Νίκος Πελεκούδας
Φάκελος 100 χρόνια από τον θάνατο του Λένιν
Η σύνδεση των συχνά αυθόρμητων οικονομικών αγώνων των εργατών και της επαναστατικής πολιτικής πάλης ήταν το κέντρο της αντιπαράθεσης του Λένιν με τους «οικονομιστές». Ανάλογη αντιπαράθεση συνεχίζεται και σήμερα για τη σχέση των επιμέρους αγώνων και κινημάτων με τη συνολική αντικαπιταλιστική πάλη.
Στις αρχές του 20ου αιώνα στη Ρωσία η βιαιότητα της απολυταρχίας έτεινε, όπως επισήμαινε ο Λένιν, να σβήνει κάθε διαφορά ανάμεσα στα σοσιαλδημοκρατικά (κομμουνιστικά) καθήκοντα για την πολιτική πάλη με αυτά ενός εργατικού συνδικάτου. Η αφύπνιση του εργατικού κινήματος σε ένα περιβάλλον γενικής απαγόρευσης κάθε συλλογικής μορφής αγώνα, ακόμα και της απεργίας, δημιουργούσε τις προϋποθέσεις υποκατάστασης της κομμουνιστικής επαναστατικής πολιτικής με μια «πολιτικοποίηση της οικονομικής δουλειάς». «Έχει μεγάλη σημασία η ασήμαντη καθημερινή δουλειά», «οι εργάτες δίνουν μάχες όταν βλέπουν κάποιο άμεσο όφελος», «να πολιτικοποιήσουμε την οικονομική πάλη ενάντια στην κυβέρνηση», «οι εργάτες μπορούν μόνοι τους αυθόρμητα να κινηθούν προς τη σοσιαλδημοκρατική πολιτική» ήταν μερικά από τα επιχειρήματα των αντιπάλων του Λένιν. Σήμερα στον σύγχρονο ολοκληρωτικό καπιταλισμό, που πίσω από κάθε σημαντικό ζήτημα και μέτωπο, πίσω από κάθε σοβαρή επιμέρους σύγκρουση βρίσκεται όχι μόνο το κεφάλαιο αλλά και το κράτος του και οι υπερεθνικοί μηχανισμοί του, αναπαράγονται ανάλογα επιχειρήματα από τους σημερινούς υπερασπιστές της οικονομικής – μερικής – κινηματικής δράσης και των αυθόρμητων εκδηλώσεών της. Τελικά υποκαθίσταται η συνολική, θεωρητική και πρακτική, προγραμματική επαναστατική κομμουνιστική πολιτική από οποιοδήποτε κίνημα ή από το εργατικό κίνημα ως έχει.
Φαινομενικά και οι δυο πλευρές (Λένιν και Μαρτίνοφ, ο μετέπειτα ηγέτης των Μενσεβίκων (αλλά και Μπερνστάιν) δεν αρνούνται την ανάγκη της πολιτικής πάλης. Υπάρχει όμως πολιτική και πολιτική. Η συνδικαλιστική εργατική πολιτική και η καθήλωση σε αυτήν, είναι αστική πολιτική. Ο Λένιν συμπληρώνει πως αυτή η πολιτική απορρέει κατά κανόνα αυθόρμητα από τους ίδιους τους εργάτες, με σύγχρονους όρους θα λέγαμε από τα ίδια τα κινήματα και το εργατικό κίνημα, επιχειρώντας στο ιδιαίτερο ζήτημα να αναμετρηθούν με την κυβέρνηση. Λοιδορεί μάλιστα ιδιαίτερα έντονα το επιχείρημα περί των «εφικτών στόχων». Αν χειροπιαστό αποτέλεσμα μπορεί να έχει μόνο η οικονομική πάλη, μόνο η πάλη σε ένα ιδιαίτερο ζήτημα ή μέτωπο γιατί εκεί είναι πιο εφικτό, τότε η πάλη ενάντια συνολικά στο πολιτικό καθεστώς και το καπιταλιστικό σύστημα είναι τελεσίδικα ουτοπική! Η δυνατότητα της επαναστατικής πάλης κλείνει πριν καν αρχίσει!
Εξάλλου αν μπορούσε να προκύψει η ανατροπή του συστήματος από ένα άθροισμα «εφικτών» κινημάτων που θα πρόσθεταν τους αγώνες τους, αυτό θα είχε γίνει από τον ίδιο τον οικονομικό αγώνα του εργατικού κινήματος, ως άθροισμα της πάλης των διαφόρων κλάδων και χώρων δουλειάς. Το αποτέλεσμα όμως είναι το αντίθετο. Ο Λένιν τονίζει πως συνέπεια αυτής της λογικής είναι η καθήλωση των αγώνων και κυρίως πως «το να υποστηρίζει κανείς μια τέτοια γνώμη δεν ισοδυναμεί με τίποτε άλλο παρά με την προσπάθειά του να φορτώνει το φταίξιμό του στους άλλους, να φορτώνει το δικό του φιλισταϊσμό (και τον μπερνσταϊνισμό) στους εργάτες». Υποταγή του όλου στο μέρος.
