμέλια του μεταμνημονιακού τερατουργήματος που σήμερα συμπυκνώνεται συμβολικά ίσως στον πύργο του Ελληνικού, η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη ερχόταν πια να δώσει στο κεφάλαιο και το βαθύ κράτος την αυτοπεποίθηση που είχε κλονιστεί κατά την «καυτή» περίοδο της ταξικής σύγκρουσης του 2008-2015. Σ’ αυτό το πλαίσιο, τα μέτρα που εφαρμόζονταν με πρόσχημα τον κορονοϊό στην πραγματικότητα αποτελούσαν μια μαζική και συνειδητή άσκηση κοινωνικής πειθαρχίας. Και το Πολυτεχνείο αποτελεί το κατεξοχήν σύμβολο απειθαρχίας.
Το κατασταλτικό ντελίριο ξεκίνησε από τις 13 Νοεμβρίου. Πρόστιμα και συλλήψεις για «διέγερση σε ανυπακοή» μελών της ΑΝΤΑΡΣΥΑ στη Θεσσαλονίκη που μοίραζαν προκήρυξη για το Πολυτεχνείο και αθροιστικά 92 συλλήψεις σε Άνω (Ζωγράφου) και Κάτω (Πατησίων) Πολυτεχνείο που είχαν τεθεί υπό κατάληψη από συλλογικότητες του αντιεξουσιαστικού χώρου.
Κλιμακώθηκε στις 17 Νοέμβρη, με τη διάλυση της συγκέντρωσης του ΚΚΕ στην Πανεπιστημίου και το χτύπημα των συγκεντρώσεων της ΑΝΤΑΡΣΥΑ και άλλων οργανώσεων στην πλατεία Καραϊσκάκη. Αργότερα, η αστυνομία θα ξυλοκοπούσε και θα συλλάμβανε μέλη της οικογένειας Καττή και άλλους αγωνιστές μετά το τέλος μιας καθόλα ειρηνικής διαδήλωσης, στα Σεπόλια.
Τα γεγονότα που ακολούθησαν τους επόμενους μήνες δικαίωσαν όσους, άτομα, συλλογικότητες, πολιτικές οργανώσεις και κόμματα, επέλεξαν να βρεθούν στον δρόμο εκείνη την 17η Νοέμβρη και να αναμετρηθούν με την καταστολή
Η Μαρία Μπικάκη, μέλος του Συντονιστικού της Κίνησης για τις Ελευθερίες, τα Δημοκρατικά Δικαιώματα και την Αλληλεγγύη (ΚΕΔΔΑ), θυμάται: «Οι κινητοποιήσεις στις 17 Νοέμβρη χτυπήθηκαν με άγρια καταστολή, αύρες νερού, χημικά, ξύλο, συλλήψεις, πρόστιμα σε πολλές πόλεις της χώρας, ενώ στη Θεσσαλονίκη επιβλήθηκε πρόστιμο 3.000 ευρώ στον Ηλία Σμήλιο ως διοργανωτή της κινητοποίησης. Υπολογίζουμε ότι οι διώξεις για το Πολυτεχνείο του 2020 έφτασαν τις 92 και τα πρόστιμα ξεπέρασαν τα 320».
Στα χρόνια που ακολούθησαν πολλοί εκ των συλληφθέντων αθωώθηκαν πανηγυρικά, ενώ το πρόστιμο στον Ηλία Σμήλιο ακυρώθηκε μετά από δικαστική μάχη. Οι συλληφθέντες των Σεπολίων όμως περιμένουν η δίκη να ξεκινήσει ξανά από την αρχή με άλλη έδρα, για τέταρτη φορά (!), μετά την πρωτοφανή ακύρωση της πρώτης δίκης λίγο πριν την έκδοση της απόφασης.
