«Σε μια κοινωνία που παράγει όλο και περισσότερα απορρίμματα μέσα από την υπερκατανάλωση ή την υπερβολική χρήση πλαστικών συσκευασιών με στόχο την αύξηση των κερδών των καπιταλιστών, η πραγματική απάντηση είναι να αλλάξουμε τη γενεσιουργό αιτία, την αύξηση του όγκου τους», λέει στο Πριν ο Ηλίας Σμήλιος, μέλος της Επιτροπής Αγώνα Θεσσαλονίκης ενάντια στην καύση απορριμμάτων και δημοτικός σύμβουλος Αμπελοκήπων-Μενεμένης.
Συνέντευξη στον Κυριάκο Νασόπουλο
▶ Όλο και πιο συχνά τα δύο τελευταία χρόνια ακούμε για κινητοποιήσεις στη Θεσσαλονίκη ενάντια στην καύση των απορριμμάτων. Ποιο ακριβώς είναι το πρόβλημα;
Ζήτημα καύσης απορριμμάτων στη Θεσσαλονίκη τέθηκε για πρώτη φορά στις αρχές της δεκαετίας του 2010, όταν είχε ζητηθεί άδεια από την τσιμεντοβιομηχανία TITAN που απορρίφτηκε μετά τη μαζική κινητοποίηση κατοίκων και συλλογικοτήτων. Το καλοκαίρι του 2019 έγινε συγκεκριμένο το καταστροφικό σχέδιο κυβέρνησης και περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, όταν κατατίθεται η μελέτη για τη Μονάδα Επεξεργασίας Απορριμμάτων (ΜΕΑ) στον Αγ. Αντώνιο Θέρμης. Σε αυτήν φαινόταν όλο το σχέδιο για τη διαχείριση των απορριμμάτων στη Θεσσαλονίκη και όλη τη χώρα: από το ότι πρόκειται για ένα φαραωνικών διαστάσεων έργο (130.000 τόνοι σύμμεικτων απορριμμάτων) μέχρι το ότι σχεδόν αποκλειστικό έργο των ΜΕΑ είναι η παραγωγή απορριμματογενούς καυσίμου SRF-RDF, βάζοντας έτσι ταφόπλακα σε ανακύκλωση και κομποστοποίηση. Και από το ότι η ΜΕΑ και συνακόλουθα όλη η διαχείριση των απορριμμάτων ιδιωτικοποιείται πλήρως και εμπορευματοποιείται με την κατασκευή της μέσω ΣΔΙΤ, μέχρι το ότι απροκάλυπτα ομολογείται ότι βασικό κριτήριο για την κατασκευή της αποτελεί το αίτημα ενεργοβόρων βιομηχανιών για προμήθεια απορριμματογενούς καυσίμου, ώστε να μειώσουν το κόστος λειτουργίας τους. Δεν άργησαν, βέβαια, να φανούν και τα άλλα δύο επεισόδια αυτού του θρίλερ: η παραχώρηση άδειας από το υπουργείο στην ΤΙΤΑΝ για χρήση απορριμματογενούς καυσίμου, καθώς και η δημιουργία μιας ακόμη τεραστίων διαστάσεων ΜΕΑ (300.000 τόνων σύμμεικτων) στη Μαυροράχη Λαγκαδά, δίπλα στον εν λειτουργία ΧΥΤΑ και σε άμεση επαφή με το ήδη επιβαρυμένο υδάτινο σύστημα των λιμνών Κορώνειας-Βόλβης. Άμεση ήταν και η δική μας απάντηση, ξεκινώντας από την παρέμβαση των αριστερών αντικαπιταλιστικών κινήσεων στη διαδήλωση της ΔΕΘ τον Σεπτέμβρη 2019 και φτάνοντας στην Πανελλαδική Μέρα Δράσης ενάντια στην καύση απορριμμάτων το Σάββατο 29 Μάη.
▶ Ανάλογες αντιδράσεις είχαμε πρόσφατα σε Βόλο και Πελοπόννησο. Υπάρχει παρόμοιος σχεδιασμός;
Πράγματι πρόκειται για την εφαρμογή του νέου Εθνικού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ), που, σε συνέχεια της πολιτικής του ΣΥΡΙΖΑ, ψήφισε η κυβέρνηση της ΝΔ τον Αύγουστο του 2020 και προβλέπει την κατασκευή ανά την Ελλάδα 43 ΜΕΑ για την παραγωγή απορριμματογενούς καυσίμου, το οποίο θα καίγεται (πέρα από τις ενεργοβόρες βιομηχανίες) σε τέσσερα μεγάλα εργοστάσια καύσης απορριμμάτων που θα κατασκευαστούν στη Δυτική Μακεδονία, την Αττική, την Πελοπόννησο και την Κρήτη. Κι όλα αυτά, ενώ είναι ευρέως γνωστά τα πορίσματα επιστημονικών μελετών που αποδεικνύουν τις βλαβερές συνέπειες της καύσης απορριμμάτων, από την οποία απελευθερώνονται διοξίνες, φουράνια, βαρέα μέταλλα και επικίνδυνοι αέριοι ρύποι και παράγεται τοξική τέφρα που θα καταλήγει στο νερό, το έδαφος και την τροφική αλυσίδα.
