Γιώργος Μουρμούρης
Χάος
Πανικός, ταλαιπωρία, κλειστοί δρόμοι, αποκλεισμένα νοσοκομεία. Και χιλιάδες οδηγοί εγκλωβισμένοι στα χιόνια. Μια ισχυρή μεν, απολύτως αναμενόμενη δε, κακοκαιρία, ήταν αρκετή για να παραλύσει ολόκληρο το λεκανοπέδιο της Αττικής, συμπεριλαμβανομένου του κέντρου της Αθήνας. Έναν χρόνο μετά τη «Μήδεια» που είχε ως αποτέλεσμα χιλιάδες σπίτια να μείνουν έως και επτά ημέρες στο κρύο και το σκοτάδι λίγα χιλιόμετρα μακριά από την πρωτεύουσα, λίγους μήνες μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές που αφάνισαν τεράστιο μέρος του δασικού πλούτου της Αττικής και έπνιξαν σε τοξικούς καπνούς το Λεκανοπέδιο και λίγες εβδομάδες μετά τον «Μπάλο» και τις πλημμύρες στην περιοχή των Τζιτζιφιών, το χάος που έσπειρε η κακοκαιρία «Ελπίς» ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι της οργής.
Οι χιλιάδες μαρτυρίες ανθρώπων που έμειναν από 12 έως 24 ώρες στην παγωμένη Αττική Οδό χωρίς θέρμανση, χωρίς τροφή και νερό, χωρίς ενημέρωση από τον παραχωρησιούχο. Οι καταγγελίες των επιβατών της ΤΡΑΙΝΟΣΕ για την ασύλληπτη ταλαιπωρία που υπέστησαν και για την εξευτελιστική τους αντιμετώπιση από την ιδιωτική εταιρεία. Οι νοσηλευόμενοι στα νοσοκομεία που έμειναν αποκλεισμένοι ή ακόμη και χωρίς τροφή(!), οι υγειονομικοί που έκαναν τρεις και τέσσερις συνεχόμενες βάρδιες, οι άνθρωποι που περπάτησαν πολλά χιλιόμετρα υπό σφοδρή χιονοκαταιγίδα για να γυρίσουν από τις δουλειές τους αφού αποκλείστηκαν στους πιο κεντρικούς άξονες του Λεκανοπεδίου ή είδαν τα ΜΜΜ να αποσύρονται αιφνιδίως.
Ακόμα, όσοι μετέφεραν δικούς τους ανθρώπους στα χέρια για να τους οδηγήσουν σε δομή υγείας αφού τα ασθενοφόρα δεν μπορούσαν να κινηθούν. Και κυρίως, οι άνθρωποι των οποίων η ζωή τέθηκε σε κίνδυνο. Όλοι οι παραπάνω, συνθέτουν το τοπίο της παγερής αδιαφορίας από κυβέρνηση, κρατικούς θεσμούς και «επιχειρηματικότητα» για τη ζωή των ανθρώπων. Αυτή την αδιαφορία δεν μπορεί να σβήσει κανένα «διχίλιαρο» και καμία «συγγνώμη»
Το πρωί της Δευτέρας, 24 Ιανουαρίου, έμοιαζε με την αρχή οποιασδήποτε άλλης εβδομάδας. Χιλιάδες κάτοικοι του Λεκανοπεδίου μπήκαν στο Μετρό, τον Ηλεκτρικό και τα λεωφορεία για να πάνε στη δουλειά τους. Πολλοί χρησιμοποίησαν το ΙΧ τους, δεδομένου και του ακραίου και επικίνδυνου –εν μέσω πανδημίας– συνωστισμού στα ΜΜΜ. Όπως είναι λογικό, λίγοι ήταν εφοδιασμένοι με αντιολισθητικές αλυσίδες — που έτσι κι αλλιώς θα ήταν αδύνατο να κατέχουν ή να βρουν να αγοράσουν μερικά εκατομμύρια οδηγοί. Άλλωστε, οι αρμόδιοι φορείς είχαν διαβεβαιώσει επανειλημμένα για την ετοιμότητά τους και για τα επιχειρησιακά σχέδια που έχουν εκπονήσει, ώστε να κρατηθούν ανοιχτοί υπό οποιεσδήποτε συνθήκες οι κεντρικοί οδικοί άξονες του Λεκανοπεδίου.