Τα γεγονότα που ακολούθησαν τους επόμενους μήνες δικαίωσαν όσους, άτομα, συλλογικότητες, πολιτικές οργανώσεις και κόμματα, επέλεξαν να βρεθούν στον δρόμο εκείνη την 17η Νοέμβρη και να αναμετρηθούν με την καταστολή. Από το Πολυτεχνείο ξεκίνησε ένα γαϊτανάκι κινητοποιήσεων, με κόμβους την απεργία της 26ης Νοεμβρίου και την επέτειο της δολοφονίας Γρηγορόπουλου, που με μεγάλο κόστος σε συλλήψεις, ξύλο και πρόστιμα, άρχισαν να ξηλώνουν τον στενό κορσέ της καταστολής. Με τον νέο χρόνο τη σκυτάλη θα έπαιρναν οι φοιτητές με μαζικές κινητοποιήσεις ενάντια στο νόμο «Κεραμέως – Χρυσοχοΐδη» για τα ΑΕΙ, καθώς και οι διαδηλώσεις ενάντια στην εξόντωση του απεργού πείνας Δημήτρη Κουφοντίνα. Δημιουργήθηκε έτσι το υπόβαθρο που οδήγησε στην κοινωνική έκρηξη της Νέας Σμύρνης και την de facto διάλυση του καθεστώτος έκτακτης ανάγκης, μερικές εβδομάδες πριν την τυπική άρση του.
Λυδία Καττή: Χτύπησαν εκδικητικά, εμείς θα διαδηλώνουμε!
«Στόχος ήταν η πορεία. Ίσως δεν περίμεναν ότι θα καταφέρναμε να διαδηλώσουμε και χτύπησαν εκδικητικά κάποιους από εμάς όπως φεύγαμε», αναφέρει η Λυδία Καττή μία εκ των πέντε υπόδικων για την υπόθεση που ξεκίνησε στις 17 Νοέμβρη του 2020 και ακόμα δεν έχει τελεσιδικήσει.
Μιλάμε για μία περίοδο που η κυβέρνηση προτίμησε να κλείσει εκατομμύρια ανθρώπους σπίτια τους, σε καθεστώς οριζόντιου και μόνιμου lockdown, αντί να πάρει σοβαρά μέτρα σε υποδομές υγείας, στα μέσα μεταφοράς και τους χώρους δουλειάς. «Θυμάμαι τους αγώνες που δίναμε σχεδόν κάθε βράδυ για να μην κλείσει το πάρκο στην Ακαδημία Πλάτωνος», λέει. Βρισκόμενη σε οίστρο αυταρχισμού και ταξικής μεροληψίας, η κυβέρνηση είχε διατάξει το κλείσιμο πάρκων τις βραδινές ώρες. Στον Κολωνό, όπως και σε άλλες περιοχές, οι διαμαρτυρίες των κατοίκων είχαν αποτρέψει στην πράξη κάτι τέτοιο.
Η πορεία για την επέτειο του Πολυτεχνείου, όμως, ήταν μία αναβαθμισμένη μάχη με κεντρικοπολιτικά επίδικα. Το όργιο καταστολής είχε ξεκινήσει πριν την 17η του μήνα, με την αστυνομική έφοδο στο Κάτω Πολυτεχνείο και τη σύλληψη ομάδας ατόμων που επιχείρησε να σπάσει το lockdown. Ταυτόχρονα, κυβέρνηση και αστικά «παπαγάλακια» έφτιαχναν κλίμα περί «ανευθυνότητας» της Αριστεράς που θα στοιχίσει ακόμα και σε επίπεδο ζωών! Ανήμερα της επετείου, η ασφυκτική παρουσία της αστυνομίας – με εικόνες αστυνομικών να μην πληρούν ούτε κατά διάνοια τα υγειονομικά μέτρα να κάνουν τον γύρο του διαδικτύου – «έσπασε» τους/τις διαδηλωτές/τριες σε διαφορετικές συγκεντρώσεις. Η Λυδία, μέλος τότε του φοιτητικού συλλόγου Νοσηλευτικής, συμμετείχε στη συγκέντρωση που διεξήχθη στον Σταθμό Λαρίσης, η οποία χτυπήθηκε από αστυνομική αύρα. Νωρίτερα είχε πραγματοποιηθεί επίθεση σε συγκέντρωση του ΚΚΕ, όπως και σε αντίστοιχη δυνάμεων της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς.
