Μαριάννα Τζιαντζή
Σημασία δεν έχουν μόνο το πλήθος και η λάμψη αυτών που υπέγραψαν το μανιφέστο για τη Γάζα και την Παλαιστίνη, αλλά κυρίως το περιεχόμενο και το ύφος του κειμένου, που δεν περιορίζεται στην καταγγελία, αλλά μιλά για το «καθήκον» της τέχνης του κινηματογράφου στους σημερινούς καιρούς.
Γύρω στα μέσα του Μάη, σχεδόν 400 άνθρωποι του κινηματογράφου με κοινή τους επιστολή καταγγέλλουν τη γενοκτονία στη Γάζα και αποτίνουν φόρο τιμής στην 25χρονη Παλαιστίνια φωτορεπόρτερ Φάτιμα Χασούνα, που σκοτώθηκε στα μέσα Απριλίου στη διάρκεια ενός ισραηλινού βομβαρδισμού. Ανάμεσα σε αυτούς που υπογράφουν συναντάμε μεγάλα ονόματα, όπως οι σκηνοθέτες Κώστας Γαβράς, Γιώργος Λάνθιμος, Άκι Καουρισμάκι, Ντέιβιντ Κρόνενμπεργκ, Μάικ Λι, Ματιέ Κασοβίτς ή οι ηθοποιοί Τζούλι Κρίστι, Ρίτσαρντ Γκιρ, Σούζαν Σαράντον, Ρέιφ Φάινς.
Σημασία όμως δεν έχουν μόνο το πλήθος και η λάμψη αυτών που υπογράφουν αλλά κυρίως το ίδιο το περιεχόμενο και το ύφος του κειμένου, που δεν περιορίζεται στην καταγγελία, αλλά μιλά για το «καθήκον» της τέχνης του κινηματογράφου στους σημερινούς καιρούς. Ένα φλογερό, αγωνιώδες μανιφέστο που θα μπορούσε να ήταν η προκήρυξη κάποιου φοιτητικού αριστερού σχήματος και, σ’ αυτή την περίπτωση κάποιοι θα το χαρακτήριζαν παλιομοδίτικο, στρατευμένο, ξύλινο, μονοδιάστατο κ.λπ. Παραθέτω κάποια χαρακτηριστικά αποσπάσματα:
«Γιατί ο κινηματογράφος, που αποτελεί φυτώριο για κοινωνικά στρατευμένα έργα, φαίνεται να αδιαφορεί τόσο πολύ για τη φρίκη της πραγματικότητας και την καταπίεση που υφίστανται οι αδελφές και οι αδελφοί μας; Ποιο είναι το νόημα της δουλειάς μας αν όχι να αντλούμε διδάγματα από την ιστορία, να δημιουργούμε ταινίες που δεσμεύονται, αν δεν είμαστε παρόντες για να προστατεύσουμε τις καταπιεσμένες φωνές; Γιατί αυτή η σιωπή; […] Ας αρνηθούμε να αφήσουμε την τέχνη μας να γίνει συνένοχη στο χειρότερο. Ας ξεσηκωθούμε. Ας κατονομάσουμε την πραγματικότητα. Ας δράσουμε πριν να είναι πολύ αργά».
