Κωστής Ζαχαρόπουλος
Το μορατόριουμ στην ανάπτυξη των πυρηνικών οπλοστασίων ανήκει στο παρελθόν, τα δόγματα αναθεωρούνται και καθιστούν πιο εύκολη τη χρήση τους. Στην ατζέντα βρίσκονται τόσο το συντριπτικό πρώτο πλήγμα προς τον αντίπαλο, ώστε να μην έχει δυνατότητα απάντησης όσο και η χρήση «τακτικών πυρηνικών» σχετικά μικρής ισχύος στα πεδία των μαχών.
Το 1964 ήρθε στις μεγάλες οθόνες η ταινία του Στάνλεϊ Κιούμπρικ με τίτλο Δρ. Στρέιντζλοβ. Μία ταινία που πραγματευόταν ένα πολύ πραγματικό πρόβλημα της εποχής, δηλαδή τον κίνδυνο κλιμάκωσης του Ψυχρού Πολέμου σε έναν ανεξέλεγκτο παγκόσμιο πόλεμο με πιθανότερη έκβαση τον πυρηνικό όλεθρο. Εξήντα χρόνια αργότερα, είναι πραγματικά ενδιαφέρον να παρατηρήσει κανείς τον βαθμό στον οποίο έχει αλλάξει η εικόνα. Βρισκόμαστε σε μία εποχή αποπυρηνικοποίησης ή τελικά το κεφάλαιο «έπαψε να ανησυχεί και έμαθε να αγαπάει την βόμβα»;
Οι εννέα πυρηνικές δυνάμεις διαθέτουν κάπου 12.000 κεφαλές – το ένα τρίτο είναι επιχειρησιακά ενεργό
Τα δεδομένα είναι πραγματικά ανησυχητικά, καθώς φαίνεται να υποστηρίζουν ξεκάθαρα την δεύτερη εκ των παραπάνω εκδοχών. Σήμερα, πιο συγκεκριμένα, υπάρχουν εννέα πυρηνικές δυνάμεις στον πλανήτη. Αυτές είναι, με βάση το μέγεθος του οπλοστασίου που διαθέτουν, η Ρωσία, οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ινδία, το Πακιστάν, το Ισραήλ και η Λαϊκή Δημοκρατία της Κορέας (Βόρεια Κορέα). Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Ομοσπονδίας Αμερικανών Επιστημόνων για το 2025 οι παραπάνω χώρες διαθέτουν συνολικά 12.000 πυρηνικές κεφαλές, κατά μετριοπαθείς εκτιμήσεις, αφού πρακτικά δεν υποχρεώνονται να δηλώσουν τον ακριβή αριθμό.
Από αυτές τις κεφαλές, μάλιστα, περίπου το 33% (κάπου 4.000, δηλαδή!) βρίσκονται σε επιχειρησιακή ετοιμότητα και δύναται να εκτοξευτούν οποιαδήποτε στιγμή – από ξηράς, αέρος ή θαλάσσης. Αξιοσημείωτο είναι, επίσης, το γεγονός ότι από τις εννέα παραπάνω χώρες, οι τέσσερις (Ρωσία, Ινδία, Πακιστάν, Ισραήλ) βρέθηκαν το 2025 σε εμπόλεμη κατάσταση, ενώ οι δύο, Ινδία και Πακιστάν, πολέμησαν μεταξύ τους στο Κασμίρ. Αν συνυπολογίσει κανείς τον άμεσα υποστηρικτικό ρόλο που παίζουν σε στρατιωτικό επίπεδο στην Ουκρανία οι ΗΠΑ, η Γαλλία και η Βρετανία, στην Ουκρανία και αντίστοιχα η Βόρεια Κορέα στη Ρωσία, γίνεται ξεκάθαρο πως σχεδόν όλες οι πυρηνικές δυνάμεις σήμερα εμπλέκονται άμεσα ή έμμεσα σε κάποια ενεργή εστία.
Η απειλή πυρηνικού ολοκαυτώματος στη νέα εποχή των πολέμων
Είναι αλήθεια, ταυτόχρονα, ότι στους πολέμους του κεφαλαίου σήμερα, υπάρχουν σημαντικές τομές σε επιχειρησιακό και τεχνολογικό επίπεδο, που καθιστούν την κατάσταση σαφώς πιο επικίνδυνη ακόμα και σε σχέση με τα χρόνια του πυρηνικού τρόμου στις δεκαετίες του 1960 και 1970. Καταρχάς, ο πόλεμος πλέον έχει ενσωματώσει την διαδικασία συλλογής και επεξεργασίας γιγαντιαίων όγκων δεδομένων και την λήψη αποφάσεων με βάση αυτών με την πειραματική και πιλοτική συμβολή αλγορίθμων Τεχνητής Νοημοσύνης. Είναι εμφανές πως τα περιθώρια λάθους σε αυτές τις περιπτώσεις είναι δυσανάλογα μεγάλα σε σχέση με το πιθανό κόστος. Όπως αναφέρεται και σε άρθρο του επιστημονικού περιοδικού Nature, τον Ιούλιο του 2025, «το πρόβλημα δεν είναι τόσο απλό όσο το να πάρει το ChatGPT πυρηνικούς κωδικούς, αλλά τα λάθη στην υποβοηθούμενη από ΤΝ λήψη αποφάσεων».
