Μαριάννα Τζιαντζή
Ο Γιώργος Παπανδρέου δεν φεύγει από το προσκήνιο φτωχός και καταφρονεμένος. Δεν φεύγει διωκόμενος όπως ο βασιλιάς Ληρ, ούτε θα πουν γι’ αυτόν «sic transit gloria mundis» (έτσι παρέρχεται η δόξα του κόσμου). Φεύγει έχοντας «βαρύ» βιογραφικό, έχοντας εναποθέσει ένα βαρύ φορτίο στις πλάτες του λαού.
Ξεφυλλίζοντας ένα παλιό σημειωματάριο, πέφτω στον διθύραμβο ενός αρθρογράφου της εφημερίδας Τα Νέα για τον Γιώργο Παπανδρέου: «Ο Γιώργος Παπανδρέου το ‘χει. Το ‘χει γονιδιακά. Ο άνθρωπος κάνει μια προσπάθεια που όμοιά της δεν υπάρχει. Τα ‘χει βάλει με τους χίλιους δαίμονες της Κολάσεως κι ακόμα είναι όρθιος» (Γ. Παπαχρήστου, 13-14/3/2010). Την ίδια μέρα δημοσιεύεται μια δήλωση που έκανε ο Γ. Παπανδρέου μετά την επιστροφή του από επίσημο ταξίδι στις ΗΠΑ: «Η Ελλάδα γίνεται συνδιαμορφωτής των εξελίξεων που αφορούν την ίδια αλλά και την Ευρώπη». Λίγες μέρες αργότερα, δημοσιεύεται το «αεροπορικό βιογραφικό» (sic) του Γ. Παπανδρέου: «Από τις 4/10, όταν εκλέχτηκε πρωθυπουργός, έως τις 17/3, έκανε πετώντας 66.590 μίλια. Ο Φιλέας Φογκ έκανε τον γύρο του κόσμου σε 80 ημέρες, ο Γιώργος τον έκανε τρεις φορές μέσα σε 167 ημέρες!». Αυτά έναν περίπου μήνα προτού ο πρωθυπουργός αναγγείλει την ενεργοποίηση του μηχανισμού στήριξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή την έναρξη της εποχής των μνημονίων.
Ο κ. Παπανδρέου ήταν ο πιο αθλητικός πρωθυπουργός όλων των εποχών, η αποθέωση του fitness. Με μαύρο κολάν έτρεξε στον Μαραθώνιο της Αθήνας, έκανε κανό, ποδήλατο, σημάδι ότι η ορμή της νεότητας δεν τον είχε εγκαταλείψει. Και μετά την απομάκρυνσή του από την κυβερνητική εξουσία, φώτισε ολάκερη την ανθρωπότητα, δίνοντας με υψηλή αμοιβή διαλέξεις ως πρόεδρος της Σοσιαλιστικής Διεθνούς και τέως πρωθυπουργός.
Και σήμερα; Το αποτέλεσμα των εκλογών στο ΚΙΝΑΛ της περασμένης Κυριακής έδειξε ότι το χαρτί της νεότητας (ή μάλλον της νεανικότητας) αλλάζει χέρια. Και μόνο οι φωτογραφίες του Γιώργου Παπανδρέου και του Νίκου Ανδρουλάκη, αν τοποθετηθούν πλάι πλάι, θυμίζουν τις παλιές πρωτοχρονιάτικες ζωγραφιές με τον Παλιό και τον Νέο Χρόνο. Ο ένας φεύγει, ο άλλος έρχεται. Ασπρομάλλης, με ρυτίδες και θλιμμένος ο ένας, αρυτίδωτος και με νικητήριο χαμόγελο ο άλλος. Στο νου μου έρχεται το σύνθημα με το οποίο οι οπαδοί του ΠΑΣΟΚ υποδέχονταν τον Γιώργο Παπανδρέου σε πόλεις και χωριά, κατά τη θριαμβευτική πορεία του στην Πελοπόννησο το φθινόπωρο του 2010: «Πού ‘σαι, Γέρο, για να δεις το παιδί της αλλαγής».