To 1937 μια ομάδα συγγραφέων (ανάμεσά τους ο Λουί Αραγκόν, ο Χάινριχ Μαν, ο Πάμπλο Νερούδα, ο Ουίσταν Όντεν) απευθύνθηκαν «στους συγγραφείς και ποιητές της Αγγλίας, της Σκωτίας, της Ιρλανδίας και της Ουαλίας» ζητώντας τους να δηλώσουν αν είναι υπέρ ή κατά της νόμιμης κυβέρνησης και του λαού της Δημοκρατικής Ισπανίας ή αν είναι υπέρ ή κατά του Φράνκο και του φασισμού. 127 συγγραφείς τάχθηκαν υπέρ της κυβέρνησης των Δημοκρατικών, ανάμεσά τους και ο Μπέκετ που έκανε την πιο σύντομη δήλωση συμπαράστασης όλων των εποχών: «!Ζήτω η Δημοκρατία!» Θλιβερή εξαίρεση ο Ίβλιν Βο που έγραψε ότι αν ήταν Ισπανός, θα πολεμούσε υπέρ του στρατηγού Φράνκο…
Δεν είναι ανώδυνη η καταδίκη της γενοκτονίας. Μπορεί να συνεπάγεται βαρύ τίμημα, ιδίως για έναν σκηνοθέτη που πιθανόν να συναντήσει δυσκολίες στη χρηματοδότηση των ταινιών του – ας θυμηθούμε πόσο επιθετικά και πόσο συντονισμένα αντέδρασε πέρυσι τον Μάρτιο το εβραϊκό λόμπι του Χόλιγουντ ενάντια στον Βρετανό σκηνοθέτη Τζόναθαν Γκλέιζερ, τον δημιουργό της Ζώνης ενδιαφέροντος για την ομιλία του κατά την παραλαβή του Όσκαρ για την ταινία, όταν πάνω από 450 καλλιτέχνες και επαγγελματίες του κινηματογράφου τον κατήγγειλαν ότι «τροφοδοτεί το αντιεβραϊκό μίσος σε όλο τον κόσμο».
Οι υπογραφές δεν σταματούν τις ισραηλινές βόμβες και τα τανκς, όμως είναι μια πνοή ελπίδας, σώζουν την τιμή είτε της λογοτεχνίας είτε της τέχνης του κινηματογράφου. Ας μην ξεχνάμε την αναβίωση του μακαρθισμού στη σημερινή Αμερική. Ας θυμηθούμε το μένος με το οποίο ο Ντόναλντ Τραμπ αντέδρασε στην κριτική που του άσκησε ο Τζορτζ Κλούνεϊ χαρακτηρίζοντάς τον «ηθοποιό δεύτερης κατηγορίας» («second-rate movie “star”»). Αν ζούσαν σήμερα ο Αϊνστάιν ή ο Τσάρλι Τσάπλιν, είναι πολύ πιθανό ο Τραμπ να χαρακτήριζε «ψευδοεπιστήμονα» τον πρώτο και «άθλιο καλλιτέχνη» τον δεύτερο.
Οι υπογραφές δεν σταματούν τις ισραηλινές βόμβες και τα τανκς, όμως είναι μια πνοή ελπίδας
Σήμερα, όπως και τότε, στο κορύφωμα του Ισπανικού Εμφύλιου είναι αδύνατο να μην πάρει κανείς θέση. Ναι, κάθε καλλιτέχνης μιλά κυρίως μέσα από το έργο του. Η «Γκουέρνικα» του Πικάσο παραμένει η πιο εύγλωττη καταγγελία της φασιστικής κτηνωδίας – και χωρίς τη βοήθεια των λέξεων. Και οι «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» του Διονύσιου Σολωμού μοιάζουν να γράφτηκαν για τα παιδιά και τους αμάχους της Γάζας που τους πολιορκούν η πείνα και ο θάνατος. Όμως μέχρι να γραφτεί το Μεγάλο Τραγούδι, μέχρι να γυριστεί η Μεγάλη Ταινία για τα ερείπια της Γάζας, μέχρι να φιλοτεχνηθεί ο Μεγάλος Πίνακας για την τραγωδία του παλαιστινιακού λαού (και ίσως περάσουν χρόνια μέχρι να συμβεί κάτι τέτοιο), ας δούμε με σεβασμό όλους εκείνους που παίρνουν θέση, έστω με την υπογραφή τους αλλά κυρίως με τη ζωντανή παρουσία τους στις ανά τον κόσμο κινητοποιήσεις. Και με ακόμα μεγαλύτερο σεβασμό να δούμε τους γιατρούς, τους νοσηλευτές, τα μέλη των ανθρωπιστικών οργανώσεων που βρέθηκαν ή βρίσκονται στη Γάζα διασώζοντας το ανθρώπινο πρόσωπο της εποχής μας. Πάντα μια σταγόνα αίμα ζυγίζει περισσότερο από έναν τόνο (ψηφιακό) μελάνι.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 24-25 Μαΐου