Παράλληλα, στα πεδία των μαχών, οι πυρηνικές εγκαταστάσεις έχουν πάψει να βρίσκονται άτυπα σε ένα καθεστώς «ασυλίας». Από τις αλλεπάλληλες συγκρούσεις γύρω από το πυρηνικό εργοστάσιο της Ζαπορίζια στην Ουκρανία, μέχρι τα χτυπήματα ακριβείας των ΗΠΑ σε μεγάλες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, φαίνεται πως αυτό το καθεστώς ανήκει πλέον στο παρελθόν και όλα τα σενάρια είναι πιθανά.
Σε επίπεδο στρατηγικού σχεδιασμού, επίσης, το κεντρικό δόγμα που επικρατούσε ως σήμερα βρίσκεται υπό αναθεώρηση. Η λογική που κυριαρχούσε γύρω από την χρήση των πυρηνικών όπλων ήταν αυτή της «Αμοιβαίας Καταστροφής» (Mutually Assured Destruction) και επομένως δεν νοούταν ρεαλιστικά αυτό το σενάριο. Τα οπλοστάσια παρέμεναν ενεργά ως ένδειξη ισχύος και παράγοντας αποτροπής. Τις τελευταίες δεκαετίες, ωστόσο, οι ΗΠΑ μεταλλάσσουν την στάση τους σε μία μαξιμαλιστική θέση «μέγιστης κλιμάκωσης» σε ένα «ελεγχόμενο πυρηνικό χτύπημα» (με όλη την τραγική ειρωνεία και παραδοξότητα αυτής της διατύπωσης), το λεγόμενο «Δόγμα Σλέσινγκερ». Όσο για τη Ρωσία, έχει χαμηλώσει τον «πήχη» του δικού της δόγματος, καθιστώντας τη χρήση πυρηνικών σχετικά πιο εύκολη.
Εν ολίγοις, η προσπάθειες επικεντρώνονται πλέον στο πώς το πρώτο πυρηνικό χτύπημα θα είναι τόσο δυνατό ώστε να πετύχει τους σκοπούς του και να μην δώσει στον αντίπαλο περιθώριο περεταίρω κλιμάκωσης χωρίς τον κίνδυνο ενός ολικού πυρηνικού ολέθρου. Στην κυβέρνηση Τραμπ υπάρχουν πολλά υψηλόβαθμα στελέχη τα οποία έχουν ταχθεί πολλάκις υπέρ ενός τέτοιου χτυπήματος κατά της Κίνας σε περίπτωση εισβολής στην Ταϊβάν. Από τον υπουργό Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, μέχρι την ηγεσία του υπουργείου Αμυνας, Πιτ Χέγκσεθ και του Έλμπριτζ Κόλμπι, το πυρηνικό χτύπημα «περιορισμένης εμβέλειας» κατά της Κίνας βρίσκεται πλέον στην ατζέντα.
Η πραγματικότητα μπορεί να φαντάζει ζοφερή. Πράγματι, οι λεπτές γεωπολιτικές ισορροπίες, εν μέσω αμφισβήτησης της ηγεμονίας της Δύσης από την Ανατολή, καθιστούν τον πλανήτη ένα ναρκοπέδιο στο οποίο η πυρηνική απειλή μπορεί να βγει ανά πάσα στιγμή αληθινή. Η ολοένα πιο συχνή αναφορά σε «ελεγχόμενα χτυπήματα» και «τακτικές πυρηνικές κεφαλές» αποτυπώνει μία στροφή από μία ασαφή αφηρημένη απειλή σε ένα ρεαλιστικό επιχειρησιακό σχέδιο με δεδομένα.
Δεν είναι όμως ληγμένο και αποφασισμένο πως έτσι θα συνεχίσουν τα πράγματα. Το παγκόσμιο αντιπολεμικό κίνημα έχει δείξει πολλές δεκαετίες τώρα πως σε κάθε ιμπεριαλιστικό σχεδιασμό εγείρονται αντιστάσεις και δίνεται ένας αγώνας με σοβαρές προοπτικές νίκης. Ο ολοκληρωτικός καπιταλισμός βρίσκεται σε βαθιά κρίση και προσπαθεί, ατελέσφορα, να την υπερβεί μέσω στροφής στην πολεμική οικονομία και σε παραδοσιακές μεθόδους ενόπλων συρράξεων. Είναι, λοιπόν, η ώρα να τεθεί αποφασιστικά το δίλημμα: Είτε η κρισιακή δίνη οποία έχει εισέλθει το κεφάλαιο θα φτάσει στο «Μανιτάρι στο Τέλος του Κόσμου» είτε οι λαοί θα σηκώσουν κεφάλι, θα βάλουν φρένο σε κάθε ιμπεριαλιστικό σχεδιασμό και κάθε Rearm Europe και τελικά θα παλέψουν σε μία συνολική αντικαπιταλιστική κατεύθυνση. Για την ανατροπή του συστήματος που γεννάει πολέμους και επαναφέρει την απειλή ενός πυρηνικού ολοκαυτώματος.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΠΡΙΝ στο φύλλο 2-3 Αυγούστου,
που θα μείνει όλο τον μήνα στα περίπτερα
