Αλμπέρτο Μπετανκούρ Ποσάδα*
Εν μέσω υγειονομικού συναγερμού, με τις 31 από τις 32 πολιτείες της Μεξικανικής Δημοκρατίας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, στις 20 Μαΐου ο πρόεδρος Αντρές Μανουέλ Λόπες Ομπραδόρ επισκέφθηκε το Κανκούν, στην Κιντάνα Ρόο, για την έναρξη των εργασιών κατασκευής των τεσσάρων τμημάτων του «τρένου των Μάγια», έργο πρώτης προτεραιότητας για την κυβέρνησή του. Σύμφωνα με τον ίδιο, «πρόκειται απλώς για ένα τρένο με γραμμή πλάτους 5 μέτρων για την κατασκευή του οποίου δε θα κοπεί ούτε ένα δέντρο, καθώς θα αξιοποιηθούν οι γραμμές διέλευσης των πυλώνων ρεύματος».
Βέβαια, στην πραγματικότητα, πρόκειται για ένα τεράστιο επενδυτικό σχέδιο έργων υποδομής, εδαφικής αναδιάταξης και παραγωγικής αναδιάρθρωσης. Το μήκος της γραμμής θα καλύπτει 1.500 χιλιόμετρα, όπου θα υπάρχουν αποβάθρες, εργοτάξια και γέφυρες. Ο σιδηρόδρομος θα χρησιμοποιεί βιοκαύσιμα, κάτι που συνεπάγεται σοβαρό οικολογικό κίνδυνο, και, έτσι, στην πολιτεία των Τσιάπας ήδη έχουν εκχερσωθεί δασικές εκτάσεις και έχουν επεκταθεί τα όρια της αγροτικής καλλιέργειας για την καλλιέργεια βιοκαυσίμων, όπως ο αφρικανικός φοίνικας.
Το τρένο (κινεζικής κατασκευής) θα ταξιδεύει με ταχύτητα 160 χιλιομέτρων την ώρα και θα περνάει από τις πολιτείες Κιντάνα Ρόο, Γιουκατάν, Καμπέτσε, Ταμπάσκο και Τσιάπας. Σύμφωνα με επίσημα έγγραφα, πρόκειται να μεταφέρει κατά κύριο λόγο φορτίο (βενζίνη, ορυκτά, προϊόντα εξόρυξης από το δάσος), ξένους τουρίστες αλλά και ντόπιους επιβάτες. Θα εκτινάξει το μαζικό τουρισμό και την κατασκευή αστικών υποδομών (δημιουργία 16 καινούριων πόλεων). Παράλληλα, θα γίνουν προσβάσιμες απομακρυσμένες περιοχές, όπως το Καλαμκούλ και το Καμπέτσε, και θα υποβαθμιστούν. Η κατασκευή του τρένου των Μάγια συνδέεται άμεσα με ένα άλλο τεράστιο ενεργειακό και εμπορικό έργο που θα αλλάξει την παγκόσμια γεωοικονομία, την κατασκευή σιδηροδρόμου κατά μήκος του ισθμού και το διυλιστήριο στο Ντος Μπόκας στη Βερακρούζ.