Λίγες ώρες μετά την έναρξη της εργάσιμης ημέρας, από πολλές επιχειρήσεις και φορείς του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα δόθηκε εντολή στους εργαζόμενους να επιστρέψουν σπίτι τους το συντομότερο δυνατό, καθώς φαινόταν ότι η κακοκαιρία θα «χτυπούσε» νωρίτερα από όσο υπολογιζόταν. Οι εργαζόμενοι του πολεοδομικού συγκροτήματος που συγκεντρώνει το 1/3 του πληθυσμού της χώρας, ξεχύθηκαν ξανά σε δρόμους και ΜΜΜ κάνοντας αυτή τη φορά την αντίστροφη διαδρομή, από τη δουλειά προς το σπίτι. Πολλοί επέλεξαν να χρησιμοποιήσουν την Αττική Οδό, τον μήκους 70 χιλιομέτρων αυτοκινητόδρομο με τα πανάκριβα διόδια και την προσεκτικά επιμελημένη εικόνα ασφάλειας που είχε φιλοτεχνήσει για τον εαυτό της η διαχειρίστρια εταιρεία. Καταβάλλοντας τα 2,80 ευρώ στους σταθμούς των διοδίων, αρκετοί οδηγοί ρώτησαν αν υπάρχει κάποιο πρόβλημα στον αυτοκινητόδρομο λόγω της κακοκαιρίας, ή αν είναι υποχρεωτική η χρήση αλυσίδων. Κανείς, σύμφωνα με όλες τις καταγγελίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, δεν είχε τέτοια πληροφόρηση. Και όμως, ήδη λίγο μετά τις 11:00 δύο νταλίκες είχαν «διπλώσει» στο ύψος του Γέρακα, κλείνοντας και τα δύο ρεύματα κυκλοφορίας. Όσοι οδηγοί είχαν ήδη μπει στον κλειστό αυτοκινητόδρομο, θα παρέμεναν εγκλωβισμένοι μέχρι αργά το βράδυ της ίδιας ημέρας ή το πρωί της επόμενης.
Το «φιάσκο» της Αττικής Οδού αποτέλεσε αδιαμφισβήτητα τον πιο εγκληματικό «κρίκο» σε μια αλυσίδα χειρισμών στην υπόθεση της κακοκαιρίας, από πλευράς κυβέρνησης και εμπλεκόμενων φορέων, που διαπνέονταν από αδιαφορία, χαλαρότητα, επικοινωνιακή λογική, ταξική μεροληψία, ατομική ευθύνη, επανάπαυση στην επικοινωνιακή «κάλυψη» των όποιων ατοπημάτων από τα ΜΜΕ, και βεβαίως με πανταχού παρόντα τον παράγοντα «κέρδος». Όταν φάνηκε το μέγεθος της καταστροφής, όταν πια οποιαδήποτε επικοινωνιακή διαχείριση ήταν αδύνατη λόγω της βαρύτητας του φιάσκου, όταν ακόμη και συστημικά ΜΜΕ και δημοσιογράφοι ξιφουλκούσαν κατά της κυβέρνησης, όντες και οι ίδιοι σε πολλές περιπτώσεις εγκλωβισμένοι σε κάποιον οδικό άξονα, μόνη λύση που απέμεινε στην κυβέρνηση Μητσοτάκη ήταν να εξαπολύσει μια κολοσσιαία επίθεση κατά της Αττικής Οδού.
Ξαφνικά, οι θιασώτες των ιδιωτικοποιήσεων και της (κρατικοδίαιτης) «επιχειρηματικότητας» θυμήθηκαν το εξωφρενικό κόστος των διοδίων, την αδιαφορία για την εκπλήρωση των συμβατικών υποχρεώσεων από την εταιρεία, τις διαβεβαιώσεις για ετοιμότητα και επιχειρησιακό σχέδιο που αποδείχτηκαν «φούμαρα». Μόνο που, παρά τις όποιες ενδεχόμενες φαντασιώσεις των πιο ακραίων νεοφιλελεύθερων εντός και εκτός κυβέρνησης, οι «Αττικές Διαδρομές ΑΕ» διαχειρίζονται –κακώς– μια στρατηγικής σημασίας υποδομή, έναν οδικό άξονα. Δεν κυβερνούν. Η πολιτική ευθύνη για τον πολύωρο εγκλωβισμό στον αυτοκινητόδρομο, για την ταλαιπωρία οδηγών και επιβατών σε ΙΧ, κάποιων εκ των οποίων κινδύνευσε η ζωή, οι εξευτελιστικές εικόνες με ανθρώπους να πηδούν όπως-όπως στις γραμμές του Προαστιακού για να μεταφερθούν σε ελεεινή κατάσταση στο Αεροδρόμιο και να κοιμηθούν, παγωμένοι και νηστικοί, στα πατώματα, το στοίβαγμα κατόπιν ακόμα και στις τουαλέτες του συρμού που δρομολογήθηκε για τη μεταφορά τους στον Σταθμό Λαρίσης, βαρύνουν αποκλειστικά την κυβέρνηση και το «επιτελικό κράτος» του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη. Καμία «συγγνώμη» και καμιά αυτόκλητη διαμεσολάβηση μεταξύ οδηγών και ιδιωτικής εταιρείας για τα περίφημα «διχίλιαρα» δεν αρκεί για να ξεπλύνει τις εγκληματικές ευθύνες.
