Μάκης Γεωργιάδης
Λεζάντα: “Brothers and sisters can’t you see, the future is owned by you and me” (αδέρφια μας δεν βλέπετε; το μέλλον ανήκει σε μένα και σε σένα), στίχοι από το τραγούδι των Pulp Mis-Shapes
▸ Τέλος εποχής στο ποδόσφαιρο μετά το «πραξικόπημα» των ισχυρών
Ισως να μην μάθουμε ποτέ αν όσοι σχεδίαζαν τη δημιουργία της κλειστής ευρωπαϊκής λίγκας στο ποδόσφαιρο, έβλεπαν πραγματικά το μέλλον του δημοφιλέστερου σπορ στην Ευρώπη και όλον τον κόσμο ή απλώς είχαν μια άκρως τυχοδιωκτική βραχυπρόθεσμη επιδίωξη. Η απόπειρα των 12 «μεγάλων» δείχνει να ναυάγησε πριν καν ξανοιχτεί στα βαθιά, ωστόσο σηματοδοτεί στην κυριολεξία το μέλλον του ποδοσφαίρου, ως βιομηχανία αιχμής πια στον σύγχρονο κόσμο του θεάματος. Ή ακόμη και αυτού που οι Αμερικανοί θα ονόμαζαν «διασκέδαση». Το ζήτημα δεν είναι απλό ούτε φυσικά προσφέρεται για εύκολους αφορισμούς. Είναι απαραίτητο να γίνουν κάποιες επισημάνσεις.
Πρώτο και σημαντικό ότι η UEFA, η οποία εμφανίζεται ως θεματοφύλακας των κεκτημένων της «κληρονομιάς του ποδοσφαίρου» και των –έωλων– «κοινών ευρωπαϊκών αξιών» της περιβόητης αλληλεγγύης και ενός ιδανικού και ανόθευτου ανταγωνισμού, είναι απλώς η δεύτερη όψη του ίδιου νομίσματος. Η ευρωπαϊκή συνομοσπονδία είναι αυτή η οποία εδώ και 29 χρόνια, με τη δημιουργία και τις αναδιαρθρώσεις του Τσάμπιονς Λιγκ, έχει οδηγήσει σε χαοτικές οικονομικές και αγωνιστικές διαφορές, οι οποίες εξυπηρετούν τα συμφέροντα και τις κατά καιρούς φαντασιώσεις των πλούσιων και ισχυρών και βεβαίως τους ανταμείβει πλουσιοπάροχα σε οικονομικό επίπεδο. Αποτέλεσμα η γιγάντωση των ισχυρών κλαμπ και η δικαίωση του ρητού «τρώγοντας έρχεται η όρεξη».
Επισήμανση δεύτερη. Κατά καιρούς έχουν εμφανιστεί αρκετές σκέψεις και ευσεβείς πόθοι των επονομαζόμενων «μεγάλων» για τη δημιουργία κλειστού πρωταθλήματος από το οποίο θα έχουν απαλλαγεί από τους «παρακατιανούς». Το συγκεκριμένο εγχείρημα δουλευόταν εδώ και τρία χρόνια. Αυτό που παρουσιάστηκε ήταν ένα υβριδικό μοντέλο μεταξύ αμερικανικού ΝΒΑ και Ευρωλίγκα του μπάσκετ. Τα εγγυημένα έσοδα για καθένα από τα δεκαπέντε προβλεπόμενα ιδρυτικά μέλη, προβλεπόταν στο συμφωνητικό να είναι περίπου 400 εκατομμύρια ευρώ. Προβλεπόμενη διάρκεια του συμβολαίου ήταν τα 23 χρόνια. Πίσω από τα δισεκατομμύρια, η αμερικανική JP Morgan, οι αμερικανοί ιδιοκτήτες κυρίως των αγγλικών ομάδων, ο πρόεδρος της Ρεάλ Μαδρίτης Φλορεντίνο Πέρεθ και το αφεντικό της Γιουβέντους, Αντρέα Ανιέλι.
