Μαργαρίτα Κούτσαρη
▸ Από την περσινή χρονιά, με την ψήφιση του νόμου για την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων, φαίνεται πως το υπουργείο Παιδείας λειτουργεί με έναν και μοναδικό γνώμονα: Την ταχύτατη υλοποίηση της ευρωπαϊκής πολιτικής στην ανώτατη εκπαίδευση, όπως αυτή υποδεικνύεται από την Συνθήκη της Μπολόνια!
Έτσι, δεν προκαλεί καμία απολύτως εντύπωση που, μαζί με την διαρκή κουβέντα για εφαρμογή του νόμου για τα ιδιωτικά ΑΕΙ και τη λυσσαλέα προσπάθεια αυταρχικής θωράκισης του πανεπιστημίου, «ξεμυτίζουν» δειλά – δειλά και οι πρώτες σκέψεις και οδηγίες για αναδιοργάνωση των προπτυχιακών προγραμμάτων σπουδών, από τετραετή σε τριετή! Θυμάστε που μας έλεγαν πως δεν θα αλλοιωθεί ο χαρακτήρας των δημοσίων πανεπιστημίων επειδή ιδρύονται ιδιωτικά; Πριν ο λέκτωρ λαλήσει τρεις…
Οι νέες εξελίξεις, αποδεικνύουν πως η ίδρυση των ιδιωτικών πανεπιστημίων δεν ήταν μεμονωμένο γεγονός, αλλά το άνοιγμα μιας συνολικής στρατηγικής που επιδιώκει να μετατρέψει την ανώτατη εκπαίδευση σε πεδίο ανταγωνισμού και εμπορευματοποίησης. Τα δημόσια ΑΕΙ βρίσκονται υπό πίεση προκειμένου να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις της αγοράς: Να γίνουν φτηνότερα, ταχύτερα, πιο «ευέλικτα». Η εισαγωγή του μοντέλου «3-2-3», με προπτυχιακές σπουδές τριών ετών, μεταπτυχιακές δύο και διδακτορικές τριών, αποτελεί κεντρικό εργαλείο αυτής της αναδιάρθρωσης.
Οξύνεται περαιτέρω το σχέδιο αποσάθρωσης της δημόσιας παιδείας
Η Συνθήκη της Μπολόνια, υποτίθεται, φιλοδοξούσε να ενώσει τον ευρωπαϊκό χώρο ανώτατης εκπαίδευσης, καθιερώνοντας ένα κοινό πλαίσιο που θα διευκόλυνε την «κινητικότητα», εξομαλύνοντας την αναγνώριση και εξίσωση των πτυχίων σε όλη την ΕΕ, ένα επιχείρημα βασικό στην ρητορική του αστικού στρατοπέδου. Στην πραγματικότητα, όμως, το «3-2-3» δεν είναι απλώς μια τεχνική ρύθμιση, αποτελεί τον μηχανισμό που ευθυγραμμίζει τα πανεπιστήμια με τις ανάγκες της αγοράς, όπως συμβαίνει και με όλες τις κατευθύνσεις της ΕΕ. Το προπτυχιακό, κομμένο σε τρία χρόνια, σημαίνει αναγκαστικά συμπίεση της διδακτέας ύλης, υποτίμηση των πτυχίων και κατακερματισμό του αντικειμένου.
Αυτή η «συμπύκνωση» δεν είναι απλώς θέμα χρόνου ή ύλης, αλλά πολιτική επιλογή. Τα γνωστικά αντικείμενα θρυμματίζονται σε αποσπασματικές δεξιότητες, απογυμνωμένα από θεωρητική συνοχή και επιστημονική βάθος. Η γνώση αντικαθίσταται από «ευέλικτες» δεξιότητες, κομμένες και ραμμένες στις άμεσες ανάγκες της αγοράς εργασίας, χωρίς να αφήνεται χώρος για κριτική σκέψη ή ολιστική επιστημονική κατάρτιση. Το πανεπιστήμιο μετατρέπεται σε χώρο κατάρτισης «μεταβλητών» εργαζόμενων κι όχι μόρφωσης.