Πρόκειται για έναν άξονα πολλαπλών μεταφορών: τουριστικών, ενεργειακών, αγροτοβιομηχανικών, βιοπολιτισμικών και τεχνολογικών, που προωθεί ένα επιθετικό μοντέλο (φορντικού τύπου) μαζικού τουρισμού. Έτσι, οι ιθαγενείς πληθυσμοί, οι αρχαιολογικοί χώροι, τα πολιτιστικά κέντρα και οι χώροι λατρείας θα μετατραπούν σε τουριστικά αξιοθέατα και θα φολκλοροποιηθούν. Υπό το μανδύα μιας υποτιθέμενης ανάπτυξης έρχεται ένας τυφώνας που θα σαρώσει το νοτιοανατολικό Μεξικό, μια εντατική διαδικασία λεηλασίας που θα παραδώσει στις πολυεθνικές τα εδάφη των ιθαγενών, τα κοινά αγαθά και τους φυσικούς πόρους των εκάστοτε περιοχών, μεταξύ των οποίων και εκείνες των κοινοτήτων των ζαπατίστας και των υποστηρικτών τους. Από την ανάπτυξη δε θα γλιτώσουν ούτε τα τελευταία καταφύγια τζάγκουαρ, πούμα και άλλων αιλουροειδών, καθώς και των τάπιρων που αποτελούν το αγαπημένο τους θήραμα, σύμφωνα με τις πρόσφατες δηλώσεις του δρ. Anuar Hernández Saint Martin, ειδικού στα αιλουροειδή. Στο βιβλίο με τίτλο Los impactos sociales y territoriales del Tren Maya. Una mirada interdisciplinaria (Οι κοινωνικές και εδαφικές επιπτώσεις του τρένου των Μάγια. Μια διεπιστημονική προσέγγιση), με συγγραφείς τους Giovanna Gasparello, Ana Esther Ceceña, Antonio Machuca, Eliana Acosta, Josué G. Veyga και Violeta Nuñez, τονίζεται ότι αυτά τα επενδυτικά πλάνα θα ξετινάξουν την περιοχή, τους φυσικούς της πόρους, το εργατικό δυναμικό και την ιστορική κληρονομιά της στη λογική της παγκόσμιας γεωοικονομίας. Μια λογική, η οποία αλλοιώνει τα άκρως οικολογικά μοντέλα ζωής χιλιετιών των κατοίκων, συστατικά των οποίων είναι το σύστημα milpa (πολυκαλλιέργειες με βάση το καλαμπόκι), η μελισσοκομία, η συγκρότηση μικρών κοινοτήτων και η μικρή εξάρτηση από τον κύκλο των χρηματικών συναλλαγών. Οι λαοί και η κουλτούρα τους, το φαγητό, τα τελετουργικά τους, οι ιεροί τους τόποι θα ανανοηματοδοτηθούν ως τουριστικά αξιοθέατα. Τα φωτοβολταϊκά πάρκα θα πάρουν τη θέση των καλλιεργειών milpa, τεράστια εκτροφεία χοίρων θα εγκατασταθούν γύρω από τις ιερές καταβόθρες, οι αγροτοβιομηχανικές φυτείες γενετικά τροποποιημένης σόγιας θα διαλύσουν το δάσος.
Η Giovanna Giasparella, μία από τις συγγραφείς του βιβλίου, προειδοποιεί ότι το τρένο των Μάγια παραβιάζει ανθρώπινα δικαιώματα, καθώς είναι ένα πολύ μεγάλο έργο σε εδάφη ιθαγενών, χωρίς να έχει προηγηθεί διαβούλευση, όπως ορίζεται από το νόμο. Πρώτα άρχισε να προχωράει και έπειτα ξεκίνησε μια διαβούλευση που δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις που προβλέπονται από τη σύμβαση 169 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ), από την οποία δεσμεύεται το Μεξικό. Γι’ αυτόν το λόγο, εισηγητές του ΟΗΕ, ειδικοί στα ανθρώπινα δικαιώματα, αρνήθηκαν τη χορήγηση άδειας για το έργο.
Διάφορες κοινότητες, συνεταιρισμοί, περιβαλλοντικές οργανώσεις και οργανώσεις για την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αντιτίθενται στην κατασκευή του τρένου των Μάγια και υποστηρίζουν ότι το έργο θα προκαλέσει μια καταστροφή παγκοσμίων διαστάσεων και την απεδαφικοποίηση για τις κοινότητες των ιθαγενών, κάτι που θα μπορούσε να αποφευχθεί εάν λαμβάνονταν υπόψη τα αιτήματα των λαών.