Τι θα σήμαινε η άμεση υλοποίηση ενός τέτοιου σχεδίου; Ένα ντόμινο εξελίξεων στην τηλεοπτική, την αθλητική και κάθε βιομηχανία η οποία συνδέεται με το ποδόσφαιρο. Με τα δικαιώματα να έχουν προαγοραστεί ήδη τουλάχιστον μέχρι το 2024 και τις τεράστιες χορηγίες και συμφωνίες με παγκόσμιους πολυεθνικούς κολοσσούς να τρέχουν, θα άνοιγε ένα ατελείωτο γαϊτανάκι διενέξεων, το οποίο θα επιτεινόταν με οποιαδήποτε απόφαση για τιμωρία των «πραξικοπηματιών» από την UEFA και τη FIFA. Αν κανείς πιστέψει τα όσα υποστηρίζει ο Φλορεντίνο Πέρεθ, ότι υπάρχουν συμφωνητικά, συμβόλαια και ρήτρες τα οποία υπέγραψαν οι «12» πριν προχωρήσουν στη διακήρυξη τους, τότε αυτός ο δρόμος των δικαστικών διενέξεων είναι, ίσως, μονόδρομος. Πάντως αυτή είναι μια δευτερεύουσα, για τους φιλάθλους, πτυχή. Το εγχείρημα αυτό δεν είναι τυχαίο ότι στηρίζεται φανατικά από τη Ρεάλ η οποία, επί της ουσίας, μαζί με την Μπαρτσελόνα είναι οι πλέον χρεωμένες εταιρείες όχι μόνο σε ισπανικό αλλά σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.
Η τρίτη επισήμανση αφορά τη στάση των γερμανικών και των γαλλικών ομάδων. Η Παρί Σεν Ζερμέν σίγουρα δεν θα είχε κανένα συμφέρον από μια ευθεία σύγκρουση με την UEFA και τη FIFA από τη στιγμή που στην ιδιοκτησία της είναι η βασιλική οικογένεια του Κατάρ, η οποία αφενός έχει πληρώσει δισεκατομμύρια σε προσκήνιο και παρασκήνιο για να μπορέσει να διοργανώσει το Μουντιάλ του 2022. Από την άλλη πλευρά, οι γερμανικές ομάδες δεν θα έμπαιναν ποτέ στη διαδικασία ρήξης με την ευρωπαϊκή συνομοσπονδία, ειδικά εάν το ισοζύγιο δεν ήταν θετικό ως προς το κέρδος τους όχι απλώς σε χρήματα αλλά και σε ισχύ. Η Μπάγερν Μονάχου, άλλωστε, εκτός από τεράστια κέρδη, στο διοικητικό της συμβούλιο έχει σχεδόν όλους τους μάνατζερ των πολυεθνικών βιομηχανικών κολοσσών της Ευρώπης και όχι μόνο.
Αν το ζήτημα είναι πρωτίστως οικονομικό, υπάρχει προφανώς και η γεωπολιτική του διάσταση η οποία αντανακλάται στις σχέσεις ανταγωνισμού με τα άλλα ιμπεριαλιστικά κέντρα και στη συγκεκριμένη περίπτωση με το αμερικανικό. Επιπλέον, είναι πολύ πιο δύσκολο να παρθούν τόσο σημαντικές αποφάσεις ακόμη και στις ποδοσφαιρικές εταιρείες και όχι απλώς στη Μπάγερν, καθώς στη Γερμανία θεσμικά ο κόσμος τους ελέγχει το 51%. Με τις αντιδράσεις που υπάρχουν και εκεί, η συμμετοχή κάποιας ομάδας σε μια κλειστή λίγκα θα ήταν αδύνατη.