Παράλληλα, τα πτυχία υποβαθμίζονται σε προπτυχιακούς τίτλους χωρίς κατοχυρωμένα επαγγελματικά δικαιώματα, αναγκάζοντας τους αποφοίτους να αναζητούν μεταπτυχιακά –προφανώς με δίδακτρα– για να αποκτήσουν βασικά επαγγελματικά προσόντα. Η επιστημονική και επαγγελματική προοπτική, έτσι, γίνεται προνόμιο όσων μπορούν να πληρώσουν. Με άλλα λόγια, η μόρφωση και η επαγγελματική προοπτική μετατρέπονται σε εμπόρευμα, με την εκπαίδευση να λειτουργεί πλέον ως μηχανισμός ταξικού αποκλεισμού.
Η μείωση της διάρκειας των σπουδών εντείνει ακόμα περισσότερο την πίεση στους φοιτητές, οι οποίοι καλούνται να ανταπεξέλθουν σε μεγαλύτερο φόρτο εντός ενός καθεστώτος φόβου για διαγραφές, στερώντας τους χρόνο για κοινωνική, πολιτική και πολιτιστική δράση. Ιδιαίτερα όσοι/όσες εργάζονται παράλληλα, αποκλείονται de facto από την ισότιμη συμμετοχή, καθώς το μοντέλο αυτό προϋποθέτει πλήρη αφοσίωση και οικονομική άνεση, ενώ ακόμη κι αν καταφέρουν να πάρουν το πτυχίο, αυτό δεν τους εξασφαλίζει τίποτα παρά εργασιακή επισφάλεια. Το δημόσιο πανεπιστήμιο, λοιπόν, δεν παρέχει ολοκληρωμένη παιδεία, αλλά επιλεκτική κατάρτιση προσαρμοσμένη στις ανάγκες των επιχειρήσεων.
Τα δημόσια πανεπιστήμια πιέζονται προκειμένου να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις της αγοράς
Αυτή η αναδιάρθρωση δεν αποτελεί τυχαία αλλά συνειδητή επιλογή. Η θεσμοθέτηση των ιδιωτικών πανεπιστημίων και η ταυτόχρονη εφαρμογή των τριετών προγραμμάτων –αλλά και των υπόλοιπων μεταρρυθμίσεων που σχεδιάζουν (σχέδια ασφαλείας, διαγραφές)–αποτελούν πλευρές του ίδιου νομίσματος, που έχουν στόχο τη διάλυση του δημόσιου πανεπιστημίου.
Τα κυβερνητικά ψέματα αποκαλύπτονται ξανά! Το άνοιγμα της πόρτας στα ιδιωτικά πανεπιστήμια, φέρνει κάτω από το χαλάκι αλλαγές στα δημόσια. Εάν ένα δημόσιο δεν παρέχει ισχυρότερο πτυχίο, αλλά παρόμοιο κύκλο σπουδών με ένα ιδιωτικό, γιατί κάποιος να μην δώσει χιλιάδες ευρώ σε δίδακτρα και όχι στην προετοιμασία των πανελληνίων;
Το φοιτητικό και εκπαιδευτικό κίνημα έχει χρέος να μπλοκάρει αυτή την πορεία. Να ενοποιήσει τα αιτήματα ενάντια στα τριετή πτυχία και την εκπαιδευτική αναδιάρθρωση με τον αγώνα ενάντια στα ιδιωτικά πανεπιστήμια και τη γενικευμένη ιδιωτικοποίηση των κοινωνικών αγαθών. Να προτάξει την καθολικότητα της μόρφωσης, την πληρότητα των σπουδών, την αξία του πραγματικά δημόσιου δωρεάν πανεπιστημίου. Όχι με ρομαντισμό για το «παλιό», γιατί ούτε αυτό μας αρκεί, αλλά με τόλμη για το αναγκαίο.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 7-8 Ιουνίου
