Γιώργος Παυλόπουλος
Νέα δεδομένα έχουν δημιουργηθεί μετά τη συνάντηση Τραμπ και Πούτιν στην Αλάσκα, καθώς και την επίσκεψη των ισχυρών της ΕΕ στον Λευκό Οίκο, ως «σωματοφυλάκων» του Ζελένσκι και παρά τις διακυμάνσεις που παρουσιάζονται στη συνέχεια. Εξάλλου, από σαράντα κύματα έχουν περάσει οι σχέσεις Ουάσιγκτον και Μόσχα, καθώς η ύπαρξη των πυρηνικών αποκλείει το ενδεχόμενο ενός νικητή σε μια μεταξύ τους πολεμική αναμέτρηση.
Η επιστροφή του… Γκέμπελς κατασκευάζει το φόντο
Το «τέλος του πολέμου στην Ουκρανία» θα μπορούσε να είναι το πιο σύντομο… ανέκδοτο, εάν δεν ισοδυναμούσε με μια τραγωδία δίχως τέλος και με προάγγελο ακόμη μεγαλύτερων τραγωδιών για τους λαούς της Ευρώπης. Το σίγουρο είναι ότι η εβδομάδα που πέρασε διέλυσε και τις τελευταίες αυταπάτες, καθώς η «συμμαχία των προθύμων» – της οποίας ηγείται το πολιτικό «σκιάχτρο» που ονομάζεται Εμανουέλ Μακρόν – επιβεβαίωσε τις άγριες προθέσεις της, δηλώνοντας έτοιμη για όλα. Ακόμη και για μαζικές ανθρωποθυσίες στον βωμό του ανελέητου ανταγωνισμού ανάμεσα στις βασικές μητροπόλεις του σύγχρονου ολοκληρωτικού καπιταλισμού, ο οποίος δείχνει να κλιμακώνεται διαρκώς και να αποκτά διαστάσεις ενός ακήρυχτου (ακόμη) παγκόσμιου πολέμου.
Σε αυτό το φόντο, είναι προφανές ότι έχει τεθεί σε πλήρη εφαρμογή και το γνωστό δόγμα «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα», στο οποίο κεντρική θέση (όπως συμβαίνει πάντα σε τέτοιες περιπτώσεις) κατέχουν η προπαγάνδα και η παραπληροφόρηση. Φτάνουν δε σε τέτοιο βαθμό ώστε τα κέντρα από τα οποία εκπηγάζουν δεν δίστασαν να εμφανίσουν τις ρωσικές υπηρεσίες ως υπεύθυνες για μια δήθεν επίθεση με ηλεκτρονικά συστήματα σε βάρος του αεροσκάφους που μετέφερε την πρόεδρο της Κομισιόν, με αποτέλεσμα αυτό να κινδυνεύσει – ένα σενάριο τόσο χοντροκομμένο και εξόφθαλμα ψευδές που δεν άντεξε παρά μερικά 24ωρα προτού καταρρεύσει και αποσυρθεί. Ακόμη κι έτσι, ωστόσο, είναι φανερό ότι ο γκεμπελισμός έχει επιστρέψει για τα καλά στην πρώτη γραμμή, με τους πολεμοκάπηλους να πιστεύουν ότι «πες, πες (ένα ψέμα), όλο και κάτι θα μείνει» στις συνειδήσεις των λαών, έτσι ώστε να είναι όσο το δυνατό πιο έτοιμες για τα επόμενα βήματα.