Η σωτηρία μπορεί να έρθει μόνο από τον φίλαθλο κόσμο
Το ποδόσφαιρο είναι ασφαλώς ένα κοινωνικό φαινόμενο με πολιτικές προεκτάσεις. Εάν ήταν απλώς μπίζνες δεν θα τοποθετούνταν ο Μακρόν, ο Τζόνσον ή ο αντιπρόεδρος της ΕΕ Μαργαρίτης Σχοινάς, οι οποίοι έσπευσαν να καταδικάσουν ομοθυμαδόν την «αποστασία».
Το σίγουρο, ωστόσο, είναι ότι οι πιθανότητες σωτηρίας του ποδοσφαίρου, ως πεδίου κοινωνικοπολιτικής παρέμβασης και αλληλεπίδρασης μεταξύ των φιλάθλων, δεν περνάει από αυτούς. Σήμερα καταδικάζουν, στην επόμενη στροφή θα είναι έτοιμοι να αποθεώσουν τέτοιες ενέργειες. Η νόθευση ακόμη και του άγριου ανταγωνισμού με ακόμη πιο άγριες και απροκάλυπτες πρακτικές, όπως αυτές που επιχείρησαν οι «12», δεν είναι ούτε ασυνήθιστο ούτε πρωτοφανές φαινόμενο στον καπιταλισμό. Είναι ο ίδιος ο σκληρός πυρήνας και η εξέλιξη του μονοπωλιακού καπιταλισμού στη σύγχρονη εποχή και με τις σύγχρονες μορφές των πολυεθνικών πολυκλαδικών μονοπωλίων στο χώρο του αθλητισμού. Οι ομάδες δεν είναι παρά ο κόσμος και η ιστορία τους. Η ύβρις είναι η καπηλεία αυτής της ιστορίας, των εμβλημάτων, των αγώνων από πολυεθνικές ή μη εταιρείες.
Το ερώτημα είναι αν υπάρχει σωτηρία και από πού προέρχεται. Ποια είναι πλέον η δυνατότητα παρέμβασης των φιλάθλων στο ποδοσφαιρικό γίγνεσθαι; Δυστυχώς τα περιθώρια έχουν στενέψει και τείνουν να εκλείψουν. Στην Αγγλία όπου η ταξική διάσταση του ποδοσφαίρου είναι γενεσιουργό στοιχείο, η εργατική τάξη δεν μπορεί πλέον να παρακολουθήσει αγώνες στον φυσικό τους χώρο, δηλαδή το γήπεδο, ασχέτως της πανδημίας.
Οι οπαδοί σχεδόν και των 12 ομάδων αντέδρασαν. Έξω από το Άνφιλντ, το Στάμφορντ Μπριτζ και το Όλντ Τράφορντ σηκώθηκαν πανό, γράφτηκαν και φωνάχτηκαν συνθήματα αποδοκιμασίας και καταδίκης. Οι αντιδράσεις ήταν τέτοιες που ο πρόεδρος της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ Εντ Γούντγουορν, παραιτήθηκε. Από την άλλη, ο παλαίμαχος άσος τη ομάδας Γκάρι Νέβιλ μίλησε για «εγκληματική ενέργεια εναντίον των οπαδών και της ιστορίας» των ομάδων και ζήτησε την παραδειγματική τιμωρία τους. Πλήθος ποδοσφαιριστών, προπονητών, σύνδεσμοι οργανωμένων οπαδών καταδίκασαν τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Σούπερ Λίγκας.
Το αδηφάγο σαράκι του κέρδους ωστόσο και το σκουλήκι της απληστίας έχουν κάνει τεράστια διαβρωτική ζημιά. Τίποτε δεν θα είναι πια το ίδιο στο ποδόσφαιρο, παρά την κατάληξη του εγχειρήματος. Αν υπάρχει κάπου η ελπίδα για να κρατήσει κάτι από τον χαρακτήρα και την ουσία του, βρίσκεται αποκλειστικά και μόνο στους φιλάθλους όλων των ομάδων…