Ενόσω όλα αυτά συνέβαιναν στην Αττική Οδό, αντίστοιχες εικόνες καταγράφονταν και στους παραπλήσιους οδικούς άξονες, με ευθύνη της Περιφέρειας Αττικής. Σε Κατεχάκη, Μεσογείων, Μαραθώνος και αλλού, καθώς και στο δημοτικό οδικό δίκτυο, κυρίως των δήμων που βρίσκονται στους πρόποδες του Υμηττού, χιλιάδες οδηγοί εγκλωβίστηκαν στα χιόνια, περιμένοντας μάταια για ένα εκχιονιστικό μηχάνημα ή ένα σχέδιο απεγκλωβισμού τους. Οι άνθρωποι σώθηκαν μόνο επειδή δεν επρόκειτο για κλειστό αυτοκινητόδρομο αλλά για δρόμους με δυνατότητα διαφυγής, οπότε παράτησαν όπως-όπως τα οχήματά τους και έφυγαν είτε με το μετρό, είτε περπατώντας πολλά χιλιόμετρα στους παγωμένους δρόμους. Σε κεντρικά νοσοκομεία που βρίσκονται επί των εν λόγω αξόνων, όπως το «Σωτηρία» στη λεωφόρο Μεσογείων, ασθενείς ακόμα και σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας, πολλοί με κορονοϊό, έμειναν χωρίς θέρμανση(!) αλλά και τροφή(!), αφού αποκλείστηκε η διαδρομή από και προς τα μαγειρεία! Στο ΚΑΤ, σύμφωνα με καταγγελίες, ασθενείς και νοσηλευτές έμειναν αποκλεισμένοι επί ώρες, επειδή το εκχιονιστικό όχημα δεν μπορούσε να περάσει από την είσοδο! Σε πολλά νοσηλευτικά ιδρύματα γιατροί και νοσηλευτές έκαναν τρεις και τέσσερις βάρδιες σερί καθώς ήταν αδύνατο να αντικατασταθούν από συναδέλφους τους.
Λίγο βορειότερα, στην περιοχή της Θήβας, εκατοντάδες επιβάτες της ιδιωτικής ΤΡΑΙΝΟΣΕ έμειναν επί ώρες παρατημένοι σε παγωμένους συρμούς, χωρίς νερό και τροφή, χωρίς καμία πληροφόρηση, ενώ εννέα άτομα τραυματίστηκαν όταν μηχανή έλξης προσέκρουσε σε ακινητοποιημένη αμαξοστοιχία. Στο κέντρο της Αθήνας και άλλων μεγάλων πόλεων, εκατοντάδες άστεγοι έμειναν στον δρόμο σε συνθήκες δριμέος ψύχους. Στη Θεσσαλονίκη, άστεγος άφησε την τελευταία του πνοή αβοήθητος στο πιο κεντρικό σημείο της πόλης, στην οδό Αριστοτέλους, όταν υπέστη ανακοπή λόγω υποθερμικού σοκ. Χιλιάδες άνθρωποι που ζουν σε σκηνές και κοντέινερς, σε διαφορετικές περιοχές της χώρας, έζησαν στο πετσί τους το κρύο αλλά και την εγκατάλειψη. Στο χιονισμένο Αρκαλοχώρι Ηρακλείου, το Σαββατοκύριακο οι σεισμόπληκτοι έμειναν χωρίς θέρμανση, αφού τα κλιματιστικά σταμάτησαν να λειτουργούν, μέχρι να βρεθεί λύση με γεννήτρια και σόμπες. Χωρίς νερό και ρεύμα έμειναν για ώρες, σύμφωνα με καταγγελίες, και οι πρόσφυγες στα camps σε Ριτσώνα, Μαλακάσα και Θήβα.
