Φοίβος Κακαμανούδης
▸Με άδειες τσέπες και χωρίς πλάνα διακοπών ξεκίνησε για τον κόσμο της εργασίας η καλοκαιρινή περίοδος του 2025. Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά, καθώς μόνο ένας στους δύο κάνει σχέδια για καλοκαιρινές διακοπές φέτος και αυτές κατά κανόνα σε οικονομικούς προορισμούς, όπως σπίτια φίλων ή ολιγοήμερες αποδράσεις κυρίως στην ηπειρωτική χώρα. Για ταξίδια στο εξωτερικό ούτε λόγος. Αυτά πλέον είναι για πολύ λίγους, με μόλις το 5% από όσους είναι σε θέση να πάνε διακοπές, να σχεδιάζει κάτι τέτοιο.
Οι περισσότεροι φαίνεται να συγκρατούν τα έξοδά τους, δίνοντας βάρος στην διατροφική τους αυτάρκεια, με το μέσο κόστος δαπανών για ολιγοήμερες διακοπές να είναι τσουχτερό. Μπροστά σ’ όλα αυτά, η κυβέρνηση πετάει… χαρταετό. Πώς άλλωστε θα μπορούσε να δώσει λύσεις σε προβλήματα που η ίδια της η πολιτική δημιουργεί; Χρόνο με τον χρόνο οι διακοπές μετατρέπονται σε προνόμιο για όλο και πιο λίγους, ενώ θα έπρεπε να είναι αυτονόητο πως ο κάθε εργαζόμενος θα έπρεπε να είναι σε θέση να μπορεί να κάνει ένα διάλειμμα από την πιεστική καθημερινότητα που του έχει επιβληθεί.
Η αντίφαση είναι κραυγαλέα. Στην χώρα όπου «μπορείς» να δουλεύεις 13ωρο την ημέρα, Κυριακές και αργίες, που είναι προορισμός εκατομμυρίων τουριστών από όλο τον κόσμο, οι εργαζόμενοί της δεν μπορούν να ταξιδεύσουν σε ένα νησί, δεν μπορούν να ξεκουραστούν από την εργασιακή γαλέρα και να πάρουν ανάσες με αξιοπρέπεια. Κι όμως, αυτή φαίνεται να είναι η πραγματικότητα, με μια σειρά προορισμών να φτιάχνονται πλέον αποκλειστικά για την υποδοχή «μεγάλων» πορτοφολιών. Για τον ίδιο λόγο άλλωστε «εκδιώκονται» και οι κάτοικοι περιοχών που υποδέχονται τουρίστες, όπως και του κέντρου της Αθήνας, μέσω υπέρογκων ενοικίων, αλλά και εξαγοράζονται δημόσιοι χώροι, όπως παραλίες, για επιχειρηματική αξιοποίηση τους.
Άπιαστο όνειρο
Σε άπιαστο όνειρο φαίνεται να μετατρέπονται οι καλοκαιρινές διακοπές για μεγάλο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας. Αποκαλυπτική της κοινωνικής ένδειας και της αδυναμίας για ένα μεγάλο τμήμα εργαζομένων και νεολαίας να έχει έστω και λίγες ημέρες ξεκούρασης δίπλα στη θάλασσα, σε μια χώρα που έχει από τα μεγαλύτερα μήκη ακτογραμμής στον κόσμο, είναι η έρευνα του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ), που δείχνει πως ένας στους δύο δεν θα καταφέρει φέτος να κάνει διακοπές, ενώ το μεγαλύτερο ποσοστό όσων προγραμματίζουν διακοπές φαίνεται να περιορίζει αισθητά τα έξοδα που μπορεί να δαπανήσει. Συγκεκριμένα το 52%, υπό το βάρος των οικονομικών πιέσεων που δέχεται δεν είναι σε θέση να προγραμματίσει διακοπές, ενώ το 33% θα περιορίσει μέρες αλλά και έξοδα. Οι προγραμματισμένες αποδράσεις μάλιστα, αφορούν κυρίως διαμονή σε εξοχικές κατοικίες –ιδιόκτητες ή φίλων και συγγενών– στην ηπειρωτική Ελλάδα, με τα κόστη σε διαμονή και ακτοπλοϊκά να μετατρέπουν τα νησιά σε αποκλειστικά τουριστικούς προορισμούς, για κατοίκους χωρών με «μεγαλύτερα» πορτοφόλια.
