Η βραβευμένη θεατρική παράσταση της Ομάδας Σημείο Μηδέν ο Γλάρος του Άντον Τσέχωφ σε σκηνοθεσία και διασκευή του Σάββα Στρούμπου, επιστρέφει στο «Θέατρο Άττις – Νέος Χώρος» από τις 21 Νοεμβρίου (κάθε Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο στις 21.00 και Κυριακή στις 20.00). Με αφορμή το νέο κύκλο παραστάσεων και «κατάβασης» στο τσεχωφικό σύμπαν μιλάμε με την ηθοποιό Ελπινίκη Μαραπίδη, που υποδύεται τη Νίνα.
Συνέντευξη στον Κυριάκο Νασόπουλο
Επανειλημμένα έχει τονιστεί ότι ο «Γλάρος» σηματοδοτεί μια εποχή μετάβασης. Υπάρχουν αναλογίες (όχι ακριβώς ομοιότητες) ανάμεσα στην εποχή που γράφτηκε ο «Γλάρος» και στη δική μας εποχή;
Μια εποχή μετάβασης συνεπάγεται αποσταθεροποίηση και ριζικό αποπροσανατολισμό σε πολλαπλά επίπεδα.
Θέτει το κοινωνικοπολιτικό καμβά που ορίζει τον τρόπο που υπάρχουν οι χαρακτήρες του «Γλάρου», άνθρωποι βραχυκυκλωμένοι, εγκλωβισμένοι στα προσωπικά τους αδιέξοδα, που συνεχώς πασχίζουν αλλά αδυνατούν να συνάψουν ουσιαστικές σχέσεις ή να σταθούν πραγματικά ενάντιοι στην τάξη των πραγμάτων. Το βραχυκύκλωμα τους πάντα τους υπερβαίνει.
Αναλογικά και σήμερα, μάρτυρες των καταστροφών παντού τριγύρω μας που μας εξοργίζουν και ταυτόχρονα μας παραλύουν, βρισκόμαστε σε ένα μετεωρισμό, συχνά αδυνατούμε ή δεν ξέρουμε τον τρόπο να (αντί)δράσουμε.
Οι σχέσεις είναι ρευστές, αναλώσιμες, πολλές φορές τα πράγματα τελειώνουν πριν καν αρχίσουν.
Στον πυρήνα του «Γλάρου» δεν υπάρχει ένα ερωτικό γαϊτανάκι ή η ανία της ρωσικής επαρχίας, αλλά το πώς κρίσιμες εποχές μετάβασης σαν αυτές τις δύο, αυτή που γράφει ο Τσέχωφ στον «Γλάρο» και η δική μας, γεννούν μέσα μας την «τερατεία», τις ανθρωποφαγικές συμπεριφορές, την αδυναμία να αγαπήσουμε και να συνδεθούμε πραγματικά.
Σε τι, κατά τη γνώμη σας, έγκειται η διαχρονικότητα αυτού του έργου;
Είναι πολυειπωμένη η φράση ότι “ο Τσέχωφ είναι ένας ανατόμος της ανθρώπινης ψυχής”, αλλά είναι και η αλήθεια. Με τον “Γλάρο” κάνει μια συγκλονιστική ποιητική καταγραφή της ανθρώπινης ψυχής, με μια λεπτότητα που μας προκαλεί να αναλογιστούμε πραγματικά πάνω στην ανθρώπινη κατάσταση. Και σαν ηθοποιοί, οφείλουμε να προχωρήσουμε με εξίσου χειρουργική ακρίβεια, γιατί κινείται στις πιο λεπτές συνοριογραμμές, και κάτω από το “γράμμα” του έργου κρύβονται απίστευτες συχνότητες που αποκαλύπτουν ποιότητες και προβληματισμοί εξαιρετικά επίκαιροι. Είναι συγκινητική, αυτή η αποκάλυψη της φύσης μας από τον Τσέχωφ.
Πόσο καθοριστικό ρόλο παίζει στην παράσταση η γενικότερη στάση των ηθοποιών, δηλαδή ο τρόπος που οι ίδιοι έχουν προσλάβει το τσεχωφικό κείμενο; Πώς καλούνται να εκφράσουν στη σκηνή αυτή την πρόσληψη;
Παίζει κεντρικό ρόλο. Ο ηθοποιός, σκάβοντας, εξορύσσοντας από το σχεδόν τρομακτικά πλούσιο υλικό που προσφέρει το κείμενο του Τσέχωφ και ενεργοποιώντας την φαντασία του, γίνεται αγωγός και κατ’ επέκταση ψυχοσωματικός φορέας αυτού του υλικού. Με την βοήθεια της τεχνικής που μας προσφέρει ο τρόπος της δουλειάς μας στην ομάδα, το υλικό αυτο-εκφράζεται και αποκαλύπτει τον πυρήνα του. Αυτό αποτυπώνεται, σωματοποιείται και στην απόσταξη του ορίζει την ερμηνεία του κάθε ηθοποιού και παράλληλα την αισθητική της παράστασης μας.