Όπως εξιστορεί η ίδια, η πορεία κινήθηκε στα στενά της περιοχής όπου κόσμος βγήκε στα μπαλκόνια να χειροκροτήσει και κατέληξε στο μετρό Σεπολίων. Γυρίζοντας με συγγενικά της πρόσωπα στο σπίτι, δύο στενά από το μετρό, δέχθηκαν επίθεση από άνδρες της ΔΕΛΤΑ. Αποκαλυπτικά βίντεο που κυκλοφόρησαν, αποδεικνύουν περίτρανα πως η αστυνομία έψαχνε κάποιου είδους πολιτική εκδίκηση. Χωρίς λόγο συνελήφθη ο αδερφός της ο οποίος κατά τη σύλληψη φώναζε συνθήματα για το Πολυτεχνείο, ενώ – μεταξύ άλλων – χτυπήθηκε η ίδια και η μητέρα της. Οικογένεια και φίλοι προσήλθαν στο ΑΤ Κολωνού, καθώς είχαν ενημερωθεί ψευδώς από την αστυνομία πως από εκεί θα παραλάβουν χωρίς κατηγορίες τον αδερφό της. Αντ’ αυτού, όμως, αυτό που τους περίμενε ήταν μία νέα επίθεση, από την οποία ο πατέρας της Λυδίας υπέστη ανακοπή, ενώ άδικα συνελήφθη εκείνη και άλλα δύο άτομα. Πέντε χρόνια μετά, η δίκη συνεχίζεται, ενώ στους κατηγορούμενους έχει προστεθεί ο πατέρας της!
«Τότε κατεβήκαμε στο δρόμο για Ψωμί-Παιδεία-Υγεία-Ελευθερία, σήμερα ξανακατεβαίνουμε με τα ίδια αιτήματα, γιατί ό,τι και να κάνουν δεν μπορούν να μας πάρουν το αναφαίρετο δικαίωμα του να διαδηλώνουμε».
Ηλίας Σμήλιος: Δικαιώθηκαν εκείνοι που βγήκαν στους δρόμους
Τι θυμάσαι από το Πολυτεχνείο του 2020;
Τις μαύρες μέρες του 2020 η κυβέρνηση της ΝΔ, επικαλούμενη την πανδημία, αμφισβήτησε ανοιχτά κοινωνικά δικαιώματα όπως η υγεία και η παιδεία και ξεκίνησε την προσπάθεια επιβολής ακραία αντιλαϊκών μέτρων, θεσμοθετώντας ταυτόχρονα ένα αυταρχικό πλαίσιο για να περιορίσει τις αντιστάσεις στην πολιτική της. Χαρακτηριστικό το νομοσχέδιο απαγόρευσης των διαδηλώσεων αλλά και η δυνατότητα της αστυνομίας να επιβάλει εξοντωτικά πρόστιμα σε διαδηλωτές με την ανυπόστατη κατηγορία παραβίασης των μέτρων κατά της πανδημίας. Απαντώντας στο κλίμα τρομοκρατίας και τις απαγορεύσεις της αστυνομίας, δεκάδες σωματεία καλούσαν στην καθιερωμένη πορεία στις 17 του Νοέμβρη, ενώ εκατοντάδες άνθρωποι θεωρώντας χρέος και δικαίωμά τους τη συμμετοχή στην πορεία, βρέθηκαν στο κέντρο της Θεσσαλονίκης και των άλλων πόλεων για να τιμήσουν τον αγώνα των φοιτητών. Ένας από αυτούς κι εγώ, που μαζί με άλλους εκπαιδευτικούς και μέλη του ΝΑΡ, βρεθήκαμε το μεσημέρι της 17ης Νοέμβρη στη διασταύρωση Αγίας Σοφίας και Τσιμισκή, καθώς η πρόσβαση στο Πολυτεχνείο ήταν αδύνατη.
