Άρης Χατζηστεφάνου (ανταπόκριση από Τόκιο) Μπορεί ένα σχετικά ισχυρό σύστημα δημόσιας υγείας, σε συνδυασμό με βασικά μέτρα υγιεινής, μπορούν να υποκαταστήσουν την ολοκληρωτική καραντίνα η οποία έχει επιβληθεί σε άλλες περιοχές της Ευρώπης και της Ασίας; Και ταυτόχρονα, μπορεί να μείνει και η πίτα των τραπεζών και των μεγάλων επιχειρήσεων γεμάτη και οι πολίτες να είναι χορτάτοι; Η «μάχη του κομμωτηρίου» ίσως μείνει βαθιά χαραγμένη στο συλλογικό υποσυνείδητο του ιαπωνικού έθνους για δεκαετίες. Αντιστρέφοντας τα σεξιστικά στερεότυπα της χώρας, ο πρωθυπουργός Σίνζο Άμπε, έδινε μάχες χαρακωμάτων με την κυβερνήτη του Τόκιο, Γιουρίκο Κόικε, ώστε τα κομμωτήρια να παραμείνουν ανοιχτά εν μέσω της πανδημίας και να ενταχθούν τα κέντρα αισθητικής στις υπηρεσίες πρώτης ανάγκης μαζί με τα σούπερ μάρκετ και τα φαρμακεία. Ο Άμπε κέρδισε τελικά τη μάχη αν και πλέον κινδυνεύει να χάσει τον πόλεμο. Καθώς γράφονται αυτές οι γραμμές ομάδα εμπειρογνωμόνων προειδοποιούσε ότι ο αριθμός των θυμάτων μπορεί να φτάσει τους 400.000 αν δεν ληφθούν άμεσα επιπλέον μέτρα για τον περιορισμό των επαφών μεταξύ των πολιτών. Παρ’ όλα αυτά, με κάτω από 200 νεκρούς σε πληθυσμό 126 εκατομμυρίων, η Ιαπωνία διατηρεί ορισμένα από τα χαμηλότερα επίπεδα θνησιμότητας στον πλανήτη (περίπου 1,15 θανάτους ανά εκατομμύριο πολιτών όταν η Ελλάδα έχει 9,41). Η δε εξέλιξη της πανδημίας στη χώρα θα κρίνει αναμφισβήτητα και τις επόμενες εκλογές, τις οποίες ο Αμπε υπολόγιζε να πραγματοποιήσει αμέσως μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες για να ρευστοποιήσει το υψηλό εθνικό φρόνημα. Τώρα, με τους Αγώνες να καθυστερούν για τουλάχιστον ένα χρόνο και τη δημοτικότητά του να βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση, το σκηνικό αλλάζει δραματικά. Σε κάθε περίπτωση, η Ιαπωνία πραγματοποιεί μαζί με την Σουηδία ένα από τα μεγαλύτερα «πειράματα» στον πλανήτη – αν ένα σχετικά ισχυρό σύστημα δημόσιας υγείας, σε συνδυασμό με βασικά μέτρα υγιεινής, μπορούν να υποκαταστήσουν την ολοκληρωτική καραντίνα η οποία έχει επιβληθεί σε άλλες περιοχές της Ευρώπης και της Ασίας. Εξίσου τεραστίων διαστάσεων όμως είναι και το πείραμα που διεξάγεται στην οικονομία. Η Ιαπωνία κινήθηκε πολύ πιο γρήγορα και επιθετικά από σχεδόν το σύνολο των αναπτυγμένων χωρών, προσφέροντας πακέτο ενός τρισ. δολαρίων (περίπου το 20% του ΑΕΠ της) για τη στήριξη της οικονομίας. Σε αυτά περιλαμβάνονται και τα 300.000 γιεν (περίπου 2.500 ευρώ) που αναμένεται να δοθούν σε όσα νοικοκυριά χάσουν περισσότερο από το 50% του εισοδήματός τους λόγω της πανδημίας.
Η εξέλιξη της πανδημίας στη χώρα θα κρίνει και τις επόμενες εκλογές
Σε πρώτη ανάγνωση, τα μέτρα φαντάζουν σαν μια επιστροφή στις πιο στιβαρές μορφές κεϋνσιανισμού που έχει γνωρίσει η ανθρωπότητα από την επαύριο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Το ερώτημα είναι αν αποτελούν πραγματικό κεϋνσιανισμό και κυρίως αν αυτός ο κεϋνσιανισμός είναι σε θέση να βγάλει τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη από την μεγαλύτερη ύφεση που θα έχει γνωρίσει η ανθρωπότητα μετά τη δεκαετία του ’30. Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι ο όρος «λεφτά από το ελικόπτερο» που επινοήθηκε από τον Μίλτον Φρίντμαν για να περιγράψει την απευθείας πίστωση των λογαριασμών των πολιτών είναι γνωστός και σαν «ποσοτική χαλάρωση του λαού». Και ως γνωστόν, οι ποσοτικές χαλαρώσεις δεν έδωσαν ποτέ πραγματικές λύσεις, ενώ συχνά ενίσχυσαν την κερδοσκοπία (στην περίπτωση των επιχειρήσεων) και την μη παραγωγική αποταμίευση (στην περίπτωση των πολιτών). Σε αρκετά σημεία, η ακολουθούμενη πολιτική θυμίζει περισσότερο την λεγόμενη σύγχρονη νομισματική θεωρία (Modern Monetary Theory – ΜΜΤ) που προωθούσαν και στις ΗΠΑ πολιτικοί της προοδευτικής πτέρυγας των Δημοκρατικών, όπως η Αλεξάντρια Οκάζιο-Κορτές, με την οποία η Ιαπωνία φλέρταρε εδώ και χρόνια. Το κράτος, σύμφωνα με την θεωρία αυτή, έχει απεριόριστη ικανότητα να τυπώνει χρήμα και δεν πρέπει να ανησυχεί για το δημόσιο χρέος και τον πληθωρισμό. Όπως εξηγούσε όμως σε πρόσφατή ανάλυσή του ο μαρξιστής οικονομολόγος Μάικλ Ρόμπερτς, η ΜΜΤ «αγνοεί την κοινωνική δομή του καπιταλισμού, όπου η παραγωγή και η επένδυση γίνεται για το κέρδος και όχι τις ανάγκες των πολιτών. Και το κέρδος εξαρτάται από την ικανότητα εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης (…) και όχι από το αν η κυβέρνηση προσφέρει «πραγματική ζήτηση». Πιο απλά (και σίγουρα απλουστευτικά, λόγω των περιορισμών αυτού του κειμένου) η Ιαπωνία πιστεύει ότι θα μπορέσει να έχει την πίτα των τραπεζών και των μεγάλων επιχειρήσεων γεμάτη και τους πολίτες της χορτάτους. Το σίγουρο είναι ότι πολλά πειράματα διεξάγονται σε βάρος των πολλών και λιγότερα σε βάρος των λίγων και ισχυρών…
