Γιώργος Παυλόπουλος
▸ Εγκλωβισμένη από τις δικές της επιλογές στον πόλεμο της Ουκρανίας, η ΕΕ είναι ανίκανη και απρόθυμη να μειώσει τις τιμές και να βοηθήσει όσους υποφέρουν
Ενα φάντασμα πλανάται πάνω από την Ευρώπη το τελευταίο διάστημα: Το φάντασμα μιας μαζικής κοινωνικής έκρηξης εξαιτίας της ενεργειακής φτώχειας η οποία, όπως φοβούνται οι κυβερνώντες, μπορεί να αποτελέσει τον πυροκροτητή που θα οδηγήσει στην έκρηξη. Έκρηξη μιας τεράστιας δεξαμενής αγανάκτησης και οργής, που έχουν σωρευτεί εδώ και 15 περίπου χρόνια με τις αλλεπάλληλες κρίσεις — χρηματοπιστωτική, προσφυγική, πανδημία, περιβαλλοντική καταστροφή και πόλεμος.
«Ειδικοί στην Κομισιόν, τις εθνικές πρωτεύουσες και τις πρεσβείες εργάζονται νυχθημερόν για να επιταχύνουν την κατάστρωση σχεδίων αναφορικά με μια έκτακτη παρέμβαση, με στόχο την προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων — την ίδια στιγμή που πολλοί ηγέτες προειδοποιούν για μαζικές κοινωνικές αναταραχές, εάν οι τιμές δεν τεθούν υπό έλεγχο», έγραφε στις αρχές της εβδομάδας το Politico, ένας από τους καλύτερα (και θεσμικά) ενημερωμένους ειδησεογραφικούς κόμβους.
«Η ενότητα και η αλληλεγγύη μας θα υποστούν σοβαρή δοκιμασία, καθώς οικογένειες και επιχειρήσεις νιώθουν την πίεση των αυξανόμενων τιμών της ενέργειας και του κόστους διαβίωσης, που προκαλεί η βίαιη εισβολή της Ρωσίας. Θα αντιμετωπίσουμε ένα δύσκολο εξάμηνο, με την απειλή των περικοπών στην ενέργεια, των διαταραχών, πιθανώς ακόμη και κοινωνικών αναταραχών. Όμως, οφείλουμε να διατηρήσουμε την πορεία μας και να σταθούμε απέναντι στην τυραννία», έγραψε από την πλευρά του στους Financial Times ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Γενς Στόλτενμπεργκ. εμφανώς ανήσυχος για τις συνέπειες της ενεργειακής κρίσης και για το ενδεχόμενο να σπάσει το μέτωπο απέναντι στη Ρωσία. Όσο για τον πρόεδρο της CFDT, του πιο καθεστωτικού συνδικάτου της Γαλλίας, έσπευσε να προειδοποιήσει τον Μακρόν να μην τολμήσει να ανοίξει τώρα ζήτημα αλλαγής του συνταξιοδοτικού. «Βρισκόμαστε σε μια στιγμή με μεγάλη ένταση, με πολλή αγωνία. Λέω στην κυβέρνηση και θα το πω και στον πρόεδρο: Το να ξεκινήσουν τη διαδικασία επιμήκυνσης του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης, οριζόντια και με βίαιο τρόπο, θα βάλει φωτιά στην κοινωνία», είπε χαρακτηριστικά ο Λοράν Μπερζέρ.
Αυτό είναι το φόντο στο οποίο διεξήχθη την Παρασκευή η σύνοδος των αρμόδιων υπουργών, προκειμένου να εξετάσει το σχέδιο της Κομισιόν για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης. Για την ακρίβεια, ένα μέρος του φόντου, το οποίο συμπληρώνεται και από άλλα καθοριστικά στοιχεία: Την απειλή της Μόσχας να επιβάλει πρώτη μπλακάουτ, διακόπτοντας πλήρως τις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Τη συνέχιση του πολέμου στην Ουκρανία ο οποίος, κάθε ημέρα που περνά, αποδυναμώνει ακόμη περισσότερο την ΕΕ του κεφαλαίου και υπονομεύει τη θέση της στο διεθνές καπιταλιστικό οικοδόμημα. Τις πιέσεις των Αμερικανών και του πετρελαϊκού καρτέλ του ΟΠΕΚ, που έχουν βάλει στη μέση την Ευρώπη. Και φυσικά, τις αντιθέσεις εντός του μπλοκ, που έχουν ως αποτέλεσμα οι –κατ’ όνομα– εταίροι να μην χάνουν ευκαιρία για να βγάλουν ο ένας το μάτι του άλλου.