Όπως αναφέρει η έρευνα, η συντριπτική πλειοψηφία θα επιλέξει προορισμούς στην ηπειρωτική χώρα με μόλις το 28% να βλέπει τα νησιά ακόμα ως πιθανό προορισμό. Στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν πως συνολικά το πακέτο διακοπών θα είναι κατά 12,7% πιο ακριβό, την ώρα που το ΙΝΕ-ΓΣΕΕ δείχνει πως ο πραγματικός μισθός είναι μικρότερος ακόμα και από τα χρόνια των μνημονίων! Είναι φανερό πως παρά τα μεγάλα λόγια κυβερνητικών στελεχών για ανάπτυξη και δημοσιονομική σταθερότητα, αυτό επιτυγχάνεται στις πλάτες της μεγάλης κοινωνικής πλειοψηφίας, η οποία για άλλη μια φορά θα «πληρώσει το τίμημα». Αυτό επιβεβαιώνει και η έρευνα του ΙΕΛΚΑ, με το 68% να δηλώνει πως η κύρια πίεση που δέχεται είναι το μειωμένο διαθέσιμο εισόδημα, το οποίο σε συνδυασμό με τα αυξημένα κόστη σε ακτοπλοϊκά, διαμονή και διατροφή μετατρέπουν το προγραμματισμό διακοπών σε γολγοθά.
Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, το πακέτο διακοπών θα είναι κατά 12,7% πιο ακριβό, την ώρα που το ΙΝΕ-ΓΣΕΕ δείχνει πως ο πραγματικός μισθός είναι μικρότερος ακόμα και από τα χρόνια των μνημονίων!
Όσον αφορά τα ακτοπλοϊκά, μπορεί χρόνο με χρόνο να μη φαίνεται κάποια υπερβολική αύξηση, με τη κυβέρνηση και τα μονοπώλια των πλοίων να κομπάζουν συχνά-πυκνά γι’ αυτό τους το «κατόρθωμα», παρόλα αυτά αν δει κανείς τις τιμές, εύκολα καταλαβαίνει πως μπορούν να είναι μεγάλο εμπόδιο ακόμα και γι’ όσους σκέφτονται να επιλέξουν νησιωτικούς προορισμούς. Για παράδειγμα μια τετραμελής οικογένεια με ένα αυτοκίνητο για διακοπές στη Νάξο θα χρειαστεί να δαπανήσει 657 ευρώ μόνο για τα ακτοπλοϊκά! Σχεδόν ένας μισθός δηλαδή θα πρέπει να δοθεί μόνο για τα «πήγαινε-έλα». Την ίδια ώρα, «καίνε» οι τιμές για διαμονή με την ίδια οικογένεια να πρέπει να δώσει κοντά στα 1.000 ευρώ ακόμα για κάποιο οικονομικό κατάλυμα, για σχεδόν μια βδομάδα.
Αυτά, σε συνδυασμό με τις αυξημένες τιμές για διατροφή, από τα καταστήματα εστίασης μέχρι τα ράφια των σούπερ μάρκετ, καθιστούν ανέφικτες τις διακοπές σε τέτοιους προορισμούς. Φανερά μειωμένες προβλέπονται και οι μέρες διακοπών, ενώ αλλαγές διαμορφώνονται και στις συνήθειες σε αυτές. Σχεδόν οι τέσσερις στους δέκα από όσους μπορούν να κάνουν διακοπές, θα καταφέρουν να «φύγουν» μόνο για τέσσερις έως επτά μέρες, ενώ παράλληλα φαίνεται να σκέφτονται διπλά τις δαπάνες τους σ’ αυτές, με μεγάλο ποσοστό να επιλέγει το μαγείρεμα –περίπου ένας στους δύο– αντί της επίσκεψης σε κάποιο κατάστημα εστίασης ως λύση για εξοικονόμηση χρημάτων. Επίσης, το 62% επισκέπτεται συστηματικά σούπερ μάρκετ ή μίνι μάρκετ, πιθανότατα σε μία προσπάθεια εξοικονόμησης χρημάτων από την εστίαση, το 71% επισκέπτεται φούρνους και αρτοποιεία, ενώ μόλις δύο στους δέκα δηλώνουν ότι δεν μαγειρεύουν ποτέ.
