Γιώτα Ιωαννίδου
Πολλοί από τους σκληρά εργαζόμενους που στήριξαν την κοινωνία στην πανδημία παραιτήθηκαν από τη δουλειά τους, αναζητώντας καλύτερες συνθήκες. Μεγάλες απεργίες ξέσπασαν στις ΗΠΑ και αλλού. Το «κοινωνικό ζήτημα» επιστρέφει και ο καπιταλισμός αναδεικνύεται όλο και περισσότερο ως αναχρονισμός.
Η «Μεγάλη Παραίτηση» είναι ένας από τους όρους που χρησιμοποιούν τα ΜΜΕ για να χαρακτηρίσουν το κύμα μαζικών αποχωρήσεων εργαζομένων από τη δουλειά τους, σε πολλές χώρες. Πρόκειται για τους σκληρά εργαζόμενους σε τομείς που η μεγάλη αναγκαιότητά τους φάνηκε ιδιαίτερα τον καιρό της πανδημίας (essential workers).
Γι’ αυτούς που με πολύ ευγνωμοσύνη χειροκρότησε ο λαός και με μεγάλη υποκρισία οι ιθύνοντες. Η σημαντική συνεισφορά τους έγινε συνείδηση, φέρνοντας στην πρώτη γραμμή την αλήθεια ενός πολυφωναγμένου συνθήματος: «χωρίς εσένα γρανάζι δε γυρνά…». Ήταν οι αφανείς ήρωες που υπηρέτησαν με αυτοθυσία τη διάσωση ενός κόσμου που κατέρρεε κάτω από το βάρος της πανδημίας στο έδαφος της καπιταλιστικής κρίσης. Σήμερα, όμως, διαπιστώνουν ότι ο κόσμος αυτός που έσωσαν δεν τους περιέχει… Τα πλούσια αφεντικά τους εκτίναξαν τις περιουσίες τους σε αστρονομικά ποσά, ενώ αυτοί συνεχίζουν να φυτοζωούν με χαμηλούς μισθούς, κακές εργασιακές σχέσεις, αυξημένο ωράριο, άγχος και ανασφάλεια. Έτσι, πολλοί άρχισαν να αναλογίζονται και το δεύτερο μέρος του προηγούμενου συνθήματος: «…εργάτη μπορείς χωρίς αφεντικά».
Οι αστοί αναλυτές καταφεύγουν σε βολικές εξηγήσεις. Ο υπουργός Εργασίας Κ. Χατζηδάκης χαρακτήρισε το φαινόμενο ως μια «Μεγάλη Επανατοποθέτηση» των εργαζόμενων υπέρ της ευελιξίας και κατά του οκταώρου. Οι Π. Αρτίς και Μ. Βιράρ στο βιβλίο Η τελευταία ευκαιρία του καπιταλισμού, θεωρούν ότι πρόκειται για την επαναφορά στη δημόσια συζήτηση του κοινωνικού ζητήματος, που μετά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα οδηγήθηκε στην αφάνεια και εμφανιζόταν μόνο ως «απορροή» της οικονομίας και προτείνουν μια πιο «κοινωνική» αγορά.