Τίποτα από όλα τα παραπάνω, βεβαίως, δεν συνιστά έκπληξη. Οφείλουμε δε να διαπιστώσουμε ότι, στο συγκεκριμένο θέμα, Πούτιν και Ερντογάν (που μοιάζουν πλέον να ακολουθούν κοινή γραμμή) έχουν απόλυτο δίκιο όταν λένε –όσο κι αν κάποιοι τους κατηγορούν για «αντιευρωπαϊκό μέτωπο»– ότι η Ευρώπη θερίζει σήμερα ό,τι έσπειρε. Με άλλα λόγια, οι πολιτικές επιλογές που έγιναν μετατρέπονται σε μπούμερανγκ και αποδεικνύουν πόσο άδικος είναι αυτός ο πόλεμος για τους λαούς, έστω κι αν οι καπιταλιστές (αν και όχι όλοι) και τα κράτη τους τον θεωρούν δίκαιο.
Πράγματι, θα ήταν τουλάχιστον αφελής όποιος περίμενε ότι σε ένα πόλεμο όπως αυτός θα υπήρχε πλευρά που δεν θα χρησιμοποιούσε όλα της τα όπλα. Αυτό ακριβώς κάνει το Κρεμλίνο, επιλέγοντας ενίοτε να χτυπήσει πρώτο όσο μπορεί, χωρίς να περιμένει να απεξαρτηθεί πλήρως η Ευρώπη από τους ρωσικούς υδρογονάνθρακες — εκμεταλλευόμενο και το εξωφρενικό πλεόνασμα που έχει αποκομίσει φέτος και εκτιμάται πως θα φτάσει στα 250 δισ. δολάρια. Αυτό επιδιώκουν και οι ΗΠΑ, που εκτός από τον ανταγωνισμό τους με τη Ρωσία, θέλουν να καθυποτάξουν πλήρως και την ΕΕ. Και κάτι ανάλογο έχουν στο μυαλό τους όσοι από τους «27» βάζουν τρικλοποδιές στις Βρυξέλλες και το Βερολίνο, εκτιμώντας ότι τώρα που η Γερμανία βρίσκεται στην πιο δύσκολη θέση έχει έρθει η ώρα να την εκδικηθούν και να υπονομεύσουν την ηγεμονία της.
Τρόμος στις Βρυξέλλες για το ενδεχόμενο η κρίση να πυροδοτήσει μια γενικευμένη κοινωνική έκρηξη
Ακόμη, πάντως, και στην υποθετική περίπτωση που η πρόταση της Κομισιόν γινόταν δεκτή στο σύνολό της, ελάχιστοι είναι αυτοί που πιστεύουν πως θα οδηγούσε σε μείωση των τιμών και σε αντιμετώπιση του προβλήματος στη ρίζα του. Ειδικά το πιο επίμαχο από τα πέντε μέτρα που περιλαμβάνει, δηλαδή η επιβολή πλαφόν στην τιμή αγοράς του ρωσικού αερίου και πετρελαίου, το μόνο που μπορεί να πετύχει είναι ο Πούτιν να κάνει πράξη την απειλή του (κάτι που είναι σε θέση να αποφασίσει παρά το κόστος, καθώς έχει προ πολλού «φιμώσει» τον ρωσικό λαό) και οι τιμές να εκτοξευτούν ακόμη πιο ψηλά.
Όσο για την έκτακτη εισφορά από την πλευρά των εταιρειών που παράγουν πετρέλαιο και αέριο και έχουν αποκομίσει υπερκέρδη, περιορίζεται σε μια… έκκληση και η όποια ανταπόκριση θα έχει συμβολικό χαρακτήρα —έστω κι αν κάποιοι επιχειρήσουν να την παρουσιάσουν ως τεράστια γενναιοδωρία. Η δε ενίσχυση των (κατά βάση ιδιωτικών) εταιρειών κοινής ωφέλειας για να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα ρευστότητας, είναι τουλάχιστον προκλητική. Ειδικά, αφού έτσι το βάρος θα πέσει πάλι στα γνωστά υποζύγια που, με βάση τις θεωρίες περί ατομικής ευθύνης, θα κληθούν να περιορίσουν την κατανάλωση για να μην τιναχτεί στον αέρα όλο το οικοδόμημα.