Ποια ήταν η δική σου προσωπική εμπειρία;
Βρέθηκα να κρατώ το πρώτο πανό που ανοίξαμε στην Τσιμισκή και ξεκινήσαμε τη μικρή πορεία προς το αμερικάνικο προξενείο. Θυμάμαι χαρακτηριστικά την εικόνα των διαδηλωτών σε αραιή διάταξη, με μάσκες κι όλες τις προφυλάξεις για τη δημόσια υγεία και αντίθετα τις δυνάμεις καταστολής που δημιούργησαν φραγμό μπροστά και γύρω μας, προκαλώντας συνωστισμό κι αδιαφορώντας για την προστασία της υγείας. Εκατοντάδες πάνοπλοι αστυνομικοί και ασφαλίτες απαγορεύουν να προχωρήσουμε προς το αμερικάνικο προξενείο και ολοκληρώνοντας την πορεία να διαλυθούμε στην Αριστοτέλους. Απέναντι τους οι διαδηλωτές με υψωμένη τη γροθιά και τραγουδώντας την Ξαστεριά, υπενθυμίζουν την επικινδυνότητα του Πολυτεχνείου. Οι δυνάμεις καταστολής επιτίθενται με βία στους διαδηλωτές, τους αποσπούν από το σώμα της διαδήλωσης για να επιβάλουν περισσότερα από 90 διοικητικά πρόστιμα των 300 ευρώ. Από τους πρώτους που αρπάζουν βίαια – και μάλιστα δύο φορές – ήμουν κι εγώ, την πρώτη για να μου επιβάλουν το πρόστιμο των 300 ευρώ και τη δεύτερη για να με συλλάβουν με την ανυπόστατη κατηγορία του οργανωτή της διαδήλωσης του Πολυτεχνείου. Ώρες μετά τη σύλληψη, μου επιβλήθηκε στη ΓΑΔΘ και το πρόστιμο των 3.000 ευρώ για την οργάνωση της διαδήλωσης, ενώ μαζί με άλλους πέντε συναγωνιστές οδηγηθήκαμε στο αυτόφωρο και τελικά σε τακτική δικάσιμο.
Τι οδήγησε στην τελική δικαίωση και αθώωση σου, πέντε χρόνια μετά;
Γύρω από τους συλληφθέντες της Θεσσαλονίκης και των άλλων πόλεων δημιουργήθηκε ένα μεγάλο κίνημα αλληλεγγύης πού όχι μόνο ανέλαβε την πληρωμή προστίμων και δικαστικών εξόδων αλλά με εκδηλώσεις και τη συμμετοχή των αλληλέγγυων στις δίκες συνέδραμε στην πανηγυρική μας αθώωση πριν ένα χρόνο περίπου στα ποινικά δικαστήρια της Θεσσαλονίκης. Τέλος πριν λίγες μέρες κερδίσαμε και το διοικητικό δικαστήριο, το οποίο όχι μόνο ακύρωσε το πρόστιμο των 3.000 ευρώ αλλά και επέβαλε πρόστιμο στο Δημόσιο για κωλυσιεργία. Με την απόφαση αυτή και την οριστική δικαίωσή μας, δικαιώνεται ταυτόχρονα και η αντίσταση εκείνων που τον Νοέμβρη του 2020 βγήκαν στους δρόμους να βροντοφωνάξουν ότι συνεχίζουμε τον αγώνα για ψωμί, παιδεία, ειρήνη, ελευθερία, τον αγώνα για την ανατροπή της αντιλαϊκής κυβερνητικής πολιτικής. Γιατί για να αναπνεύσουμε, πρέπει να τους ανατρέψουμε!
Επιμέλεια: Θεοπίστη Καπέτα, Χρίστος Κρανάκης
