Δημήτρης Τζιαντζής
Πριν από τέσσερα χρόνια, ο Ντόναλντ Τραμπ απειλούσε ανοιχτά με αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, εάν οι χώρες της ΕΕ δεν προχωρήσουν σε μεγάλη αύξηση των στρατιωτικών δαπανών. Τώρα, η Γερμανία και άλλες χώρες προχωρούν σε γιγαντιαία εξοπλιστικά προγράμματα. Αυτό που δεν κατάφερε ο Τραμπ, το πέτυχε ο Πούτιν. Ο πόλεμος της Ουκρανίας κάνει την 11η Σεπτεμβρίου να μοιάζει με παρωνυχίδα της σύγχρονης ιστορίας.
Το περασμένο Σάββατο, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε μια απόφαση που όμοιά της δεν έχει ληφθεί ξανά στο παρελθόν. Όπως τόνισε η ΕΕ θα προχωρήσει στην αγορά οπλισμού και προμηθειών που θα δοθούν απευθείας στην κυβέρνηση Ζελένσκι στην Ουκρανία. Λίγες μέρες μετά τα κράτη-μέλη της ΕΕ συμφώνησαν με διαδικασίες φαστ τρακ στην αποδέσμευση 450 εκατ. ευρώ για την προμήθεια όπλων από την ΕΕ στην Ουκρανία με τον Ύπατο Εκπρόσωπο της ΕΕ, Ζοζέπ Μπορέλ, να κάνει λόγο για «ιστορική στιγμή». Ενδεικτικά την ίδια στιγμή δύο χρόνια μετά την έλευση της πανδημίας στην Ευρώπη, ακόμα δεν έχουν αποδεσμευτεί τα κονδύλια για το πολυδιαφημισμένο «Ταμείο Ανάκαμψης» ώστε να αντιμετωπίσουν οι χώρες τις επιπτώσεις της χειρότερης υγειονομικής κρίσης στην ιστορία.
Είναι η πρώτη φορά που η ΕΕ θα χρηματοδοτήσει την αγορά και την παράδοση όπλων σε μια χώρα που δέχεται επίθεση, ανέφερε ο Ζ. Μπορέλ. Ωστόσο αυτή η κίνηση δεν είναι παρά η κορυφή του παγόβουνου. Η μια μετά την άλλη οι περισσότερες χώρες της ΕΕ ανακοίνωσαν δραστική αύξηση των αμυντικών τους δαπανών μέσα σε χειροκροτήματα-αποδοκιμασίες και δραματικούς τόνους με αναφορές στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και τον «ιστορικό χαρακτήρα» της σημερινής κατάστασης. Ανατριχιαστικές οι ομοιότητες με την Ευρώπη την περίοδο της πολεμικής προετοιμασίας πριν τους δύο παγκόσμιους πολέμους με τις χώρες να εξοπλίζονται σαν αστακοί και τις οικονομίες να στρατιωτικοποιούνται.
Παροξυσμός πολεμικής προετοιμασίας σε όλη την Ευρώπη
Ανατριχίλα προκαλεί σε όλη την Ευρώπη η μιλιταριστική στροφή της γερμανικής εξωτερικής πολιτικής και η απόφαση μετασχηματισμού της σε στρατιωτική υπερδύναμη. Μετά την επανένωση η συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ ήταν πιο ενεργή, συμπεριλαμβανομένης και της συμμετοχής της στους βομβαρδισμούς στη Γιουγκοσλαβία το 1999, ωστόσο και στο πλαίσιο του ηγετικού ρόλου της στην ΕΕ, καθώς και το βάρος της ιστορίας απέφευγε να βασίζεται στη στρατιωτική ισχύ. Όπως είχε πει ο καγκελάριος Κολ, ένας τραπεζίτης με το χαρτοφύλακά του μπορεί να «αποσπάσει» περισσότερα από μια πάνοπλη διμοιρία. Σε αυτό το πλαίσιο εφαρμοζόταν και η αρχή να μην αποστέλλει όπλα σε περιοχές που υπάρχουν ενεργές συγκρούσεις. Όμως όλα αυτά τώρα αλλάζουν.
Μόλις τρεις μέρες μετά την έναρξη της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, ο Γερμανός καγκελάριος ανακοίνωσε στο Μπούντεσταγκ (Γερμανικό Κοινοβούλιο) την πιο φιλόδοξη κούρσα εξοπλισμών μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. «Πρόκειται για ένα σημείο καμπής, ένα τέλος εποχής στην ιστορία», τόνισε χαρακτηριστικά ο Όλαφ Σολτς.
Για όλους αυτούς τους λόγους ο Γερμανός καγκελάριος, εκτός από την αποστολή πολεμικού υλικού στην Ουκρανία, ανακοίνωσε τη σύσταση ειδικού, έκτακτου ταμείου ύψους 100 δισ. ευρώ σε πρώτη φάση για την ενίσχυση-αναμόρφωση του γερμανικού στρατού, υπό την εποπτεία του γερμανικού υπουργείου Οικονομικών. Το ποσό είναι η πρώτη «ένεση-ρευστότητας» που θα ενταχθεί άμεσα στον προϋπολογισμό του 2022 και όχι το συνολικό ποσό που θα διατεθεί. Ο Όλαφ Σολτς πρόσθεσε ότι από εδώ και στο εξής θα διατίθεται για τον γερμανικό στρατό πάνω από το 2% του γερμανικού ΑΕΠ. Το φιλόδοξο αυτό σχέδιο περιλαμβάνει μεταξύ άλλων την ανάπτυξη της στρατιωτικής βιομηχανίας, σε συνεργασία και με τη Γαλλία, με ανάπτυξη πρωτότυπου τανκ με πλήρως ψηφιακό πυργίσκο το οποίο θα μπορούσε να κατασκευαστεί εντός δύο ετών. Είναι νωρίς ακόμα για συμπεράσματα σχετικά με την κατεύθυνση που θα κινηθεί ο γαλλογερμανικός άξονας στις νέες συνθήκες και το βαθμό αυτόνομου βηματισμού σε σχέση με τις ΗΠΑ.
Χαρακτηριστική της μιλιταριστικής στροφής στην ΕΕ είναι η περίπτωση της Σουηδίας, μιας χώρας που από το τέλος του ψυχρού πολέμου μείωνε τις αμυντικές της δαπάνες μέχρι το 2014. Από τότε οι στρατιωτικές δαπάνες της Σουηδίας αυξήθηκαν κατά 85%. Την Τρίτη η πρωθυπουργός της Σουηδίας Μαγνταλένα Άντερσον ανακοίνωσε ότι η κυβέρνηση της θα ενισχύσει ακόμα περισσότερο τις στρατιωτικές δαπάνες της χώρας και θα επιταχύνει τον επανεξοπλισμό της που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη: «Οι αμυντικές ικανότητες της Σουηδίας πρέπει να ενισχυθούν, ο επανεξοπλισμός πρέπει να επιταχυνθεί», τόνισε η Άντερσον σε διάγγελμά της.
Ανάλογη πολεμική προετοιμασία και ενίσχυση των μιλιταριστικών κραυγών επικρατεί και στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης. Άλλωστε στην ΕΕ η Γερμανία τόσα χρόνια «παίζει το ζουρνά και οι υπόλοιποι χορεύουν».
