Μάνος Βασιλείου – Αρώνης
Ίσως ένα απ’ τα πιο δημοφιλή σύγχρονα θέματα στη μαζική κουλτούρα (και όχι μόνο) είναι οι δυστοπίες. Το θέμα ενός δυστοπικού μέλλοντος φαίνεται γοητευτικό τόσο για τους δημιουργούς όσο και για το κοινό, όπου αμφότεροι αποδεικνύεται ότι θέλουν μέσα από φανταστικά σενάρια για το μέλλον να μιλήσουν και να προβληματιστούν για την σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα και τους κινδύνους που εγκυμονεί για το άμεσο μέλλον. Με βάση το παρόν αρθρώνουν έναν λόγο για το μέλλον, το οποίο επιλέγουν να παρουσιάσουν σκοτεινό ή ελπιδοφόρο. Το δίπολο Ουτοπία- Δυστοπία αφορά το μέλλον, αφορά το ποια τάση θα νικήσει και είναι ενδιαφέρουσα η πορεία του.
Οι τελευταίοι μήνες της πανδημίας βέβαια εντυπωσίασαν ίσως και τους πιο απαισιόδοξους, αφού την ίδια στιγμή που έχει τεθεί σε κίνδυνο η υγεία των ανθρώπων σε όλο τον πλανήτη και που όλη η ανθρωπότητα στηρίζει τις ελπίδες της στην επιστήμη, τα κράτη αντί να στηρίζουν τους πιο αδύναμους εντείνουν τις ανισότητες, αυξάνουν τους ελέγχους και την καταστολή και στοχεύουν μονάχα στην αποφυγή της ύφεσης της οικονομίας για να μην χτυπηθούν οικονομικά οι ισχυρότεροι. Κι όλη αυτή η κρίση συνοδεύεται από τον κίνδυνο της περιβαλλοντικής καταστροφής, τις συχνές αναζωπυρώσεις εστιών πολέμου και τη δολοφονική επιβίωση του ρατσισμού και του φασισμού. Πώς γίνεται αυτή η πραγματικότητα να μην τροφοδοτεί τη φαντασία των δημιουργών;
Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία κόσμων δυστοπικών, που συχνά αργότερα παίρνουν σάρκα και οστά και χαρακτηρίζονται οι δημιουργοί τους «προφητικοί». Η προηγούμενη γενιά είχε να θυμάται το 1984 του Orwell όταν έμπαιναν κάμερες σε όλα τα δωμάτια του σπιτιού του Big Brother για να παρακολουθεί το κοινό τη ζωή τους 24/7. Η νέα γενιά αντίστοιχα όταν νιώθει ότι απορροφάται ολοκληρωτικά απ’ τα social media κι όταν ακούει στις ειδήσεις για τις υπερσύγχρονες μορφές ελέγχου ή τα μοντέρνα συστήματα πολέμου, αμέσως κάνει τη σύνδεση με τα επεισόδια του Black Mirror.
Στη σύγχρονη δημιουργική φαντασία όμως δεν υπάρχει μόνο η απαισιοδοξία. Η αντίσταση που γεννιέται από την καταπίεση αναπαριστάται συχνά στη σύγχρονη μαζική κουλτούρα, με αντιφάσεις φυσικά, αλλά και πιάνοντας τον παλμό της εποχής. Για παράδειγμα βλέποντας κανείς τα βιώματα και τις αντιδράσεις των Αφροαμερικανών του «Dear White People» μπορεί να κατανοήσει σημαντικές πλευρές τη οργής του κινήματος Black Lives Matter που συγκλονίσει τις τελευταίες εβδομάδες την Αμερική. Επιπλέον ίσως η δημοφιλέστερη ταινία της περσινής χρονιάς, ο Joker, αναπαριστά με πολύ ρεαλισμό (και αντιφάσεις αντίστοιχες με το παλιότερο V for Vendetta) τη δυνατότητα της εξέγερσης των καταπιεσμένων στις σύγχρονες καπιταλιστικές μητροπόλεις, ενώ αντίστοιχα το splatter αποκορύφωμα της ίσως καλύτερης περσινής ταινίας, των Παράσιτων, οπτικοποιεί την ταξική οργή που συσσωρεύουν οι «από κάτω».
Ίσως αυτό που λείπει περισσότερο από τη σύγχρονη δημιουργική φαντασία είναι η δημιουργία ουτοπικών κόσμων. Βέβαια έργα -κυρίως- επιστημονικής φαντασίας όπως το Star Trek έχουν οραματιστεί κόσμους ισότητας και ελευθερίας. Όμως δύσκολα βρίσκουμε στην εποχή μας δημιουργίες που να υπερασπιστούν με τη σιγουριά του Θόδωρου Αγγελόπουλου ότι «η μόνη ουτοπία είναι το τρίτο φτερό». Ίσως είναι και ένα όριο της εποχής μας, το οποίο δεν μπορεί παρά να τροφοδοτηθεί μέσα από την έμπρακτη αμφισβήτηση του καπιταλιστικού πλαισίου, ώστε να γεννηθούν ελπίδες για ένα διαφορετικό μέλλον.
Οι παραπάνω προβληματισμοί θα αποτελέσουν τον πυρήνα της συζήτησης του Smass(e-)Fest 2020, του φεστιβάλ του ηλεκτρονικού περιοδικού Smassing Culture, που για δύο χρόνια πραγματοποίηθηκε στη Λέσχη Αναιρέσεις και που φέτος λόγω πανδημίας μετατράπηκε σε διαδικτυακό φεστιβάλ κοινωνικοπολιτικού προβληματισμού με κέντρο τη μαζική κουλτούρα
Το Smass e-Fest ρίχνει αυλαία την Κυριακή
Kάθε μέρα το μεγάλο ραντεβού είναι στις 20:30 στους διαδικτυακούς τόπους του Smassing Culture στο Facebook και στο Youtube. Το Σάββατο 20 Ιουνίου θα πραγματοποιηθεί λογοτεχνική βραδιά με καλεσμένο τον Γιώργο Καλαμπόκα από την συντακτική επιτροπή του Marginalia για το βιβλίο του Φρεντερικ Φαζαρντί «Φονιάδες Μπάτσων» και θα ολοκληρωθεί την Κυριακή 21 Ιουνίου με εκδήλωση «Will the revolution be televised?» με τους Δημοσθένη Γαβαλά (Σκρα- Punk), Αλέξανδρο Μινωτάκη (Smassing Culture), Αλέξανδρο Παπαγεωργίου (Nerdcult), Δημοσθένη Χριστόπουλο (Nerd Things),
