Νίκος Πελεκούδας
Προς τον κόκκινο Δεκέμβρη του ΄44
Η συνδιάσκεψη της Γιάλτας, τον Φλεβάρη του 1945, πραγματοποιήθηκε ενώ ο κόκκινος στρατός ήταν 100 χιλιόμετρα από το Βερολίνο. Βρετανία και ΗΠΑ ήθελαν να ελέγξουν τις εξελίξεις στον μεταπολεμικό κόσμο, με την ΕΣΣΔ να διαπραγματεύεται από θέση ισχύος. Οι όποιες συμφωνίες αντανακλούσαν τον συσχετισμό δύναμης. Ωστόσο, η αντίσταση και τα κομμουνιστικά κόμματα μπορούσαν να τις υπερβούν, όπως έδειξε η Γιουγκοσλαβία.
Οι κυρίαρχες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις του πλανήτη, στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ήταν η Μεγάλη Βρετανία και οι ΗΠΑ. Η πρώτη απερχόμενη, η δεύτερη αναδυόμενη. Ενώ ο πόλεμος μαίνεται και συγκεκριμένα από τον Ιανουάριο του 1943, ωθούν σε σημαντικές διεθνείς διασκέψεις και συμφωνίες, έχοντας στόχο να καθορίσουν τη ροή των στρατιωτικών επιχειρήσεων, αλλά πολύ περισσότερο και διακαώς τον μεταπολεμικό κόσμο. Ήδη από τη Διάσκεψη της Καζαμπλάνκα, στην οποία για τελευταία φορά η Μεγάλη Βρετανία θα καθορίσει τους όρους της αναμέτρησης, αλλά πολύ περισσότερο στην Τεχεράνη και τη Γιάλτα, είναι φανερή η επιδίωξη για τον καθορισμό των σφαιρών επιρροής τόσο μεταξύ τους όσο και με τη Σοβιετική Ένωση.
Οι Αμερικάνοι άλλωστε στην Τεχεράνη, το τέλος του 1943, βλέπουν πως είναι αυτοί που μπορούν να καθορίσουν τους όρους του μεταπολεμικού παιχνιδιού από τον ιμπεριαλιστικό κόσμο. Η αποτυχία των Βρετανών να ανταποκριθούν στρατιωτικά με αυτοτέλεια στη Μεσόγειο θα βάλει τη σφραγίδα της στην αλλαγή φρουράς μεταξύ των ιμπεριαλιστών. Η Σοβιετική Ένωση, από την άλλη μεριά, έχει αποκρούσει τη ναζιστική επίθεση και είναι οριστικά νικήτρια στο Ανατολικό Μέτωπο. Από αυτή την άποψη βρίσκεται σε θέση να περάσει την πρότασή της για το άνοιγμα δεύτερου μετώπου στην Ευρώπη (η γνωστή απόβαση της Νορμανδίας), που θα συνδυαστεί με την αντεπίθεσή της προς την κεντρική Ευρώπη και την οριστική συντριβή των ναζί. Όταν θα συγκληθεί η Διάσκεψη της Γιάλτας (4-11 Φεβρουαρίου 1945) οι Σοβιετικοί θα έχουν φτάσει 100 χιλιόμετρα από το Βερολίνο.
Ήδη οι λαοί παρεμβαίνουν και αλλάζουν τους σχεδιασμούς των μεγάλων. Άγγλοι και Αμερικάνοι δεν αποκλείουν αρχικά μια ήττα της Σοβιετικής Ένωσης από τη ναζιστική Γερμανία, θέτοντας το σενάριο της αναμέτρησης με τον Χίτλερ αμέσως μετά. Η συντριβή των ναζί στο Ανατολικό Μέτωπο και η αντιφασιστική πάλη των λαών που μεγαλώνει ιδιαίτερα μετά από αυτή την ήττα (Φλεβάρης 1943) αλλάζει τους ίδιους τους σχεδιασμούς των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων.
Από αυτή την άποψη η Διάσκεψη της Γιάλτας έρχεται να επιβεβαιώσει πεπραγμένα στα πεδία των μαχών και την αντίσταση. Η Σοβιετική Ένωση προσέρχεται σε αυτήν με εξαιρετικές στρατιωτικές επιτυχίες και αναβαθμισμένο κύρος σε όλο τον πλανήτη. Αυτό είναι που υποχρεώνει Βρετανούς και Αμερικανούς να βρεθούν ξεχωριστά στη Μάλτα και να επιχειρήσουν να καθορίσουν κάποια εδάφη ως «υγειονομική ζώνη» ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και τη Δυτική Ευρώπη. Στο πλαίσιο αυτό αποφασίζουν τη «συνετή» διαχείριση της Γιουγκοσλαβίας, διακανονισμός που ανατράπηκε με την εξέλιξη του ηρωικού αγώνα των παρτιζάνων υπό από την ηγεσία του ΚΚ Γιουγκοσλαβίας. Το τελευταίο δεν διαπραγματεύτηκε ποτέ το μοίρασμα της λαϊκής εξουσίας που είχε δημιουργηθεί στη φωτιά του αντιφασιστικού αγώνα με τους συμμάχους Βρετανούς και με την εξόριστη κυβέρνηση του Ιβάν Σούμπασιτς. Οι λαοί καθορίζουν την τύχη τους κατά περίπτωση κόντρα στους σχεδιασμούς και των τριών συνομιλητών της Γιάλτας.
