Αρχοντούλα Βαρβάκη
▸Πριν από 54 ολόκληρα χρόνια, στις 27 Ιουνίου του μακρινού 1967, στο Ένφιλντ του Λονδίνου εγκαθίσταται σε υποκατάστημα τράπεζας το πρώτο αυτόματο μηχάνημα ανάληψης μετρητών (ATM).
Από την μία, καλλιεργείται σιγά-σιγά στους πολίτες η αίσθηση της πρόσβασης σε μετρητά ανά πάσα στιγμή. Στην πραγματικότητα, το καπιταλιστικό σύστημα «καλωσορίζει» ένα ακόμη τέλειο εργαλείο ώστε το χρήμα να κινείται και να καταναλώνεται 24 ώρες το 24ωρο, μέσω των τραπεζών. Με αφορμή την συγκεκριμένη επέτειο, είναι ίσως μια ευκαιρία να ρίξουμε μια ματιά στο πώς η ψηφιοποίηση των συναλλαγών έχει χρησιμοποιηθεί ως πρόσχημα για την μείωση των καταστημάτων των τραπεζών και των τραπεζοϋπαλλήλων.
«Η ψηφιοποίηση, όπως και γενικότερα η τεχνολογική εξέλιξη, δεν οδηγεί από μόνη της στην απώλεια θέσεων εργασίας. Τις μετασχηματίζει αλλά δεν τις καταργεί, δεν είναι φυσική συνέπεια αλλά επιλογή του κεφαλαίου. Υπήρχαν και παλιότερα τομές που άλλαξαν ριζικά τον τρόπο άσκησης του τραπεζικού επαγγέλματος αυξάνοντας την παραγωγικότητα (π.χ. on line μηχανογραφικά, ΑΤΜ, κ.α.), υπήρχε όμως κι ένα ισχυρό –περισσότερο από ότι σήμερα τουλάχιστον– συνδικαλιστικό κίνημα που διεκδικούσε οφέλη για τους εργαζόμενους από τις μεταβολές αυτές (π.χ. μείωση ωραρίου)», σχολιάζει αρχικά στο Πριν ο Βίκτορας Τσακίρης, τραπεζοϋπάλληλος και μέλος του ΔΣ του ΕΚΑ με την Αγωνιστική Ταξική Ενότητα ΕΚΑ.
«Αυτή τη φορά δε, ούτε και το κοινό βλέπει κάποια οφέλη, ίσα-ίσα που για μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες (π.χ. ηλικιωμένοι) η πρόσβαση στις τραπεζικές υπηρεσίες γίνεται πιο δύσκολη και πιο ακριβή και φυσικά εντελώς απρόσωπη. Να θυμηθούμε και την τελευταία σκηνή του Εγώ, ο Ντάνιελ Μπλέικ: “Δεν είμαι πελάτης, καταναλωτής ή χρήστης υπηρεσιών. Δεν είμαι ένα ΑΜΚΑ ή μια κουκκίδα στην οθόνη”», προσθέτει.
Τα επίσημα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδας και της Ομοσπονδίας Τραπεζοϋπαλληλικών Οργανώσεων Ελλάδας (ΟΤΟΕ) που δόθηκαν στα ΜΜΕ τον Μάιο δείχνουν τις συρρικνώσεις που έχει υποστεί ο κλάδος τα τελευταία χρόνια. Οι θέσεις που χάθηκαν σε όλες τις τράπεζες από το 2017 έως το 2020 είναι 8.610 (από 41.707 σε 33.097). Υπήρξε δηλαδή μία μείωση του προσωπικού κατά 20,5%. Το 2020 μόνο απομακρύνθηκαν 3.630 εργαζόμενοι. Αν συγκρίνουμε το προσωπικό που υπήρχε στις τράπεζες μετά το 2020 με το προσωπικό του 2009, το οποίο ήταν 65.682 εργαζόμενοι, βλέπουμε ότι η μείωση είναι σχεδόν στο μισό.
Αντίστοιχα μεγάλη είναι και η μείωση των καταστημάτων. Οι τράπεζες Πειραιώς, Εθνική, Eurobank, Alpha Bank είχαν 2.168 καταστήματα το 2017 και έφτασαν στα 1.702 το 2020 (μείωση κατά 21,5%). Αν κοιτάξουμε ακόμα πιο πίσω, σύμφωνα πάντα με τα στοιχεία της ΟΤΟΕ, θα δούμε ότι από το 2010 έως το 2019 το δίκτυο τραπεζικών καταστημάτων της χώρας είχε υποστεί μείωση πάνω από 50%.
Οι μειώσεις αυτές μόνο ως πρόσχημα μπορούν να βρουν την ψηφιοποίηση που επικαλούνται οι τράπεζες. Όπως σημειώνει σε σχετική ανακοίνωση η ΟΤΟΕ «τουλάχιστον 30% της πελατείας (και όχι μόνο οι ηλικιωμένοι συμπολίτες μας, που έχουν άλλωστε κάθε δικαίωμα σε ισότιμη και απρόσκοπτη εξυπηρέτηση) αδυνατεί να χρησιμοποιήσει τα εναλλακτικά δίκτυα, εξαιτίας προβλημάτων στις υποδομές, κόστους σύνδεσης, κόστους συναλλαγών ή εξαιτίας έλλειψης ψηφιακών γνώσεων και δεξιοτήτων».
Ενδιαφέρον στοιχείο αυτής της συζήτησης είναι η σύγκριση της μείωσης των τραπεζοϋπαλλήλων στην Ελλάδα με την αντίστοιχη σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Σύμφωνα πάντα με τα στοιχεία της ΟΤΟΕ, στη χώρα μας αντιστοιχεί σήμερα ένας τραπεζοϋπάλληλος σε 292 κατοίκους, ενώ στην Ευρωζώνη ένας σε 185 κατοίκους. Για να πλησιάσει το τραπεζικό μας σύστημα το μέσο όρο της Ευρωζώνης, θα έπρεπε να λειτουργεί με 37% παραπάνω εργαζόμενους». Παράλληλα, το 2019 ο μέσος όρος στην Ευρωζώνη ήταν ένα τραπεζικό κατάστημα ανά 2.530 κατοίκους. Στην Ελλάδα (με τις γνωστές γεωγραφικές ιδιομορφίες…) αντιστοιχούσε ένα κατάστημα σε 5.662 κατοίκους».
Οι μαζικές απομακρύνσεις τραπεζοϋπαλλήλων γίνονται με προγράμματα εθελούσιας εξόδου. Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε και τις αποσχίσεις διευθύνσεων και του προσωπικού που ανήκει σε αυτές, οι οποίες οδηγούν τους υπαλλήλους σε νέες συμβάσεις και χειρότερες συνθήκες εργασίας, χωρίς τα σημαντικά κεκτημένα του τραπεζοϋπαλληλικού κλάδου.