Η «χρυσοφόρος» σύμβαση της Αττικής Οδού με τα πανάκριβα διόδια
Στις 14 Ιουνίου 2019, με μία λιτή ανακοίνωση, η Αττική Οδός γνωστοποιούσε την αύξηση του τέλους διοδίων σταδιακά στα 3,30 ευρώ για τα ΙΧ. Η ανακοίνωσε προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων και η αύξηση «πάγωσε» με ΠΝΠ από την τότε κυβέρνηση. Απαντώντας με μία οργισμένη ανακοίνωση, η Αττική Οδός προανήγγειλε προσφυγή στη δικαιοσύνη, απειλώντας κυνικά ότι «οι Έλληνες πολίτες θα επιβαρυνθούν πολλαπλάσια, καλούμενοι να πληρώσουν τις αποζημιώσεις που θα επιδικαστούν».
Πρόκειται για την ίδια εταιρεία που δυόμισι χρόνια μετά ευχαριστεί την αστυνομία, την πυροσβεστική και τον στρατό, καθώς ο πανάκριβος ιδιωτικός δρόμος άνοιξε με την άμισθη καταναγκαστική εργασία των φαντάρων. Δύο εντελώς αντίθετες εικόνες με ειδικό βάρος, όχι μόνο για την Αττική Οδό αλλά συνολικά για τις ιδιωτικοποιημένες υποδομές, αφού ο μεγάλος αυτοκινητόδρομος της Αττικής άνοιξε τον δρόμο στη πρακτική της συγχρηματοδότησης και ιδιωτικής εκμετάλλευσης, που αργότερα επεκτάθηκε σε όλη τη χώρα. Η σύμβαση παραχώρησης με την «Αττική Οδό ΑΕ» υπεγράφη στις 23 Μαΐου του 1996, την περίοδο της ανόδου του «εκσυγχρονιστικού» ΠΑΣΟΚ υπό τον Κώστα Σημίτη. Το κόστος ανήλθε στα 1,316 δισ. περίπου, και χρηματοδοτήθηκε κατά 35% από το Ελληνικό Δημόσιο και την ΕΕ, ενώ η «Αττική Οδός Α.Ε.» κάλυψε με ίδια (κατά 15% σύμφωνα με εκτιμήσεις) και δανειακά κεφάλαια το υπόλοιπο 67,35%.
Από την παράδοση του έργου, το 2004, ξεκίνησε μια «χρυσή» περίοδος κερδοφορίας για τις εταιρίες που συναπαρτίζουν το κοινοπρακτικό σχήμα, δηλαδή την ΑΚΤΩΡ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΕΙΣ του ομίλου ΕΛΛΑΚΤΩΡ (65,75%), την ΑΒΑΞ (24,19%), την ΕΤΕΘ του ομίλου ΑΒΑΞ (10,02%) και τη Γαλλική EGIS PROJECTS (0,04%). Μόνο από το 2016 και μετά, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Καθημερινής, οι εν λόγω εταιρείες εκτιμάται ότι έχουν εισπράξει αθροιστικά σχεδόν μισό δισ. ευρώ. Εκτιμάται δε –και ανταγωνίστριες εταιρείες παραχώρησης δεν παύουν να επισημαίνουν– ότι ενώ στους υπόλοιπους οδικούς άξονες έχει επιβληθεί ανώτατο όριο κόστους συντήρησης 60.000 ευρώ/χιλιόμετρο ετησίως, στον ισολογισμό της «Αττικής Οδού» έχει φτάσει να χρεώνεται το σχετικό έξοδο έως και 1 εκατ. ευρώ/χιλιόμετρο! Κατ’ αυτόν τον τρόπο, σύμφωνα πάντα με τις ίδιες εκτιμήσεις, παρά τα έσοδα-«μαμούθ», η απόδοση του έργου στους μετόχους του φαίνεται να μην ξεπερνά το 6,5%, αποτρέποντας την πρόωρη επιστροφή του οδικού άξονα στο δημόσιο, καθώς για κάτι τέτοιο, βάσει της σύμβασης παραχώρησης, θα απαιτούταν απόδοση μεγαλύτερη του 13,1%. Η περίπτωση της Αττικής Οδού είναι αποκαλυπτική του τι σημαίνει ιδιωτική εκμετάλλευση των δημόσιων υποδομών. Πλέον, μετά και την παραχώρηση της Εγνατίας Οδού, με παρόμοιο μοντέλο θα λειτουργεί το 100% των αυτοκινητοδρόμων της χώρας.