Επιταχύνεται ο διαμελισμός της Ουκρανίας, η οποία θα παραμείνει μια χαίνουσα πληγή και θα φέρει νέες αναφλέξεις
Σε μια ιδανική συνθήκη, ο αμερικανικός καπιταλισμός θα ήθελε πιθανότατα η Ρωσία να μην υπάρχει στον χάρτη. Όχι φυσικά ως κράτος με σύνορα, αλλά ως αξιόλογος και επικίνδυνος ανταγωνιστής, που έχει απαιτήσεις και διεκδικεί μερίδιο από την πίτα. Δεν είναι μυστικό, άλλωστε, ότι την πρώτη δεκαετία μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, επί προεδρίας Γιέλτσιν, οι Ηνωμένες Πολιτείες ήλπισαν ότι θα μετατρέψουν σταδιακά τη Ρωσία – και, συνακόλουθα, τις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες – σε υποτελές προτεκτοράτο τους και σε νέο Ελντοράντο για το κεφάλαιό τους. Γι’ αυτό, την υποδέχθηκαν μετά βαΐων και κλάδων στην ομάδα της G7, η οποία το 1997 μετατράπηκε σε G8, ενώ έσπευσαν να υπογράψουν μαζί της σειρά συμφωνιών σε όλα τα επίπεδα. Παράλληλα, φρόντισαν να δημιουργήσουν οργανικούς δεσμούς με τμήμα της νέας ολιγαρχίας της, η οποία είχε βάλει στο χέρι τον πλούτο της χώρας, κυριολεκτικά εν μία νυκτί και έναντι πινακίου φακής.
Σταδιακά, όμως, τα πράγματα άλλαξαν, ειδικά από τα τέλη του 1999. Ήταν τότε που ο Γιέλτσιν αναγκάστηκε να παραδώσει το «δαχτυλίδι» της εξουσίας στον Βλαντίμιρ Πούτιν, υπό την ασφυκτική πίεση μεγάλου μέρους της ρωσικής αστικής τάξης, η οποία διέβλεπε ήδη τον κίνδυνο της ισοπέδωσής της από τους Αμερικανούς και της σταδιακής μετατροπής της σε υποτελή κομπάρσο – έστω και… καλά αμειβόμενο. Κι αυτό, φυσικά, ήταν κάτι που δεν μπορούσε να αποδεχθεί. Έτσι, έσπευσε να ανασκουμπωθεί – πολιτικά, στρατιωτικά και οικονομικά – με σκοπό αρχικά να σώσει ό,τι μπορούσε από την κληρονομιά της παλιάς υπερδύναμης και, στη συνέχεια, να προβάλει δυναμικά αξιώσεις για ακόμη περισσότερα.
Οι έμπειροι Αμερικανοί κατάλαβαν ότι το αρχικό σχέδιο είχε ναυαγήσει. Αυτό, όμως, δεν σήμαινε πως θα σήκωναν τα χέρια και θα εγκατέλειπαν το παιχνίδι – απλώς, θα άλλαζαν τακτική. Έτσι, από το «καρότο» πέρασαν στο «μαστίγιο» και, με την ενεργό σύμπραξη της ΕΕ, αύξησαν σταδιακά την πίεση προς το Κρεμλίνο και έσφιξαν τον κλοιό γύρω του. Η Ουκρανία επελέγη ως ιδανικό πεδίο για το ξεκαθάρισμα των λογαριασμών και τα δραματικά γεγονότα του 2014 – από τη μία η πραξικοπηματική ανατροπή του εκλεγμένου φιλορώσου προέδρου και, από την άλλη, η απόσχιση των δημοκρατιών του Ντονμπάς και η προσάρτηση της Κριμαίας – αποτέλεσαν ουσιαστικά την πρώτη ανοιχτή αναμέτρηση.
Με τη Μόσχα και την Ουάσιγκτον να έχουν χαράξει από τότε τις «κόκκινες γραμμές» τους, ο δεύτερος γύρος ήταν βέβαιο ότι θα έρθει και το μοναδικό ερώτημα που εκκρεμούσε ήταν το «πότε» και όχι το «εάν». Αυτό συνέβη τελικώς το 2022, με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία (της οποίας, βεβαίως, είχαν προηγηθεί αρκετές προκλήσεις από την άλλη πλευρά). Ήταν μια κίνηση, όμως, η οποία δεν περιοριζόταν στη διασφάλιση των «κεκτημένων που απειλούνταν», αλλά έλαβε τον χαρακτήρα του «όλα ή τίποτα» – όπως φάνηκε από την πολιορκία του Κιέβου και τα σχέδια ανατροπής του Ζελένσκι, στο φόντο των «διαλέξεων ιστορίας» του Πούτιν. Αποδεικνύοντας, έτσι, ότι η ρωσική αστική τάξη αισθανόταν πλέον αρκετά δυνατή ώστε να επιχειρήσει να πάρει πίσω κάποια από όσα θεωρούσε ότι της είχαν κλέψει οι ΗΠΑ και συνολικά η Δύση.