Αλλαγή; Πώς είπατε; Το παλιό ΠΑΣΟΚ δεν νεκρανασταίνεται, η δυναμική του ‘80 δεν υπάρχει πια. Όμως η άνωθεν προσπάθεια να υπάρξει και να ενισχυθεί ο λεγόμενος κεντρώος χώρος, που θα συνεχίζει την ίδια νεοφιλελεύθερη πολιτική με δευτερεύουσες διαφοροποιήσεις, είναι υπαρκτή και εντείνεται. Η προσπάθεια του κατεστημένου και όχι η ανάγκη για αλλαγή αυτής της άθλιας κυρίαρχης πολιτικής.
Το ΚΙΝΑΛ είναι ένα κόμμα που μπορεί να πάει παντού. Παντού όπου φυσάει ο άνεμος των συμφερόντων των λίγων
Επιτρέψτε μου μια παρέκβαση: τον όρο «κατεστημένο» (establishment) είχε εισαγάγει ο Ανδρέας Παπανδρέου ως μετακληθείς καθηγητής του Μπέρκλεϊ, που διορίστηκε από την κυβέρνηση Καραμανλή πρόεδρος και επιστημονικός διευθυντής του νεοσύστατου ΚΕΠΕ (Κέντρου Προγραμματισμού και Επιστημονικών Ερευνών), μια θέση στην οποία παρέμεινε το διάστημα 1960-64. Τότε, η χρήση και μόνο της λέξης «κατεστημένο» θεωρήθηκε ακραία και αδόκιμη, με πρώτο πολέμιό της τον Δημήτρη Ψαθά, που την κονιορτοποιούσε στα χρονογραφήματά του. «Τι θα πει “κατεστημένο”;», έγραφε. Ευφυής άνθρωπος ο Ψαθάς, αργότερα παραδέχτηκε ότι ο όρος ήταν εύστοχος. Σήμερα η λέξη αυτή δεν χρησιμοποιείται τόσο συχνά, όπως παλιότερα, ίσως γιατί το «κατεστημένο» δεν περιλαμβάνει μόνο την παραδοσιακή Δεξιά αλλά ένα ευρύτατο (και φαινομενικά αχρωμάτιστο) πολιτικό φάσμα.
Ο Γιώργος Παπανδρέου δεν φεύγει από το προσκήνιο φτωχός και καταφρονεμένος. Δεν φεύγει διωκόμενος, όπως ο βασιλιάς Ληρ, ούτε θα πουν γι’ αυτόν «sic transit gloria mundis» (έτσι παρέρχεται η δόξα του κόσμου). Φεύγει έχοντας ένα πλούσιο «βαρύ» βιογραφικό. Φεύγει «συνδιαμορφωτής» της λεηλασίας της χώρας και των ανθρώπων της, έχοντας εναποθέσει ένα βαρύ φορτίο στις πλάτες του λαού, για το οποίο δεν είναι άμοιροι ευθυνών και οι άλλοι διεκδικητές της αρχηγίας στο ΚΙΝΑΛ.
Όσο η πολιτική της Νέας Δημοκρατίας οδηγεί στη φτωχοποίηση ευρύτατων κοινωνικών στρωμάτων, όσο η αποτυχία της στη διαχείριση της πανδημίας σκοτεινιάζει τη ζωή μας, τόσο θα φουντώνει η ανάγκη του κατεστημένου (των κυρίαρχων κύκλων, αν θέλετε) για αναχαίτιση της ριζοσπαστικοποίησης του λαού —μιας ριζοσπαστικοποίησης την οποία ακόμα δεν είδαμε. Αλλά και για τη δημιουργία μιας πολιτικής δεξαμενής που θα απορροφά τους κραδασμούς της λαϊκής αγανάκτησης και ενδεχομένως θα αποτελέσει δεκανίκι σε κάποια μελλοντική δεξιά ή κεντροδεξιά κυβέρνηση συνασπισμού.
Άχαρες μέρες για τον Φιλέα Φογκ του 2010. Όμως πολλά υποσχόμενες μέρες για τον Πασπαρτού, τον υπηρέτη-συνοδό του ήρωα του Βερν στο μακρύ ταξίδι του. Και ο Πασπαρτού δεν είναι ένα πρόσωπο, δεν τον ενσαρκώνει ο Νίκος Ανδρουλάκης, αλλά ένα κόμμα που μπορεί να πάει παντού. Παντού όπου φυσά ο άνεμος των συμφερόντων των λίγων.