▶ Κυβέρνηση και στελέχη των ΟΤΑ παρουσιάζουν την καύση ως απάντηση στην ταφή και λύση στο πρόβλημα διαχείρισης του τεράστιου όγκου των απορριμμάτων, η οποία είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη στην Ευρώπη…
Μια απλή αναζήτηση στα πορίσματα της επιστήμης παγκοσμίως είναι αρκετή για να τους διαψεύσει. Η καύση μαζί με την ταφή των απορριμμάτων είναι οι δυο τελευταίες στην πυραμίδα, πιο καταστροφικές για το περιβάλλον και πιο ασύμφορες οικονομικά για τις τοπικές κοινωνίες μέθοδοι διαχείρισης των απορριμμάτων. Η πραγματικότητα είναι ότι οι ευρωπαϊκές χώρες εγκαταλείπουν πλέον την καύση ως μια απαρχαιωμένη μέθοδο με σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον και την υγεία. Η «πρωταθλήτρια της καύσης» Δανία κλείνει ως ρυπογόνες τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής μέσω της αποτέφρωσης αποβλήτων. Η Πορτογαλία, που σήμερα καίει το 20% των σκουπιδιών της, ανακοίνωσε πρόσφατα ότι δεν θα επενδύσει σε νέες μονάδες καύσης, ενώ και στην Ιταλία ακυρώθηκαν οι άδειες για 40 νέα εργοστάσια καύσης.
Λέμε όχι στην καύση των απορριμμάτων και προκρίνουμε τη μείωση του όγκου και την οικολογική διαχείρισή τους
▶ Το ζήτημα διαχείρισης των απορριμμάτων όμως είναι υπαρκτό. Ποια είναι η αντιπρόταση του κινήματος;
Αυτό που είναι αναγκαίο δεν είναι κάποιο άλλο μείγμα της ίδιας πολιτικής, με διαχειριστικές μικροαλλαγές, αλλά συνολική ανατροπή αυτής της πολιτικής κυβέρνησης και ΕΕ που μετατρέπει και τα απορρίμματα σε κέρδος για το κεφάλαιο, πότε μέσα από την ταφή τους, πότε από τα παιχνίδια ανακύκλωσης, πότε από την καύση. Λέμε όχι στην καύση των απορριμμάτων, είτε στην τσιμεντοβιομηχανία είτε σε μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και προκρίνουμε τη μείωση του όγκου και την οικολογική διαχείρισή τους. Σε μια κοινωνία που παράγει όλο και περισσότερα απορρίμματα μέσα από την υπερκατανάλωση ή την υπερβολική χρήση πλαστικών συσκευασιών με στόχο την αύξηση των κερδών των καπιταλιστών, είναι φανερό ότι και η διαχείρισή τους τον ίδιο ακριβώς στόχο θα εξυπηρετεί. Η πραγματική απάντηση στο πρόβλημα των απορριμμάτων είναι ν’ αλλάξουμε τη γενεσιουργό αιτία, την αύξηση του όγκου τους. Την ίδια στιγμή, η σύγχρονη επιστημονική γνώση παρέχει τη δυνατότητα για μια άλλου τύπου διαχείριση απορριμμάτων, με πρόληψη, διαλογή στην πηγή, επαναχρησιμοποίηση, ανακύκλωση και κομποστοποίηση, με μικρά τοπικά έργα που θα προστατεύουν πραγματικά το περιβάλλον. Αντί για χωματερές, μονάδες καύσης και ΜΕΑ, χρειαζόμαστε περισσότερες δομές διαλογής ανακυκλώσιμων και κομποστοποίησης βιοαποβλήτων, που θα λειτουργούν με δημόσιο χαρακτήρα, δημοκρατικό κοινωνικό σχεδιασμό και με γνώμονα τις ανάγκες της κοινωνικής πλειοψηφίας κι όχι τα κέρδη της «βιομηχανίας των απορριμμάτων».
▶ Κυβέρνηση, ΕΕ, κεφάλαιο φαίνονται αποφασισμένοι για την υλοποίηση του καταστροφικού σχεδίου. Πώς θα απαντήσει το κίνημα;
Ο αγώνας σε Κερατέα, Λευκίμη και ΣΜΑ Ευκαρπίας δείχνουν τον δρόμο. Αυτό που σίγουρα δεν μπορούμε να αποδεχτούμε είναι άκρατοι τοπικισμοί και «βελτιωτικού» χαρακτήρα προτάσεις, όπως και λογικές ανάθεσης και αναζήτησης σωτήρων. Άλλωστε, η στάση των κυβερνητικών κομμάτων, ΝΔ, ΣΥΡΙΖΑ, ΚΙΝΑΛ και των τοπικών παραγόντων τους είναι πολύ ενδεικτική: Διαγκωνίζονται για την καλύτερη εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών της ΕΕ, με την προώθηση της δήθεν πράσινης ή κυκλικής οικονομίας προς όφελος των μεγάλων οικονομικών συμφερόντων, σε βάρος της υγείας και της ζωής μας. Μαζικοί κοινωνικοί αγώνες χρειάζονται με κεντρικό σύνθημα «Ούτε Κάψιμο – Ούτε Θάψιμο». Γι’ αυτό είναι αναγκαίος ο συντονισμός της δράσης των τοπικών κινημάτων για ένα πανελλαδικό κίνημα που θα συγκρουστεί με τα μεγάλα συμφέροντα και θα επιβάλει ως μόνες πραγματικές λύσεις τη μείωση του όγκου των απορριμμάτων και μια διαχείριση φιλική προς τον άνθρωπο και το περιβάλλον.