Η καπιταλιστική κρίση φέρνει στην επιφάνεια γενικότερα ζητήματα αξιών, σκοποθεσίας ενός ανθρώπινου βίου ευτυχισμένου κι όχι εξαθλίωσης και αγγαρείας. Οι αστοί αναλυτές προσπαθούν να κερδίσουν στο πεδίο της ιδεολογικής αντιπαράθεσης παρουσιάζοντας το φαινόμενο σαν δημιουργική καταστροφή που θα επιλυθεί με δυναμικές αγοράς. Ευελιξία, ανταγωνιστικότητα, κυνήγι της επαγγελματικής ανέλιξης ως κύριου δρόμου αυτοπραγμάτωσης. Ειδικοί σταδιοδρομίας συμβουλεύουν τους εργαζόμενους για το σωστό τρόπο παραίτησης (!). Να μην αιφνιδιάσουν τον εργοδότη, να μην κόψουν τις γέφυρες με την επιχείρηση…
Τους φοβίζει ότι οι εργαζόμενοι που παραιτούνται δεν δηλώνουν απόγνωση, αλλά δείχνουν μια επικίνδυνα αντισυστημική αυτοπεποίθηση
Όλους αυτούς τους φοβίζει ότι οι εργαζόμενοι που παραιτούνται δεν δηλώνουν απόγνωση. Αλλά φαίνεται να διακατέχονται από μια επικίνδυνα αντισυστημική αυτοπεποίθηση. Η βίαιη ωρίμανση των εργαζόμενων εν καιρώ πανδημίας, η επανατοποθέτηση της αξίας της δουλειάς τους που αποδεικνύεται ότι αυτή στηρίζει τα πάντα ενώ το κεφάλαιο παρασιτεί στο κοινωνικό σώμα, τους οδηγεί να αμφισβητούν το καθεστώς εργασιακού τρόμου της προηγούμενης περιόδου. Την υποταγή, δηλαδή, στη λογική των μονόδρομων, στο ότι «τίποτε διαφορετικό δεν μπορεί να γίνει. Οι εργοδότες θα μας πατάνε και εμείς θα υπομένουμε για να επιβιώσουμε», που τόσο έντεχνα έχουν δουλέψει οι μηχανισμοί εξουσίας. Με θράσος ακολουθούν την προτροπή του ποιητή και βγάζουν γλώσσα στην παντοδυναμία της αγοράς, υπογραμμίζοντας με τη στάση τους ότι επειδή έχουν καταλάβει πόσο απαραίτητοι είναι για τη λειτουργία της θα βρουν σίγουρα «καλύτερη δουλειά». Είναι μια στάση που δεν της λείπουν οι αυταπάτες, αλλά κυρίως έχει τη δύναμη της αυτοπεποίθησης και γι αυτό οδηγεί και σε ένα σπιράλ μισθολογικών αυξήσεων.
Η «μεγάλη παραίτηση» δεν αφορά μόνο τα οικονομικά της εργασίας αλλά το ίδιο το νόημά της. Είναι μια άρνηση, το κυνήγι της επιβίωσης με τους όρους των επιχειρήσεων, να αποτελέσει τον ανθρώπινο υπαρξιακό ορίζοντα. Μια ελπιδοφόρα απόπειρα οι εργαζόμενοι να σκεφτούν και να ζήσουν αλλιώς. Να ριψοκινδυνεύσουν απαντήσεις ζωής αμφισβητώντας τα κυρίαρχα πρότυπα.
Όσοι παραιτούνται από τη δουλειά αναζητούν ένα καλύτερο μέλλον. Πολλοί από όσους μένουν, παραιτούνται από την παραίτηση και επιλέγουν να διεκδικήσουν μαχητικά. Ενδεικτικό αυτής της δεύτερης φωτεινής πλευράς είναι οι μαζικές, μαχητικές απεργιακές κινητοποιήσεις, ο απεργιακός Οκτώβρης που ξεδιπλώθηκε έντονα σε πολλές χώρες, στον σκληρό ιδιωτικό τομέα, με 39 απεργίες μόνο στις ΗΠΑ, με την καταγραφή νικών μετά από πολύ καιρό σε εργατικά αιτήματα. Είναι οι εργαζόμενοι της efood που διεκδίκησαν συλλογική σύμβαση και οι απεργοί της βρετανικής Tesco που απαίτησαν μεγαλύτερη αύξηση στον μισθό από το 4% που πρότεινε η εταιρεία.
Δεν πρόκειται, λοιπόν, για τη «μεγάλη παραίτηση» των εργαζόμενων. Αλλά για τη «μεγάλη διεκδίκηση» της ζωής, απέναντι σε έναν καπιταλισμό που έχει γίνει επικίνδυνος αναχρονισμός για την ανθρωπότητα. Μένει το αναγκαίο βήμα για να μπει στο κάδρο και «η μεγάλη ανατροπή» του…
