50-1 χρόνια φεστιβάλ

Τα δεκάδες φεστιβάλ των πολιτικών νεολαιών από το 1975 μέχρι σήμερα, ανεξάρτητα από τον φορέα τους, δεν έχουν εθιμοτυπικό χαρακτήρα, δεν είναι συνήθεια και τονωτική ένεση αισιοδοξίας αλλά, μεταξύ άλλων, αποτελούν έκφραση μιας άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.

Τρεις διαδοχικές πεντηκονταετίες: 50 χρόνια από την εξέγερση του Πολυτεχνείου, 50 χρόνια από την πτώση της δικτατορίας, ενώ το 2025 θα συμπληρωθούν 50 χρόνια από το πρώτο φεστιβάλ της ΚΝΕ-Οδηγητή που έγινε το 1975 στο γήπεδο του Ζωγράφου.

Είναι προφανές ότι τα φεστιβάλ που οργανώνει σήμερα η ΚΝΕ στο Πάρκο Τρίτση είναι τα πιο εντυπωσιακά από άποψη χώρου, συμμετοχής καλλιτεχνών και προσωπικοτήτων και προσέλευσης κόσμου. Όμως το νήμα των φεστιβάλ των πολιτικών νεολαιών δεν κόπηκε και δεν περιορίζεται στο επίσημο, ας το πούμε έτσι, κομμουνιστικό κίνημα. Σε πείσμα των δύσκολων καιρών, οργανώνεται και φέτος το τριήμερο φεστιβάλ των Αναιρέσεων στο Θέατρο Βράχων του Βύρωνα, καθώς η πόρτα της Γεωπονικής βρέθηκε κλειστή.

Τα δεκάδες φεστιβάλ που έχουν οργανωθεί από το 1975 μέχρι σήμερα, ανεξάρτητα από τον φορέα τους, δεν έχουν εθιμοτυπικό χαρακτήρα, δεν είναι συνήθεια και τονωτική ένεση αισιοδοξίας αλλά, μεταξύ άλλων, αποτελούν έκφραση μιας άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς καθώς σε αυτά εκατοντάδες χιλιάδες έφηβοι και νέοι, στο πέρασμα των χρόνων, ήρθαν για πρώτη φορά σε επαφή με μορφές τέχνης που δεν τις είχαν γνωρίσει ούτε στο σχολείο ούτε στην οικογένειά τους. Πολλοί από τους νεαρούς επισκέπτες των νεολαιίστικων φεστιβάλ πήραν εκεί το πρώτο βάπτισμα του πολιτικού πυρός: κάτι άκουσαν για την ιστορία του ελληνικού και του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος, κάτι έμαθαν για τους σύγχρονους εργατικούς αγώνες, ενώ πολλοί εκεί συμπλήρωσαν βιογραφικά για να ενταχθούν στις γραμμές της ΚΝΕ. Και τα υπαίθρια βιβλιοπωλεία συναγωνίζονταν σε κοσμοσυρροή τις ψησταριές με τα σουβλάκια. Πολλοί σημερινοί μεσήλικες ήταν τότε παιδιά που πήγαιναν στα φεστιβάλ πιασμένα από το χέρι των γονιών τους κι εκεί, για πρώτη φορά στη ζωή τους, αντίκρισαν τόσες πολλές κόκκινες σημαίες, άκουσαν τόσα πολλά επαναστατικά τραγούδια και συνθήματα. Το φεστιβάλ δεν ήταν μόνο μια γιορτή αλλά και μια άτυπη τελετή πολιτικής ενηλικίωσης.

Πριν λίγα χρόνια έτυχε να βρεθώ σε ένα δημοτικό σχολείο όπου ο διευθυντής του, ένας άντρας γύρω στα πενήντα, είχε κρεμάσει στον τοίχο, πάνω από το γραφείο του, μια μικρή κορνιζαρισμένη αφίσα με τον Ναζίμ Χικμέτ να χαμογελά πλατιά πίσω από τα κάγκελα της φυλακής. Τον ρώτησα και μου εξήγησε ότι είχε αγοράσει εκείνη την αφίσα όταν ήταν νέος σε ένα φεστιβάλ της ΚΝΕ. Από τότε, σε όποιο σχολείο και αν πέρασε, έπαιρνε πάντα μαζί του και κρεμούσε στον τοίχο πάνω από το γραφείο του τον Ναζίμ Χικμέτ. Όχι για την ποιητική του υπόσχεση «έτσι κι αλλιώς η γη θα γίνει κόκκινη» αλλά γιατί του υπενθύμιζε ότι μπορούμε να στεκόμαστε όρθιοι και να χαμογελάμε ακόμα και όταν μας περικλείουν κάγκελα – σαν τα τείχη και τα κάγκελα που υψώνει ο νεοφιλελευθερισμός σήμερα.

Το αεράκι της ανυπακοής του Γιώργου Γράψα θα φυσήξει και κάτω από τα βράχια του Βύρωνα

Δεν πέρασε ματαίως εκείνος ο δάσκαλος από το φεστιβάλ της ΚΝΕ. Και σήμερα το φεστιβάλ των Αναιρέσεων δεν είναι ένα προσκύνημα στα ιερά και τα όσια του κομμουνισμού. Η παράδοση που έχτισαν τα φεστιβάλ της ΚΝΕ αλλά και του Ρήγα Φεραίου, όπως και των αντιρατσιστικών φεστιβάλ, στηρίχτηκε στην εθελοντική εργασία, την αυτοοργάνωση, τη φαντασία και το μεράκι χιλιάδων ανθρώπων. Ακόμα και σήμερα μπορεί κανείς κάπου εκεί να ακούσει τη φωνή του Γιάννη Ρίτσου, του Μάνου Κατράκη, της Πόλυς Πάνου, του Μάνου Λοϊζου, του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Φωνές που δεν τις κατάπιε η λήθη και η σκόνη.

Ίσως το πιο φορτισμένο φεστιβάλ της ΚΝΕ ήταν αυτό στο Άλσος Bεΐκου στο Γαλάτσι το 1989, το καλοκαίρι της επαίσχυντης συγκυβέρνησης. Ένταση που την έκοβες με το μαχαίρι. Αν και δεν φυσούσε δυτικός άνεμος, νοερά έφτανε η βαριά οσμή από τα 17 εκατομμύρια φακέλους που πριν λίγες μέρες είχαν απανθρακωθεί στην υψικάμινο της Χαλυβουργικής –ένα έγκλημα κατά της μνήμης και της Ιστορίας. Έφτανε και ο ήχος από τους πυροβολισμούς και τις ερπύστριες των τανκ στην πλατεία Τιενανμέν, από τη στρατιωτική επέμβαση την οποία θαρραλέα είχε καταγγείλει τότε η ΚΝΕ. Έφταναν και οι κούφιοι επίσημοι διθύραμβοι για την περεστρόικα του Γκορμπατσόφ. Εκείνο το φεστιβάλ, όπως διαβάζουμε σε κείμενο της σημερινής ΚΝΕ, σημαδεύτηκε «από τις προσπάθειες της πλειοψηφίας του Κεντρικού Συμβουλίου να στρέψει την Οργάνωση ενάντια στο Κόμμα»… Λίγες μέρες αργότερα ακολούθησε το «φυσικά δεν θα υπακούσουμε» του Γιώργου Γράψα

Με διαφορετικούς τρόπους, το αεράκι εκείνης της ανυπακοής φυσά ακόμα και σήμερα και ας μην το νιώθουν όλοι. Θα φυσήξει και κάτω από τα βράχια του Βύρωνα.