Αναπληρωτής καθηγητής Ογκολογικών Επιστήμων στην Ιατρική Σχολή Μάουντ Σάιναι στη Νέα Υόρκη
«Τα βαθύτερα και μακροπρόθεσμα προβλήματα της Αμερικής και της ανισότητας θα είναι δύσκολο να τα αντιμετωπίσει ο Μπάιντεν», σημειώνει στο Πριν ο Πουλίκος Πουλικάκος, καθώς το θέμα της πανδημίας βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του ενδιαφέροντος. Όσο για τις αριστερόστροφες τάσεις της προηγούμενης περιόδου, εκτιμά πως τα θέματα που ανέδειξαν θα επανέλθουν.
Συνέντευξη στη Δανάη Μαραγκουδάκη
▶ Η εκλογή Μπάιντεν είναι δικαίωση του κινήματος BLM ή απάντηση στην δημοκρατική εκτροπή του Τραμπ; Ενδεχομένως έχει στοιχεία κι από τα δύο;
Σίγουρα στην ήττα του Τραμπ είναι αποφασιστική η συμβολή του black lives matter και του ευρύτερου κινήματος που αναπτύχθηκε την άνοιξη, αλλά ταυτόχρονα είναι και προϊόν της συγκυρίας. Η πανδημία και η διαχείρισή της έπαιξαν μεγάλο ρόλο. Δηλαδή, αν πάμε ένα βήμα πίσω και σκεφτούμε την κατάσταση στην Αμερική ακριβώς ένα χρόνο πριν τον Ιανουάριο του 2020, ο Τραμπ είχε καλές πιθανότητες επανεκλογής. Αυτό συνέβαινε διότι μεσαία και ανώτερα στρώματα – κυρίως λευκών – που είχαν ενστάσεις κυρίως αισθητικές για τον Τραμπ εν τέλει τον «κανονικοποίησαν». Τουλάχιστον μέχρι το ξέσπασμα της πανδημίας.
Η πανδημία ήρθε και ήταν μια τομή, διότι πάτησε πάνω σε παλιότερες αντιπαραθέσεις και κρίσεις. Να θυμηθούμε για παράδειγμα ότι οι διεργασίες στο Δημοκρατικό Κόμμα δεν είχαν σταματήσει. Παράλληλα με την πορεία του Τραμπ, γίνεται σκληρή μάχη μεταξύ Σάντερς και Μπάιντεν για το χρίσμα των Δημοκρατικών που αντανακλά έντονες διεργασίες από τα κάτω. Έρχεται η πανδημία λοιπόν και εκεί αποκαλύπτονται με έντονο τρόπο τουλάχιστον δύο πράγματα: Το ένα είναι ότι δεν υπάρχει κανένα ενδιαφέρον αυτής τη κυβέρνησης για την εργαζόμενη πλειοψηφία και ιδίως για όσους ανήκουν στα κατώτερα στρώματα, εκεί όπου υπερεκπροσωπούνται οι μειονότητες. Και το δεύτερο είναι μια ευρεία ανικανότητα, που οδηγεί σε διαζύγιο ακόμα και με μεσαία στρώματα που θα μπορούσαν ενδεχομένως να στηρίξουν τον Τραμπ.
Οπότε, αν το δούμε με όρους ηγεμονίας ή αλληλεπίδρασης μεταξύ κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων, στην τομή της πανδημίας, πράγματι, οι ριζοσπαστικές δυνάμεις που εκφράστηκαν κυρίως από το Βlack Lives Matter κατάφεραν να βάλουν το στίγμα, να κερδίσουν δηλαδή στον πανκοινωνικό διάλογο στην Αμερική και ενδεχομένως να γυρίσουν και το κλίμα προς την πλευρά των Δημοκρατικών.
Τα θέματα που έβαλε το Black Lives Matter και το ευρύτερο κίνημα γύρω από αυτό δεν τελείωσαν με την εκλογή Μπάιντεν
▶ Πώς είναι η επόμενη μέρα;
Τα θέματα που έβαλε το Black Lives Matter και το ευρύτερο κίνημα γύρω από αυτό δεν τελείωσαν με την εκλογή Μπάιντεν. Θα πάνε λογικά χρονικά πιο πίσω γιατί τώρα είναι πάρα πολύ επείγουσα η άμεση αντιμετώπιση της πανδημίας και η ανακούφιση των ανθρώπων, αλλά το ευρύτερο κοινωνικό αίτημα παραμένει και θα ξαναεμφανιστεί στο μέλλον, δηλαδή η αντιπαράθεση δεν έχει τελειώσει.