Ποιο είναι το ειδικό βάρος που κατέχουν στην παράσταση, πέρα από την ανθρώπινη φωνή, η κίνηση και ο συνδυασμός των κινήσεων των ηθοποιών;
Βασικός άξονας της δουλειάς μας είναι η σωματικότητα του ηθοποιού να προκύπτει ως αντανάκλαση της εσωτερικού του τοπίου, της αλληλεπίδρασης του μοναδικού υλικού που φέρει ο περφόρμερ όταν έρχεται σε επαφή με το υλικό του ρόλου.
Οποιαδήποτε κίνηση ή μοτίβο που μπορεί κατ’επέκταση να προκύψει γεννιέται από αυτή την σμίξη. Η γλυπτική του εσωτερικού τοπίου σμιλεύει και το εξωτερικό, είναι πλήρως αναπόσπαστα και αλληλένδετα.
Οι σωματικοί κώδικες που βλέπετε στην παράσταση δεν επιβλήθηκαν ως εξωτερική κινησιολογία αλλά γεννήθηκαν ως φυσική απόρροια αυτής της διαδικασίας.
Πού εντοπίζετε τα κωμικά στοιχεία στον «Γλάρο»;
Το κωμικό και τραγικό εδώ αλληλεπιδρούν συνεχώς.
Μέσα από αυτή την βίαιη αντίθεση, επιτρέποντας στην σαρκαστική/κριτική στάση απέναντι στα πρόσωπα και παράλληλα το τραγικό τους αδιέξοδο να συνυπάρχουν, με όλες τις απότομες εναλλαγές και τις αντιφάσεις που υπάρχουν στο τσεχωφικό υλικό και στην συμπεριφορά των χαρακτήρων, αναδύεται και το κωμικό στοιχείο. Βλέπουμε όλη την γκάμα της ανθρώπινης δεινότητας, της τραγικότητας της ανθρώπινης φύσης, που αναπόφευκτα, είναι και κωμική.
Υποδύεστε τον ρόλο της Νίνα, του χαρακτήρα με τη μεγαλύτερη εξέλιξη στο έργο, πόσο απαιτητική ήταν η «κατάβαση» και η μεταμόρφωση σε αυτό τον σύνθετο ρόλο;
Η ενασχόληση με αυτό το ρόλο ήταν, και παραμένει, εξίσου απαιτητική όσο και τρομερά γοητευτική.
Συνδιαλεγόμαστε εξελικτικά με το “Γλάρο” δύο χρόνια τώρα, την στιγμή που μιλάμε κάνουμε πρόβες πριν την έναρξη του τρίτου κύκλου των παραστάσεων μας για να δούμε τί άλλο υπάρχει, πόσο πιο βαθιά μπορούμε να πάμε, και στον Τσέχωφ πραγματικά δεν υπάρχει ταβάνι. Κάθε μέρα μας εκπλήσσει το τί ανακαλύπτουμε όσο σκάβουμε.
Η Νίνα είναι ένας χαρακτήρας που φέρει το στρόβιλο της επιθυμίας, το άμετρο, την απόλυτη παρόρμηση που υπάρχει πριν από την συνείδηση σε ό,τι κάνει. Σαν αλλόκοτος μανιοδότης μεταδίδει αυτή την αίσθηση και στους άλλους χαρακτήρες, οδηγούνται μαζί στα άκρα, εν τέλει εκείνη στην καταστροφή. Ακόμα και στην πτώση, στο απόλυτο της ράγισμα στο τέλος του έργου δεν έχει μέτρο. Με όρους τραγωδίας θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτό το άμετρο στοιχείο εμπεριέχει την Ύβρη, που με την σειρά της οδηγεί στην Άτη, την τρέλα, και την Νέμεση, την καταστροφή.
Είναι μεγάλο δώρο για έναν ηθοποιό να του δίνεται τόσος χρόνος και χώρος στην συνεχή έρευνα και επαφή με ένα υλικό τέτοιας φύσης. Εμείς ερευνούμε και το υλικό αποκαλύπτει κάθε μέρα κι από κάτι. Σε κάθε παράσταση πάμε όλο και πιο βαθιά.
Πληροφορίες:
Θέατρο Άττις – Νέος Χώρος, Λεωνίδου 12
Η παράσταση τιμήθηκε από την Ένωση Κριτικών Θεάτρου και Παραστατικών Τεχνών με τα βραβεία Καλύτερης Παράστασης για την καλλιτεχνική περίοδο 2022-2023 και Νέας Ηθοποιού στην Άννα Μαρκά-Μπονισέλ, ενώ τον Απρίλιο του 2024 παρουσιάστηκε στο Εθνικό Θέατρο Βουδαπέστης στο πλαίσιο του 11ου Madach International Theatre Meeting (MITEM).
