Συμπληρώνοντας μισό αιώνα παρουσίας στο ελληνικό τραγούδι, «50 χρόνια κόντρα στο ρεύμα», όπως λέει ο ίδιος, ο Γιώργος Μεράντζας έχει λόγους να αισθάνεται «γεμάτος». Ταυτόχρονα, όμως, προβληματίζεται και οργίζεται για τη σημερινή κατάσταση και την Αριστερά, ενώ… βγάζει το κασκέτο του σε πολλά από τα νέα παιδιά στον χώρο της μουσικής.
Συνέντευξη στον Γιώργο Παυλόπουλο
▶ Λες ότι πας 50 χρόνια κόντρα στο ρεύμα. Όμως, δεν ήταν πάντα έτσι. Κάποια στιγμή το καβάλησες το ρεύμα, το εξέφρασες.
Ανάλογα πώς το βλέπεις. Πήγα κόντρα στο ρεύμα επειδή ήμουνα σε ένα ρεύμα. Κόντρα στο ρεύμα που προτείνει το σύστημα, έτσι πρέπει να είσαι, να κοιμάσαι κ.λπ. Σε αυτό πήγα κόντρα. Και για να αντέξεις, σαφώς πρέπει να είσαι σε ένα ρεύμα. Δεν μπορείς μόνος σου. Μαθαίνεις και εκπαιδεύεσαι, αποκτάς εμπειρίες και μαθαίνεις να αντέχεις. Γιατί δεν είναι εύκολο επί 50 χρόνια να μην κάνεις αυτό που κάνει η πλειοψηφία. Καταρχάς επαγγελματικά.
▶ Άρα δεν υπάρχει ατομική ευθύνη, αλλά μόνο ρεύματα;
Όπως την ερμηνεύει το σύστημα, σαφώς δεν υπάρχει. Όπως το σκέφτομαι εγώ, μέσα σε ένα ρεύμα και μια ομάδα, σαφώς ο καθένας έχει τις ευθύνες του. Πώς συμπεριφέρεται, για τι διαπαιδαγωγεί τον διπλανό του, μαζί και τον εαυτό του, γίνεται καλύτερος ή χειρότερος. Αλλά το ότι θέλουμε να χρεώνουμε τα πάντα στον καθένα ατομικά, αυτό συνεπάγεται ότι δεν υπάρχει και συνολική διεκδίκηση. Αυτό γίνεται κυρίως για να γλιτώσουμε ό,τι συμβαίνει σήμερα: Εμείς δεν έχουμε καμία ευθύνη, κάνουμε απλώς αυτό που λέει το σύστημα, με τους εκπροσώπους του, τους «μπροστινούς».
▶ Το ρεύμα του συστήματος είναι, λοιπόν, εδώ. Το ρεύμα που καβάλησες εσύ που είναι σήμερα;
Με λυπεί η απάντηση που δεν έχω να σου δώσω, αυτή που θα ήθελα να ήταν. Εμένα μου αρέσει να μην ξεκινάμε με το τι κάνουν οι άλλοι, με «το σύστημα φταίει». Με αγριεύει το «εγώ δεν φταίω, οι άλλοι με έκαναν έτσι». Πιστεύω ότι γενικότερα η Αριστερά έχει ευθύνες, που τις βλέπω σε όλη την Ευρώπη, ακόμη και στην Ιταλία, όπου ενώ είχαμε καταστάσεις και «εγγραφές στα μητρώα», κοίτα πού έχουμε οδηγηθεί. Πού είναι η Αριστερά; Πού είναι τα κινήματα, σε αυτή την κοινωνία, με τέτοια καταστροφή σε όλους τους τομείς; Στις προσωπικές και τις εργασιακές σχέσεις, στην καταστροφή του πλανήτη, παντού. Το μόνο που λείπει είναι η αλυσίδα που είχαν στην Αφρική.
▶ Ο ιστορικός του μέλλοντος θα πει πιθανότατα: Μα τότε διαλύονταν και καταστρέφονταν όλα, αλλά κάτι έλειπε. Μια αντίθετη δύναμη, που θα πάει κόντρα, θα βάλει φρένο και θα προσφέρει ένα άλλο αφήγημα.