Στα τρεισήμισι χρόνια που έχουν μεσολαβήσει από τότε, έχουν συμβεί πολλά. Οι ανθρώπινες απώλειες και από τις δύο πλευρές, νεκροί και τραυματίες στις κρεατομηχανές των πολεμικών μετώπων, ξεπερνούν το ένα εκατομμύριο, ενώ η λίστα του αίματος μεγαλώνει καθημερινά. Σημαντικό ποσοστό του «ανθού» της νεολαίας Ουκρανίας και Ρωσίας έχει χαθεί. Την ίδια στιγμή, τουλάχιστον πέντε εκατομμύρια άνθρωποι, ίσως και περισσότεροι, έχουν γίνει πρόσφυγες, είτε εντός της Ουκρανίας είτε σε άλλες χώρες.
Αυτά, όμως, είναι ψιλά γράμματα για εκείνους που πραγματικά βρέθηκαν αντίπαλοι σε αυτόν το πόλεμο, μπροστά στις φιλοδοξίες και τα κέρδη τους. Οι Αμερικανοί, από τη μία, κατάφεραν τα πιο πολλά: Έδειξαν στη Ρωσία τα όριά της, έβαλαν τους Ευρωπαίους στο «βρακί» τους αποδεικνύοντας ποιος παραμένει το μεγάλο αφεντικό στη Δύση, είδαν τις «ουδέτερες» Φινλανδία και Σουηδία να εντάσσονται στο ΝΑΤΟ, ξεφορτώθηκαν μεγάλο μέρος από τα παλιά, ψυχροπολεμικά οπλικά συστήματα που είχαν στις αποθήκες τους και διασφάλισαν χρυσά συμβόλαια στις πολεμικές τους βιομηχανίες, πρόσφεραν στο πιάτο την αγορά της ΕΕ στους ενεργειακούς τους ομίλους, που έσπευσαν να αντικαταστήσουν το «απαγορευμένο» ρωσικό αέριο, ενώ έβαλαν στο χέρι και τον φυσικό πλούτο της Ουκρανίας, με την αποικιοκρατική συμφωνία την οποία επέβαλαν στον πρόεδρό της.
Οι Ρώσοι, από την άλλη, επίσης δεν μπορούν να θεωρηθούν χαμένοι: «Κλείδωσαν» ντε φάκτο (μελλοντικά ίσως και ντε γιούρε) τα εδαφικά τους κέρδη στην Ουκρανία, της οποίας ελέγχουν σήμερα περίπου το 20% του εδάφους (σε σύγκριση με το 2014), θέτοντας «υποθήκη» και για το μέλλον, ανανέωσαν και εκσυγχρόνισαν την πολεμική τους μηχανή σε πραγματικές συνθήκες, βρήκαν νέες αγορές για όπλα, αέριο και πετρέλαιο, κατοχύρωσαν την καίρια και αναντικατάστατη θέση τους στον αναδυόμενο πόλο (έστω και αν είναι υποδεέστερη σε σύγκριση με της Κίνας), ενώ παράλληλα το Κρεμλίνο «καθάρισε» ευκολότερα το εσωτερικό τοπίο από αντιπάλους και διαφωνούντες.
