Γιώργος Μιχαηλίδης
Η Λετονία είναι το κράτος της πρώην Σοβιετικής Ένωσης με το μεγαλύτερο ποσοστό πολιτών με ρωσική εθνική συνείδηση το οποίο, σύμφωνα με την τελευταία απογραφή, ανέρχεται στο 25% του συνολικού πληθυσμού της χώρας, ενώ ακόμα μεγαλύτερο είναι το ποσοστό της ρωσοφωνίας. Όπως είναι αναμενόμενο, το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία και η αντι-ρωσική υστερία στην ΕΕ επηρεάζουν σφοδρά την κοινωνική ζωή στη Λετονία.
Οι ρωσικής εθνικής συνείδησης πολίτες, ειδικά όσοι κατοικούν στις συνοριακές περιοχές, θεωρούνται λίγο ή περισσότερο ύποπτοι και εν δυνάμει «πράκτορες του εχθρού». Άλλωστε, η θέση των συγκεκριμένων πολιτών στη Λετονία αποτελεί έναν τομέα στον οποίο το κράτος της χώρας έχει διακριθεί για τις αντι-δημοκρατικές πρακτικές του ήδη από τη δεκαετία του ’90. Εκατοντάδες χιλιάδες κάτοικοι της Λετονίας, οι οποίοι είχαν εγκατασταθεί στη χώρα μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, συχνά άνθρωποι από κατεστραμμένα χωριά άλλων περιοχών της ΕΣΣΔ, θεωρήθηκαν μη-πολίτες.
Το βασικό πρόβλημα, όπως είχε εμμέσως ομολογήσει ο επικεφαλής της επιτροπής απόδοσης ιθαγένειας του λετονικού κοινοβουλίου το 2014 Ίλμαρς Λατκόβσκις, ήταν ότι πολλοί εξ αυτών συνέχιζαν να έχουν έναν «διαφορετικό τρόπο σκέψης», αισθανόμενοι ως «απελευθερωτές» και μεγαλώνοντας τα παιδιά τους με ανάλογο σκεπτικό. Αρκεί να αναφέρουμε ότι μέρος της διαδικασίας απόκτησης ιθαγένειας είναι η ρητή παραδοχή εκ μέρους των αιτούντων περί ίσων ευθυνών ναζιστών και κομμουνιστών για τα εγκλήματα κατά της Λετονίας στον πόλεμο. Έτσι, όσοι/-ες δεν επιθυμούν να αποκηρύξουν τους ίδιους τους προγόνους τους, που πολέμησαν με τον Κόκκινο Στρατό, συνεχίζουν να ζουν στη χώρα ως πολίτες β΄ κατηγορίας — κάτι που φυσικά δεν ενόχλησε ποτέ την ΕΕ κατά τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις των χωρών της Βαλτικής.
Σήμερα, με τον πόλεμο στην Ουκρανία να πυροδοτεί νέες ανησυχίες για το μέλλον των σχέσεων των Βαλτικών κρατών με τη Ρωσία, το σοβιετικό παρελθόν γίνεται ξανά αντικείμενο δημόσιας αντιπαράθεσης. Έτσι, ο δήμος της Ρίγα αποφάσισε να κατεδαφίσει το μνημείο πεσόντων του Κόκκινου Στρατού, γύρω από το οποίο εκτυλίσσεται μία σύγκρουση με κινηματικούς όρους εδώ και μερικές εβδομάδες. Αντίπαλες ομάδες διαδηλωτών, ειδικά με αφορμή την 9η Μάη, προσεγγίζουν το μνημείο σε εβδομαδιαία βάση, είτε για να αποτίσουν φόρο τιμής είτε για να το βανδαλίσουν και να απαιτήσουν την άμεση κατεδάφισή του. Είναι όλα αυτά προάγγελος μίας γενικότερης κοινωνικής και εθνικής πόλωσης στο μικρό κράτος της Βαλτικής; Καθόλου απίθανο.