Αυτά φυσικά συνοδεύονται και με μια σειρά ακόμα «θυσίες», καθώς ένας στους δύο συγκρατεί τα έξοδά του και ενισχύει τη διατροφική του αυτάρκεια. Από την άλλη, ενισχύεται η τάση για καθυστέρηση εξόφλησης άλλων πληρωμών και εκπλήρωσης υποχρεώσεων, όπως συντήρησης κατοικιών ή οχημάτων. Ακόμα και δεύτερη δουλειά είναι κάτι που θα πρέπει να κάνουν πολλοί για να καταφέρουν να κάνουν διακοπές.
Αυτή είναι η ασφυκτική πραγματικότητα που έχει επιβληθεί στο μεγαλύτερο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας, με τα παραπάνω στοιχεία να επιβεβαιώνουν ένα πράγμα: ο μισθός δε φτάνει για διακοπές. Άλλωστε, σύμφωνα με το ΙΕΛΚΑ, στους παράγοντες που επηρεάζουν περισσότερο αρνητικά τις διακοπές αναφέρεται κατά 68% το μειωμένο εισόδημα, 32% το κόστος των εισιτηρίων και 30% το κόστος διαμονής.
Τα μεγάλα κύματα ακρίβειας, σε συνδυασμό με τη πτώση του πραγματικού μισθού δεν αφήνουν και πολλά περιθώρια για τέτοια σχέδια. Οι διακοπές, από ανάγκη μετατρέπονται γοργά σε προνόμιο για όλο και πιο λίγους. Από τη μια οι μεγαλοεπιχειρηματίες αισχροκερδούν με τις πλάτες της κυβέρνησης, από την άλλη εργαζόμενοι, φοιτητές και συνταξιούχοι βρίσκουν απέναντί τους συνεχώς νέες «τρύπες για να μπαλώσουν», με τα περιθώρια για οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα να στενεύουν όλο και περισσότερο.
Ένας στους δύο δεν θα καταφέρει φέτος να κάνει καθόλου διακοπές
Το εξοργιστικό είναι πως σε μια χώρα, παγκόσμιο προορισμό διακοπών, οι ίδιοι οι κάτοικοι της στερούνται αυτή τη δυνατότητα. Μόνο το 2024 ο αριθμός επισκεπτών από το εξωτερικό άγγιξε τα 36 εκατομμύρια, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος. Πρόκειται για ιστορικό ρεκόρ για τον τουρισμό, ενώ τη φετινή χρονιά ήδη το ποσοστό επισκεπτών για το πρώτο τετράμηνο είναι αυξημένο κατά 5,8%. Στους εγχώριους προορισμούς καταφθάνουν εκατομμύρια τουριστών, αλλά δε… χωράνε όσοι ζουν και εργάζονται! Χώρος υπάρχει μόνο για τα κέρδη ξενοδόχων, της βιομηχανίας εστίασης και των μονοπωλίων στην ακτοπλοΐα. Ξενοδόχοι και καταστηματάρχες, με την ανοχή της κυβέρνησης και των τοπικών αρχών, καταφέρνουν να εξαγοράζουν όλο και μεγαλύτερο μέρος των δημόσιων χώρων χρεώνοντας υπέρογκα ποσά όποιον θέλει να βρεθεί σε μια παραλία –ακόμα και για μια μονοήμερη εκδρομή που το κόστος της έχει απογειωθεί για μια τετραμελή οικογένεια στα 300-400 ευρώ. Ακόμα λοιπόν και οι πιο μικρές (χρονικά) «αποδράσεις» μόνο προσιτές δεν είναι.
Οι διακοπές σίγουρα δε θα έπρεπε να είναι κάποια πολυτέλεια αλλά τελικά μετατρέπονται σε τέτοια. Στο βωμό των κερδών λίγων θυσιάζονται οι ανάγκες των πολλών. Αυτών που εντέλει πραγματικά «κρατάνε» την οικονομία με την εργασία τους και τελικά παίρνουν το μικρότερο «κομμάτι» από την «πίτα» των κερδών.