Πλέον, τα δεδομένα δείχνουν να έχουν αλλάξει για μια ακόμη φορά. Αφενός, επειδή ΗΠΑ και Ρωσία γνωρίζουν ότι δεν μπορεί να υπάρξει τελικός και καθαρός νικητής μεταξύ τους, αφού κάτι τέτοιο θα συνεπαγόταν με βεβαιότητα ένα πυρηνικό ολοκαύτωμα. Αφετέρου, διότι από εδώ και πέρα, η σχέση κόστους-οφέλους αλλάζει υπέρ του πρώτου, καθώς έχει καταστεί φανερό ότι ΗΠΑ και Ρωσία θα είναι ολοένα πιο δύσκολο και επώδυνο να αποκομίσουν περαιτέρω κέρδη. Σε αυτό το φόντο, είναι λογικό να αναζητήσουν ένα συμβιβασμό, έστω και προσωρινό. Ο δε Τραμπ δεν είχε κανένα πρόβλημα να στρώσει κόκκινο χαλί στον Πούτιν και να τον χειροκροτήσει, ενώ και αυτός δεν αισθάνθηκε ανασφάλεια και αποδέχθηκε την πρόσκλησή του για να επιβιβαστούν μαζί στο «Κτήνος», όπως ονομάζεται το αμερικανικό θωρακισμένο όχημα που τους μετέφερε από το αεροδρόμιο της Αλάσκα στον χώρο της συνάντησής τους.
Εύστοχα, λοιπόν, η ανακοίνωση της Κομμουνιστικής Απελευθέρωσης χαρακτηρίζει ως «απολύτως λαθεμένες τις αντιλήψεις που αναζητούν στη σημερινή Ρωσία “προοδευτικό” και “αντιιμπεριαλιστικό ρόλο”». Για να συνεχίσει: «Ο ρωσικός καπιταλισμός επιδιώκει να γίνει ισότιμος στην “αγία οικογένεια” των παγκόσμιων ληστών, διαπραγματεύεται την πλήρη επανένταξή του στον παγκόσμιο καπιταλισμό που βρίσκεται σε ανισορροπία. Μοιράζει – σε αυτή τη φάση – τη λεία με τις ΗΠΑ και υπερασπίζεται ένοπλα τα συμφέροντά του».
Ίσως μάλιστα η «μοιρασιά» να είχε προχωρήσει εάν δεν υπήρχε ένα πρόβλημα: Ο ευρωπαϊκός καπιταλισμός, που ναι μεν ακολουθεί τις εξελίξεις με διαφορά φάσης, όμως βλέπει στην Ουκρανία και τον πόλεμο που διεξάγεται εκεί τη μεγάλη του ευκαιρία για να αναγεννηθεί. Στο εσωτερικό του και διεθνώς.
Ο «πολεμικός καπιταλισμός» της ΕΕ
Γιατί η Ουκρανία αποτελεί ζήτημα ζωής και θανάτου
Η ηγεσία της ΕΕ, οι κυβερνήσεις Γερμανίας, Γαλλίας, Βρετανίας και άλλων ευρωπαϊκών κρατών – μαζί και της Ελλάδας – έχουν αποδείξει πως θα κάνουν ό,τι μπορούν προκειμένου ο πόλεμος στην Ουκρανία να μην τελειώσει. Τουλάχιστον όχι ακόμη και όχι μέχρι να αποκομίσουν και αυτοί κάποιο μετρήσιμο κέρδος.
Προκειμένου να το επιτύχουν, βεβαίως, έχουν ανάγκη από ένα αφήγημα. Κι αυτό είναι ήδη γνωστό: Δεν μπορούμε να υποχωρήσουμε όταν έχει παραβιαστεί βάναυσα το διεθνές δίκαιο με την εισβολή μιας χώρας σε μια άλλη, δεν μπορούμε ως δημοκρατίες να υποκύψουμε σε ένα αυταρχικό καθεστώς όπως αυτό του Πούτιν, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την απειλή που αντιπροσωπεύει η Ρωσία για την ασφάλεια της Ευρώπης και τις πληροφορίες που την θέλουν να ετοιμάζει το χτύπημά της μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια.