▶ Σε τι κατάσταση βρίσκεται η αμερικάνικη Αριστερά;
Η αμερικάνικη αριστερά, όπως νομίζω παντού η αριστερά, είναι κάτι αρκετά πολύμορφο. Και λόγω μεγέθους της χώρας και λόγω πληθυσμού αλλά και λόγω του πόσο πολύμορφη είναι η Αμερική, υπάρχουν και διαφορετικά τμήματα σε αυτή την αριστερά. Νομίζω θα μπορούσαμε να τη χωρίσουμε -τουλάχιστον όσον αφορά στις κοινωνικές δυνάμεις- σε χοντρικά τρία κομμάτια που ενώθηκαν κάτω από το Black Lives Matter.
Προφανώς, ένα κομμάτι είναι οι Αφροαμερικανοί, η ριζοσπαστικοποιημένη νεολαία. Ένα άλλο κομμάτι είναι η ριζοσπαστικοποιημένη λευκή νεολαία, η οποία αποτελεί διακριτό κομμάτι και είναι αυτό που εκφράστηκε κυρίως από τον Μπένι Σάντερς το 2016 και πιο πριν από το Occupy Wall Street. Πρόκειται για ένα κυρίαρχα λευκό κίνημα με ατζέντα περισσότερο μια γενική, καταγγελία της ανισότητας, την εναντίωση στο One percent κτλ, κυρίως φοιτητές που έχουν πληγεί από τα φοιτητικά δάνεια και τις δυσκολίες στην αγορά εργασίας. Το τρίτο κομμάτι αφορά τους μετανάστες και κυρίως τα παιδιά μεταναστών που είναι Λατίνοι αλλά και με καταγωγή από Νοτιοανατολική Ασία και Ινδία.
Αυτά τα τρία κομμάτια έχουν και από μια σημαία τα τελευταία 10 χρόνια αν το πάρουμε από το 2010. Από το We are the 99% του Occupy Wall Street σαν μια πανκοινωνική διαμαρτυρία, στο black lives matter που δίνει έμφαση στην αστυνομική αυθαιρεσία ως τα εργατικά αίτημα του τρίτου κομματιού, όπως τα 15 δολάρια βασικό μισθό. Αυτή είναι η κοινωνική αριστερά.
Η πολιτική αριστερά, η οποία συνδέεται φυσικά με αυτά τα κομμάτια είχε μια πορεία που ξεκίνησε από πολύ μικρή έως καθόλου συμμετοχή στην κεντρική πολιτική σκηνή, έχοντας ουσιαστικά μια λογική εκτός των Δημοκρατικών αλλά στην πορεία προσανατολίστηκε σε μία απόπειρα «άλωσης του Δημοκρατικού Κόμματος», αντίστοιχη με έναν τρόπο με τις διεργασίες του κόμματος του τσαγιού των Ρεπουμπλικανών. Δηλαδή είναι μια διαδικασία που δεν σχεδιάστηκε από κανέναν, αλλά παίζουν κυρίαρχο ρόλο μια νεότερη γενιά ακτιβιστών ή ας πούμε κινηματικών προσωπικοτήτων. Αυτοί οι ακτιβιστές οι οποίοι είναι χιλιάδες σε όλη τη χώρα και έχουν θέσεις και απόψεις αρκετά ριζοσπαστικές για τα δεδμένα του Δημοκρατικού Κόμματος, γύρω στο 2012-13 μετά το κλείσιμο και μια αίσθηση αδιεξόδου του Occupy Wall Street, μετακινούνται προς μια κατεύθυνση για δράση μέσα στο Δημοκρατικό Κόμμα. Αυτό εκφράζει και η τεράστια μαζικοποίηση του Democratic Socialist of America (DSA), που όμως λειτουργεί λιγότερο ως Οργάνωση και περισσότερο ως τόπος συνάντησης και σημείο αναφοράς για δυνάμεις και αγωνιστές που προσπαθούν να δράσουν εντός του Δημοκρατικού Κόμματος αλλά με μια σχετική αυτοτέλεια. Μεγάλος αριθμός τέτοιων ακτιβιστών και ακτιβιστριών συμμετέχει αρχικά σε τοπικές δημοτικές και εκλογές για πολιτειακά σώματα, μέχρι που αρχίζουμε να φτάνουμε στα αποτελέσματα αυτού: Στις δύο καμπάνιες του Μπέρνι Σάντερς 2016 και 2020, αλλά και στην χαρακτηριστική SQUAD, δηλαδή στις τέσσερις γυναίκες, την Αιάνα Πρέσλεϊ, την Ιλχάν Ομάρ, τη Ρασίντα Τλάιμπ και την Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτές.