Στα βράχια ο κοινωνικός τουρισμός της ΔΥΠΑ
Διάφορα προγράμματα, voucher και… pass είναι οι κατά καιρούς «λύσεις» από πλευράς κυβέρνησης απέναντι στο δυσβάσταχτο κόστος διακοπών. Οι πανηγυρισμοί του στιλ «εκτινάχθηκαν οι αιτήσεις» στη ΔΥΠΑ για τον κοινωνικό τουρισμό, πιο πολύ λειτουργούν ως παιχνίδι εντυπώσεων, παρά απηχούν το εύρος της κρατικής αρωγής στα πιο πληβειακά κοινωνικά στρώματα, προκειμένου να κάνουν ολιγοήμερες καλοκαιρινές διακοπές με αξιοπρέπεια. Τα προγράμματα της ΔΥΠΑ έχουν καταντήσει για όλο και πιο λίγους με τα πιο «σφιχτά» εισοδηματικά κριτήρια που τίθενται, ενώ όλο και λιγότερες εταιρείες φιλοξενίας, καταλύματα και ακτοπλοϊκές εταιρείες τα πλαισιώνουν.
Τελευταίο παράδειγμα-φιάσκο είναι το πρόγραμμα του κοινωνικού τουρισμού για το 2025. Όπως αποκάλυψε ο Πανελλήνιος Σύλλογος Υπαλλήλων ΟΑΕΔ, στα προσωρινά αποτελέσματα που ανακοίνωσε η ΔΥΠΑ, είχαν απορριφθεί πολλές αιτήσεων δικαιούχων που πληρούσαν τις προϋποθέσεις, ενώ «τιμωρούνται» με διετή αποκλεισμό όσοι για οποιοδήποτε λόγο δεν εξαργυρώνουν τα voucher, το οποίο φυσικά συνήθως σχετίζεται με οικονομική αδυναμία για κάλυψη των υπολοίπων εξόδων διακοπών, αλλά και με πρόστιμο σε όσους εξαργυρώνουν έκπτωση στα ακτοπλοϊκά χωρίς να κλείνουν κάποιο δωμάτιο.
Είναι αποκαλυπτικό ότι ο αριθμός των δικαιούχων έχει μειωθεί κατά 50% (!) μετά την κατάργηση του Οργανισμού Εργατικής Εστίας και το πέρασμα του προγράμματος στη ΔΥΠΑ. Σύμφωνα με τους εργαζόμενους του Οργανισμού, μία στις πέντε επιταγές κάθε χρόνο δεν εξαργυρώνεται, καθιστώντας το αναποτελεσματικό. Ειδικά αυτή τη χρονική περίοδο, όπου το 50% των πολιτών δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν στο κόστος των διακοπών, τέτοιου είδους προγράμματα θα έπρεπε να είναι βοηθητικά και όχι να μετατρέπονται σε άλλο ένα πρόβλημα.
Σ’ αυτή τη κατεύθυνση, πρώτο βήμα είναι η αύξηση των κονδυλίων που διαθέτει γι’ αυτό το σκοπό η ΔΥΠΑ, αλλά και η αύξηση των δικαιούχων με διεύρυνση κριτηρίων. Οι ακτοπλοϊκές εταιρείες πρέπει να δέχονται σε όλες τις γραμμές voucher της ΔΥΠΑ, χωρίς εξαιρέσεις (π.χ. σήμερα δεν καλύπτονται προορισμοί όπως Ιόνιο, Σποράδες κ.α.), ενώ ανάλογα πρέπει να θεσπιστούν για ταξίδια στην ηπειρωτική Ελλάδα με αυτοκίνητο.
Συνολικά, απαιτείται από το μαχόμενο κίνημα σύγκρουση με την καρδιά της πολιτικής που γεννά τη φτώχεια, ριζικές αυξήσεις μισθών μέσα από Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας, κατάργηση των Ειδικών Φόρων Κατανάλωσης στα καύσιμα και του ΦΠΑ (μηδενικός συντελεστής) στα βασικά είδη διατροφής και καθημερινότητας, χτύπημα της εμπορευματοποίησης των παραλιών (που απογειώνει το κόστος για ξαπλώστρες ομπρέλες κ.α.).
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 28-29 Ιουνίου
