Αποδιδάσκω, διασκοτίζω, τελματώνω

Σε λίγες μέρες συμπληρώνονται ογδόντα χρόνια από τη ρίψη πυρηνικών βομβών στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι (6 και 9 Αυγούστου 1945). 130.000 άνθρωποι πέθαναν ακαριαία και στις δύο πόλεις. Ως το 1950 από τις επιπτώσεις της πυρηνικής ακτινοβολίας οι νεκροί έφτασαν τις 200.000. Τα σώματα των χιμπακούσα -των επιζώντων- αποτέλεσαν τα ζωντανά μνημεία της φρίκης των βομβαρδισμών. Αρκετοί ζουν και σήμερα διεκδικώντας μέσα από την οργάνωσή τους «Νιχόν Χιντάνκιo» την κατάργηση και την απαγόρευση των πυρηνικών όπλων. Το 2024 η προσπάθειά τους τιμήθηκε –αρκετά καθυστερημένα, αφού ιδρύθηκε το 1956- με το Νομπέλ Ειρήνης.

Νεκροί και επιζώντες χτυπήθηκαν από ένα «αγοράκι» που το είχε στην «κοιλιά» της η Ινόλα Γκέι. «Little boy» είχαν ονομάσει οι επιστήμονες τη βόμβα που έπεσε στη Χιροσίμα και ο κυβερνήτης του πολεμικού αεροπλάνου που τη μετέφερε του έδωσε το όνομα της μητέρας του. Τα γεννητούρια και η μάνα του θανάτου. «Οικογενειακό» κλίμα μέσα από τους ευφημισμούς και τα υποκοριστικά. Αλλά και θρησκευτικό.

Τη μέρα του βομβαρδισμού του Ναγκασάκι ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Χάρι Τρούμαν, δήλωσε: «Ευχαριστούμε τον Θεό που έθεσε τη βόμβα στα χέρια μας, και όχι στα χέρια των εχθρών μας, και τον παρακαλούμε να μας οδηγεί σύμφωνα με τις υποδείξεις και το θέλημά Του». Γνωρίζουμε από την ιστορία ότι στο όνομα του Θεού και των εκλεκτών και επιλεγμένων συνομιλητών του έχουν διαπραχθεί γενοκτονίες και έχουν λεηλατηθεί άνθρωποι και πολιτισμοί. Πάντως με τις ΗΠΑ ο Θεός έχει ειδική σχέση αφού σε κάθε πολεμικό διάγγελμα που έχει ανακοινώσει ο εκάστοτε πρόεδρος το τονίζει: «Ο Θεός ευλογεί την Αμερική». Θέλει ο φονταμενταλισμός να κρυφτεί κι η χαρά δεν τον αφήνει.

Τα λόγια ενός άλλου θεού, της ινδουιστικής θρησκείας -του Βισνού- χρησιμοποίησε ο επικεφαλής της ομάδας για την κατασκευή της ατομικής βόμβας Ρόμπερτ Οπενχάιμερ για να χαρακτηρίσει το έργο του: «Τώρα έγινα ο θάνατος, ο καταστροφέας των κόσμων». Ήταν ένα είδος απολογίας καθώς θέλησε να εκφράσει τη σύγκρουση ανάμεσα στο «πατριωτικό καθήκον» και στα αιματηρά αποτελέσματά του για τα οποία ένιωθε τύψεις. Θα μπορούσε βέβαια να τις έχει αποφύγει αν ακολουθούσε την αποτρεπτική συμβουλή που του είχε δώσει ο Αϊνστάιν. Από τη στιγμή όμως που παρέδωσε την επιστημονική του γνώση στη στρατιωτική εξουσία «ο κύβος ερρίφθη».

«Κάθε αλαλαγμός χαράς» των επιστημόνων για μια καινούρια ανακάλυψη «σηκώνει από την άλλη μια ατέλειωτη κραυγή φρίκης»

Αυτό ακριβώς το θέμα αναδεικνύει στο έργο του Η ζωή του Γαλιλαίου ο Μπέρτολτ Μπρεχτ, όταν το ξαναγράφει το 1945 κάτω από τις εξελίξεις, που πυροδότησε η πυρηνική καταστροφή των δύο πόλεων. Με αφορμή τη διαμάχη του Γαλιλαίου με τις Παπικές Αρχές και την τελική υποταγή του σε αυτές εστιάζει στη σχέση του επιστήμονα με την εξουσία αλλά και το σύνολο της κοινωνίας, με τον λόγο και τον προσανατολισμό των ερευνών του. Το μεγάλο πρόβλημα που δημιούργησαν οι πράξεις του Γαλιλαίου είναι ότι έθεσε την επιστήμη στα χέρια των δυναστών για να την μεταχειριστούν ανάλογα με το συμφέρον τους. Και αντί «η επιστήμη ν’ αλαφραίνει τον μόχθο της ανθρώπινης ύπαρξης» έγινε η αιτία ώστε «κάθε αλαλαγμός χαράς» των επιστημόνων για μια καινούρια ανακάλυψη «να σηκώνει από την άλλη μια ατέλειωτη κραυγή φρίκης».

Και αυτές οι κραυγές εξακολουθούν να σηκώνονται, να πολλαπλασιάζονται, να δυναμώνουν. Όλο και περισσότεροι επιστήμονες θέτουν τις γνώσεις τους υποζύγιο στους ισχυρούς του χρήματος. Και δεν είναι μόνο αυτοί που ανήκουν στις ονομαζόμενες θετικές επιστήμες. Είναι και αυτοί των «θεωρητικών» επιστημών. Μπορούν να ξεχαστούν τα πειράματα του Μίλγκραμ και του Ζιμπάρντο στην κοινωνική ψυχολογία; Χρηματοδοτημένα από κυβερνητικά στρατιωτικά προγράμματα δοκίμαζαν τεχνικές χειρισμού της συνείδησης, ώστε τα πορίσματά τους να εφαρμοστούν τότε εναντίον των κινημάτων κατά του πολέμου και των κοινωνικών διακρίσεων. Πρόσφατες αποκαλύψεις του Γκάρντιαν έδειξαν την εμπλοκή του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου στην ανάπτυξη ρατσιστικών θεωριών που δικαίωναν το δουλεμπόριο, την αποικιοκρατία και τη «λευκή υπεροχή». Χρηματοδότες του ήταν εμπλεκόμενοι σε αυτά επιχειρηματίες και πολιτικοί. Μεταξύ αυτών και ο διαβόητος Άρθουρ Τζέιμς Μπάλφουρ, που διετέλεσε και πρύτανής του. Η περίφημη διακήρυξή του το 1917 αποτέλεσε και την αρχή για τη δημιουργία του αιματοβαμμένου σιωνιστικού κράτους στην Παλαιστίνη.

Μοχθηρές ευφυΐες και διαβασμένα ανδράποδα βρίσκονται σε διατεταγμένη υπηρεσία για να καταστρέψουν πολιτισμούς, δικαιώματα, ακόμη και στοιχειώδεις αξίες του αστικού διαφωτισμού. Δεν τους αφορά η αγωνία του επιστήμονα Φάουστ στο ομώνυμο έργο του Γκαίτε να βρουν κάτι χρήσιμο έτσι ώστε «να διδάξουν, να φωτίσουν, να αλλάξουν» τον κόσμο. Έχει γίνει πλέον δόγμα τους η προσπάθεια να «αποδιδάξουν, να διασκοτίσουν, να τελματώσουν» την ανθρωπότητα. Με το αζημίωτο φυσικά.