Αυτή είναι η δυσκολότερη απάντηση και μακάρι τούτη η κατάντια να γίνει η κοπριά στην οποία θα γεννηθούν λουλούδια. Το ότι δεν υπάρχει είναι συγκλονιστικό από μόνο του σαν διαπίστωση. Καταρχάς, γιατί δεν είχε ξανασυμβεί, άρα αντίστοιχη εμπειρία δεν υπάρχει. Το ότι δεν μπορούμε να δώσουμε την απάντηση είναι και η μεγαλύτερη ήττα. Αυτό πρέπει να απασχολήσει γενικότερα την Αριστερά και τα κινήματα. Τι λάθος γίνεται; Κι εμένα αυτό με ενδιαφέρει, ως αριστερός ο οποίος διεκδικεί, γιατί κομμουνιστής δεν τολμάω να πω ότι είμαι, ούτε ο κομμουνισμός χτίζεται με μια απόφαση. Θα έλεγα –όπως λέει και ο φίλος μου ο Σκαμνάκης– ότι ο τρόπος που βλέπω τα πράγματα και λέω τα γεγονότα του δίνουν «τροφή». Πρακτικά, δεν μπορεί ο καθένας μας, μικρές ή μεγαλύτερες ομάδες, να λένε «εγώ κατέχω την αλήθεια» και σας την λέω, σαν να μιλάει από άμβωνα ο χριστιανός, έτσι ώστε να μείνει καταγεγραμμένο. Γιατί δεν μπορεί να λες απλώς «σας το είχα πει», αλλά να μην είσαι σήμερα χρήσιμος. Είμαστε σε ένα πέλαγος με σωσίβια, γιατί έχει μπατάρει ένα πλοίο. Και τσακώνονται μερικοί, εάν θα έπρεπε να είναι διπύθμενο ή όχι; Πρέπει να βγούμε πρώτα έξω, με όσους μπορούμε να σώσουμε και να πολεμήσουμε το κακό. Λέει κάποιο κόμμα: Όταν αλλάξουν τα μέσα παραγωγής, τότε να δεις τι θα κάνω. Δηλαδή, θα γίνουν κινήματα, θα αλλάξουν τα πράγματα και τα μέσα παραγωγής και θα σου φέρω την εξουσία στο χέρι να κουμαντάρεις εσύ;
Κανείς δεν αντέχει μόνος του. Μακάρι η σημερινή κατάντια να γίνει η κοπριά από την οποία θα γεννηθούν τα νέα λουλούδια
▶ Σήμερα το σύστημα δεν θα σου δώσει οτιδήποτε, αν δεν αισθανθεί ότι απειλείται.
Μα αυτό λέω και εγώ, όχι έλα να σκάψουμε και να φυτέψουμε ντομάτες. Χρειάζεται αφήγημα. Αλλά για να φτιαχτεί, πρέπει να αποδέχεσαι τη διαφορετικότητα των άλλων. Αλλιώς, θα καταλήξουμε σε ομάδες των τριών, με το σύστημα πρόθυμο να χρηματοδοτήσει κάτι τέτοιο. Πρέπει να ακούς τον διπλανό σου. Ακόμη κι αν έχεις δίκιο, αυτό θα το ξέρουμε σε χρόνια. Μέχρι τότε τι θα συμβεί;
▶ Στον χώρο σου υπάρχουν νέα παιδιά και ρεύματα που προσεγγίζουν την κατάσταση με τον δικό τους τρόπο. Είδες τι έγινε με τη συναυλία του Λεξ στη Θεσσαλονίκη.
Με έχει απασχολήσει. Ένας άνθρωπος όπως αυτός και πολλά άλλα παιδιά, που δεν τον έχει αναγνωρίσει, δεν τον ξέρει το σύστημα, δεν του έχει δώσει κωδικό. Δεν έχει ούτε τη φωτογραφία του. Οι ειδήμονες λένε για όλα αυτά τα παιδιά «τα άχρηστα». Το σύστημα μας αγκαλιάζει όσο δεν φέρνουμε αντιρρήσεις και όσο δεν είμαστε λύκοι, αλλά αρνιά. Και να ξέρετε, η μεγαλύτερη επανάσταση που έχει γίνει στον χώρο της τέχνης και του πολιτισμού είναι τα μουσικά σχολεία. Με αυτά τα παιδιά έχω ανατριχιάσει. Έχουμε αυτούς και έχουμε και τους παλιότερους που, το λέω με μεγάλη μου λύπη, μιλάνε λίγο ή καθόλου.
▶ Εάν σου ζητούσα να μας πεις ποιος στίχος ή στροφή σε έχει σφραγίσει αυτά τα 50 χρόνια, τι θα απαντούσες;
«Κρυφά και φανερά σ’ ακολουθούνε, οι συμμορίες και οι βασανιστές, αλλά δεν έχει δρόμο να διαβούνε, γιατί ποτέ δεν ήταν ποιητές, το χώμα που πατούν να προσκυνούνε». Αυτό με έχει σφραγίσει και οφείλω να πω και ένα ευχαριστώ στον Μάνο Ελευθερίου και τον Θάνο Μικρούτσικο. Και με τα χρόνια, ανακάλυψα στο ίδιο τραγούδι και μια άλλη διάσταση: «Να ‘σαι το πουλί κι ο κυνηγός, στις μαύρες λαγκαδιές του παραδείσου». Το πουλί και ο κυνηγός — αυτό συμβαίνει σήμερα.