Η πανδημία έκανε την ανάγκη να φύγει ο Τραμπ επιτακτική
▶ Στις εκλογές πώς κινήθηκαν και υπό την προεδρία του Μπάιντεν πώς θα λειτουργήσουν;
Στις εκλογές κινήθηκαν αρχικά ανταγωνιστικά με τους Δημοκρατικούς του κατεστημένου, δηλαδή την Κλίντον και τον Μπάιντεν. Τελικά εκφράστηκαν εκλογικά με το να συστρατευτούν με τον Σάντερς και στις τελευταίες εκλογές στήριξαν Μπάιντεν εξαιτίας της επιτακτικής ανάγκης να φύγει ο Τραμπ. Γι’ αυτούς ήταν θέμα επιβίωσης – ειδικά για τα στρώματα που εκπροσωπούν – αφού με το χτύπημα της πανδημίας η απειλή και το επείγον της κατάστασης έφτασαν σε άλλο επίπεδο. Όλοι αυτοί όμως δεν εξαφανίστηκαν, έχουν την ατζέντα τους και θα πιέσουν. Υπάρχουν βέβαια και άλλες δυνάμεις σοβαρές και αξιόλογες εκτός του Δημοκρατικού Κόμματος, πρόκειται για μικρότερες οργανώσεις που έχουν κάποια επιρροή τοπικά. Αλλά το πολύ μεγάλο κομμάτι πλέον εκφράζεται ως αριστερή πτέρυγα του Δημοκρατικού Κόμματος. Αυτοί θα θέσουν τα θέματα, ήδη τα θέτουν και τώρα επειδή έχουν πάρει οι Δημοκρατικοί τα τρία σώματα -εννοώ τον πρόεδρο και τα δυο σώματα- δεν έχουν και τη συνηθισμένη δικαιολογία «εμείς θέλουμε, αλλά οι Ρεπουμπλικανοί δεν μας αφήνουν».
▶ Μπορεί ο Μπάιντεν να λύσει βασικά προβλήματα που είναι στη ρίζα του οικονομικού συστήματος των ΗΠΑ; Πώς θα εξασφαλιστούν οι όροι για την εξομάλυνση των φυλετικών και πολιτικών εντάσεων που έχουν αναπτυχθεί στη χώρα;
Υπάρχει ένα μέρος όσων έκανε ο Τραμπ που νομίζω ότι θα αναιρεθεί από τον Μπάιντεν, καθώς δημιουργούσαν σοβαρές δυσλειτουργίες ακόμα και στο ίδιο το σύστημα. Τα πρώτα μέτρα που πήρε ο Μπάιντεν που αφορούν μια ορθολογική διαχείριση της πανδημίας, όπως και τα θέματα με το μεταναστευτικό και μια διευκόλυνση στη μετακίνηση των ανθρώπων, κάποιου είδους προσωρινή βοήθεια σε αυτούς που έχουν πληγεί από την πανδημία (μικρές επιχειρήσεις και εργαζομένους), νομίζω ότι αυτά θα τα κάνει.
Όμως τα βαθύτερα και μακροπρόθεσμα προβλήματα της Αμερικανικής κοινωνίας και της ανισότητας θα είναι δύσκολο να τα αντιμετωπίσει. Για παράδειγμα στην οικονομία, η λογική, απ’ ότι φαίνεται, θα παραμείνει η άνευ όρων ενίσχυση του χρηματιστηρίου και λιγότερο οι πιο δομικές μεταρρυθμίσεις τύπου new deal. Παρότι υπάρχει η συζήτηση για ένα new deal τύπου Ρούσβελτ, μια σοβαρή δηλαδή μεταρρύθμιση στην οικονομία, υπάρχουν σοβαρές αντιδράσεις και προς ώρας θα προταχθεί, απ’ ότι φαίνεται, η άνευ όρων ενίσχυση του χρηματιστηρίου και λιγότερο οι πιο δομικές μεταρρυθμίσεις. Το ζήτημα τώρα μέσα στους Δημοκρατικούς φαίνεται να είναι να γυρίσουμε σε μια κανονικότητα της προ Τραμπ εποχής και βλέπουμε. Ακριβώς επειδή η πανδημία έχει χτυπήσει πάρα πολύ άσχημα την Αμερική, οι συζητήσεις δεν γίνονται σε χαλαρό κλίμα. Μετράμε ήδη 430.000 νεκρούς και έπεται συνέχεια που θα είναι ακόμα χειρότερη, πριν τα πράγματα αρχίσουν να καλυτερεύουν.