Η Σοβιετική Ένωση, εξαιτίας του εσωτερικού εκφυλισμού της επανάστασης, έδωσε στον «συμμαχικό αγώνα» μια διάσταση που τελικά αποπροσανατόλιζε
Όμως το κομβικό στοιχείο στο οποίο συμφωνούν και οι τρεις δυνάμεις είναι αυτό της πολιτικής διαχείρισης των απελευθερωμένων χωρών. Στη Γιάλτα εγκρίθηκε η διακήρυξη για την απελευθερωμένη Ευρώπη, ένα κείμενο που, μεταξύ άλλων, προέβλεπε ότι οι τρεις μεγάλες δυνάμεις θα βοηθούσαν από κοινού τις απελευθερωμένες χώρες να ανορθωθούν και να σχηματίσουν προσωρινές κυβερνήσεις, στις οποίες θα αντιπροσωπεύονταν πλατιά όλα τα δημοκρατικά στοιχεία του πληθυσμού κλπ. Αυτός είναι ο πολιτικός πυρήνας της λεγόμενης μοιρασιάς του κόσμου που περιλαμβάνει πολλά «μυθολογικά» στοιχεία.
Η Σοβιετική Ένωση, εξαιτίας του εσωτερικού εκφυλισμού της επανάστασης και κυριαρχίας ενός ιδιότυπου εκμεταλλευτικού καθεστώτος – άλλωστε η Κομμουνιστική Διεθνής, έχει ήδη διαλυθεί από τα μέσα του 1943 – , έδωσε στον «συμμαχικό αγώνα» μια διάσταση που τελικά αποπροσανατόλιζε τον σοβιετικό λαό και τους εργαζόμενους της Ευρώπης από την σύνδεση της αδιάλλακτης αντιφασιστικής πάλης με τον επαναστατικό αγώνα.
Εγκλωβισμός στον εκδημοκρατισμό του καπιταλισμού
Τα ΚΚ έμειναν στη διεκδίκηση καλύτερων συσχετισμών απεμπολώντας την επανάσταση
Με βάση αυτή τη λογική, το κομμουνιστικό και εργατικό κίνημα, ακόμα και τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα που ήδη μαίνονταν από τη δεκαετία του 1930, έπρεπε αναγκαστικά να οδηγηθούν στη διεκδίκηση καλύτερων συσχετισμών εντός της αστικής δημοκρατίας και του διεθνούς εκμεταλλευτικού καπιταλιστικού συστήματος. Πέρα και ανεξάρτητα από τους πραγματικούς συσχετισμούς του ίδιου του αγώνα μέσα σε κάθε χώρα ξεχωριστά.
Αυτή την «ισορροπία», τη δημοκρατική έκφραση όλων των πολιτικών απόψεων σε μεταβατικές κυβερνήσεις, την ερμήνευσαν γρήγορα οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις με τον δικό τους τρόπο. Τα πρώτα δύο χρόνια μετά τη Γιάλτα, το Δόγμα Τρούμαν θα θέσει τη δική του οπτική για το πώς αντιλαμβάνεται τα πράγματα. Η Γιάλτα ακόμα και σε ό,τι αφορά τις διατυπώσεις θα κουρελιαστεί κυριολεκτικά από τους Αμερικανούς σε μια προσπάθεια συνολικής κυριαρχίας τους στην Ευρώπη. Η Μεγάλη Βρετανία άλλωστε είναι πια στο χείλος της χρεοκοπίας.
Παρά τις αντικειμενικές δυνατότητες και τον φόβο των αστικών τάξεων, που υποχρεώθηκαν να παραχωρήσουν αυτό που ονόμασαν κράτος πρόνοιας, στη μεταπολεμική περίοδο τα κομμουνιστικά κόμματα λειτουργώντας ως ιμάντες μεταβίβασης της εξωτερικής πολιτικής της Σοβιετικής Ένωσης θα αντιμετωπίσουν το ζήτημα της εξουσίας και του κοινωνικού συστήματος στην Ευρώπη -και όχι μόνο- σαν πάλη ανάμεσα στις φιλειρηνικές δυνάμεις του σοσιαλισμού, της δημοκρατίας και της σύνεσης, απέναντι στα γεράκια του Πενταγώνου και του ΝΑΤΟ, αργότερα και της ΕΟΚ-ΕΕ. Η κοινωνική επανάσταση και η πάλη για τον σοσιαλισμό-κομμουνισμό θα υποταχθεί στην πάλη για τη δημοκρατία και την εθνική ανεξαρτησία, σε μια αέναη προσπάθεια εκδημοκρατισμού του διεθνούς καπιταλισμού.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν στο φύλλο 7-8 Δεκεμβρίου
Δεκεμβριανά: Το χρονικό μιας αναπόφευκτης σύγκρουσης για την εξουσία