Πρόκειται, φυσικά, για μύθους και προπαγάνδα, μαζί και για προκλητική υποκρισία. Ο βασικός τους στόχος είναι άλλος: Να δημιουργηθεί το υπόβαθρο για τη συνολική ανασυγκρότηση του ευρωπαϊκού καπιταλισμού, που έχει χάσει πόντους στον αδυσώπητο διεθνή ανταγωνισμό, απέναντι τόσο στις ΗΠΑ όσο και την Κίνα. Αυτό, όμως, προϋποθέτει: Την διασφάλιση νέων πηγών κερδοφορίας για το ευρωπαϊκό κεφάλαιο, ένα πιο βίαιο κύκλο αναδιανομής πλούτου υπέρ του και σε βάρος των «κάτω», την απαλλαγή από τα βαρίδια του μεταπολεμικού «κοινωνικού κράτους» και των παροχών του, την περιστολή των δημοκρατικών και λαϊκών ελευθεριών.
Παραδοσιακά, ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να επιτευχθούν τόσα πολλά και σημαντικά μαζί ήταν ένας πόλεμος. Γι’ αυτό και «ο πολεμικός καπιταλισμός αποτελεί στρατηγική επιλογή του ευρωπαϊκού κεφαλαίου, με την οποία οι λαοί θα πρέπει να αναμετρηθούν αν θέλουμε να μην κυλήσουμε στην άβυσσο του πολέμου», όπως τονίζει η ανακοίνωση της ΚΑ.
Θα γίνει η Ουκρανία η σύγχρονη Κορέα;
Η «συμμαχία των προθύμων», τα περισσότερα μέλη της οποίας προέρχονται από την ΕΕ, δεν κρύβει πλέον ότι στόχος της είναι να στείλει στρατό στην Ουκρανία, στο πλαίσιο των αποκαλούμενων «εγγυήσεων ασφαλείας». Παρά δε το γεγονός ότι οι αντιδράσεις είναι έντονες στο εσωτερικό αρκετών εξ αυτών (όπως στη Γερμανία και τη Γαλλία), ενώ οι ΗΠΑ έχουν αποκλείσει κάτι αντίστοιχο, τουλάχιστον για το έδαφος, οι «πρόθυμοι» επιμένουν και δηλώνουν έτοιμοι να αναλάβουν όλο το βάρος και το κόστος, σε ανθρώπους και σε υλικά μέσα.
Αξίζει να σημειωθεί πως όλα αυτά γίνονται παρά το γεγονός ότι οι εμπλεκόμενοι γνωρίζουν ότι χωρίς ουσιαστική αμερικανική υποστήριξη θα είναι εύκολοι στόχοι. Κάτι που σημαίνει, πρακτικά, ότι στην πρώτη «στραβή» (που δεν θα αργήσει να έρθει) οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες θα αρχίσουν να υποδέχονται φέρετρα από τα ουκρανικά μέτωπα, σκεπασμένα με εθνικές σημαίες – όπως έχει ήδη συμβεί μέχρι σήμερα στην απέναντι πλευρά, με τους «ηρωικά πεσόντες» Βορειοκορεάτες. Αυτό, όμως, ελάχιστα δείχνει να τους απασχολεί, καθώς θεωρούν πως το διακύβευμα είναι πολύ μεγάλο.
Από το πλάνο δεν θα λείψει η Ελλάδα, παρά τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις ότι δεν υπάρχει πρόθεση αποστολής στρατευμάτων στην Ουκρανία. Ειδικά, μάλιστα, στην περίπτωση που υπάρξει ενεργός εμπλοκή της Τουρκίας, είναι βέβαιο ότι θα εμφανιστούν και εδώ πολλοί «πρόθυμοι» που θα πιέζουν ώστε η χώρα να μην θεωρηθεί… δειλή και να μην επιτρέψει στη γείτονα να αποκτήσει πλεονέκτημα. Φυσικά, κανείς εξ αυτών δεν θα δηλώσει πρόθυμος να πάει να πολεμήσει ή να στείλει τα παιδιά του, αλλά αυτό είναι λεπτομέρεια…
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 6-7 Σεπτεμβρίου 2025