Βέβαια η παραμικρή μερική οικονομική, κινηματική πάλη φέρει μέσα της στοιχεία του όλου, της συνολικής θηριωδίας και εκμετάλλευσης του καπιταλισμού. Όμως η συνείδηση για τη συνολική αντικαπιταλιστική πάλη έρχεται έξω από το πεδίο των άμεσων σχέσεων ανάμεσα στους εργάτες και τους εργοδότες.
Έγραψε ο Λένιν στο Τι να κάνουμε: «Η σοσιαλδημοκρατική πολιτική συνδέει τα γενικά καθήκοντα του σοσιαλισμού με τις σύγχρονες εθνικές συνθήκες σε κάθε χώρα». Με αυτή την έννοια συμβάλλει με όλες της τις δυνάμεις στην πάλη για άμεσες πολιτικές και οικονομικές διεκδικήσεις, και μάλιστα μόνο η δική της συνολική πολιτική προγραμματική πάλη, που συνδέει το εργατικό κίνημα συνολικά με την γνώση της στάσης όλων των τάξεων και στρωμάτων της κοινωνίας, πάνω από όλα με τη θέση που έχει στην κρατική πολιτική το οποιοδήποτε ζήτημα καταδεικνύοντας τους πολλαπλούς τρόπους, που επιχειρεί το σύστημα να κρατήσει υποταγμένους τους εργάτες. Η συνεπής εκπλήρωση αυτών των καθηκόντων είναι σε θέση να δώσει καρπούς και στους αγώνες, όπου και αν εκδηλώνονται.
Η ίδια η αυθόρμητη δράση του εργατικού κινήματος και κάθε κινηματικής εκδήλωσης αποτελεί και μια εμβρυακή μορφή εκδήλωσης της συνειδητής πάλης. Και συμβαίνει έτσι κι αλλιώς κάθε φορά που οι εκμεταλλευόμενοι αναμετρώνται με τον καπιταλισμό. Όμως όπως και η ίδια η σύγχρονη εμπειρία έχει αποδείξει «όσο μεγαλύτερη είναι η αυθόρμητη άνοδος των μαζών, όσο πλατύτερο γίνεται το κίνημα, τόσο πιο γρήγορα μεγαλώνει και η απαίτηση για μεγαλύτερη συνειδητότητα και στη θεωρητική και στην πολιτική και στην οργανωτική σοσιαλδημοκρατική δουλειά».
Η ανατροπή του συστήματος και η επανάσταση δεν προκύπτει από μια συνάντηση «εφικτών» στόχων και κινημάτων
Ακόμα χειρότερα και σε ακριβή επανάληψη της πολεμικής που δεχόταν ο Λένιν, όλα αυτά συμπληρώνονται με την υποτιθέμενη «υπερεκτίμηση της ιδεολογίας» και τη «μεγαλοποίηση του συνειδητού στοιχείου». Όλες οι εκδηλώσεις του κινήματος αντίστασης στην καπιταλιστική βαρβαρότητα (γυναικείο και γενικότερα η μάχη για το φύλο, περιβάλλον, εκπαίδευση, μετανάστες-πρόσφυγες κ.τ.λ.) αποτελούν πλευρές της πάλης ενάντια στην εμβάθυνση της εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης και της αλλοτρίωσης του ανθρώπου σήμερα, είναι φραγμός ενάντια στον πολλαπλό κατακερματισμό των εκμεταλλευόμενων και των καταπιεσμένων. Ανεξάρτητα με το πώς τα ίδια αυτά τα κινήματα βλέπουν τον εαυτό τους, είναι πραγματικές αυτοτελείς κινήσεις αγωνιζόμενων κοινωνικών τμημάτων που ένα επαναστατικό κόμμα πρέπει να δημιουργήσει τη δική του «σοσιαλδημοκρατική» (αντικαπιταλιστική-κομμουνιστική με σύγχρονους όρους) πτέρυγα μέσα σε αυτά, με βασική επιδίωξη την κοινωνική επανάσταση (τη στιγμή που οι βασικές τάσεις σε πολλά από αυτά δεν την προσεγγίζουν καν, αν δεν την αρνούνται και ανοικτά).
Το ζήτημα κατά συνέπεια δεν είναι η αναγόρευση της μιας ή της άλλης «οικονομικής πάλης» ως της κυρίαρχης. Η πρόκληση για να τσακίσουμε το καπιταλιστικό σύστημα είναι η προγραμματική, πολιτική και οργανωτική ενοποίηση των πρωτοπόρων αγωνιστών, που θα ωθήσει την εργατική τάξη και τους εκμεταλλευόμενους να απελευθερωθούν, έργο που άλλωστε είναι των ίδιων.
