Ειρήνη Γαϊτάνου *
Αδυναμία του πολιτικού υποκειμένου να τροφοδοτηθεί όσο και να τροφοδοτήσει
Αν θέλουμε να αντιμετωπίζουμε τα σημαντικά ιστορικά γεγονότα ως στιγμές με ουσιαστική αξία χρήσης, και όχι ως επετειακές αναφορές παρελθόντων «ηρωικών εποχών» ή μερικές επιβεβαιώσεις πολιτικών γραμμών που έρχονται εκ των υστέρων (ή ανεξάρτητα από αυτά), ή και ατομικών ρόλων, οφείλουμε να σκεφτόμαστε πάνω σε εκείνα, με βάση το τι, σε κάθε πολιτική συγκυρία, έχει αξία να ειπωθεί. Ποια μπορεί, λοιπόν, να είναι η αξία της συζήτησης για την εξέγερση του Δεκέμβρη του ’08 σήμερα, δέκα χρόνια μετά; Ένα στοιχείο αφορά, νομίζω, την ίδια την ιστορία, και ακριβώς το πώς γεννιούνται τα ιστορικά γεγονότα. Καταρχήν, ότι όντως γίνονται. Και μετά, αυτή την πολύπλοκη δυναμική μεταξύ συνέχειας και τομής, αυθόρμητου και συνειδητού, τη μη-γραμμική σχέση μεταξύ υποκειμενικού και αντικειμενικού παράγοντα – ή αλλιώς, αυτό το «έχουμε ωριμάσει» με υπογραφή «οι συνθήκες» που γράφτηκε σε έναν τοίχο τότε.
Ο Δεκέμβρης αποτέλεσε μια νεολαιίστικη εξέγερση, ένα από τα σπουδαιότερα ιστορικά γεγονότα των τελευταίων δεκαετιών. Η εξέγερση αυτή ήρθε στην τομή μιας εποχής, και αποτέλεσε η ίδια τομή. Ήρθε ως πρώτη εκδήλωση μιας κρίσης ηγεμονίας, μιας βαθιάς πολιτικής κρίσης. Ήρθε, ταυτόχρονα, στο έδαφος των κοινωνικών κινητοποιήσεων της περασμένης δεκαετίας, ιδιαίτερα των νεολαιίστικων.
Τα φοιτητικά κινήματα στα πανεπιστήμια, το αντιπολεμικό, η Γένοβα και οι κινητοποιήσεις ενάντια στην «παγκοσμιοποίηση», συγκρότησαν μια ιδιότυπη νεολαιίστικη ταυτότητα, με σεβασμό στις επιμέρους διαφορές, σε κάποιο βαθμό έξω από τα καθιερωμένα πολιτικά σχήματα, γεννώντας δεσμούς αλληλεγγύης, ιδιαίτερες μορφές οργάνωσης, παραστάσεις και εμπειρίες αγώνα. Το, κοντινότερο στον Δεκέμβρη, φοιτητικό κίνημα του ’06-’07, συγκρότησε ένα κοινό πεδίο μιας διαφορετικής πολιτικοποίησης. Συγκρότησε, επιπλέον, μια μορφή αγωνιστή/στριας: ανθρώπους στρατευμένους και αποφασισμένους, με ισχυρές εμπειρίες ενωτικού, ριζοσπαστικού, μαχητικού και νικηφόρου αγώνα, και βαθιάς αλληλεγγύης. Όρισε το δικό του «μέχρι τέλους», όχι όμως για να το πει, αλλά για να το κάνει πράξη, μέσα από δύσκολες, παιδευτικές και εκπαιδευτικές διαδικασίες καθημερινής τριβής, σκέψης, σχεδιασμού, δοκιμής, πειραματισμού, συνεργασίας, διαψεύσεων και ανασχεδιασμού, και κυρίως, συλλογικής πράξης. Οι εμπειρίες αυτές αναμφισβήτητα τροφοδότησαν την εξέγερση του Δεκέμβρη.
Ωστόσο, ο Δεκέμβρης ήταν και ο ίδιος τομή. Αποτέλεσε μια από εκείνες τις απότομες στροφές της ιστορίας, όταν απελευθερώνεται η πολύπλευρη δημιουργικότητα και επινοητικότητα, όταν αναδύεται η πιο δημιουργική πλευρά της συλλογικής εμπειρίας, και η πορεία των πραγμάτων αλλάζει οριστικά. Ανέδειξε δυνατότητες, και έφερε όρια -όπως κάθε έκφραση της ταξικής πάλης στη στιγμή που εκδηλώνεται. Μόνο που, αν μια εξεγερτική στιγμή συνίσταται στην εκρηκτική συμπύκνωση διαφορετικών, και συχνά αντιθετικών τάσεων, η πράξη της εξέγερσης επιδρά και μετασχηματίζει την πραγματικότητα μέσα στην οποία εκδηλώνεται. Και εδώ, καθοριστική είναι η διαμεσολάβηση του πολιτικού, της πολιτικής ως ηγεμονικής διάστασης που ενοποιεί, δίνοντας τη δυνατότητα υπέρβασης των ορίων.
Με αυτή την έννοια, το πραγματικό όριο που αναδείχθηκε μετά τον Δεκέμβρη ήταν η αδυναμία του πολιτικού υποκειμένου να τροφοδοτηθεί όσο και να τροφοδοτήσει. Έτσι, οι δυνάμεις της αντι-εξέγερσης επιχείρησαν να επιβάλλουν τη δική τους ηγεμονία στις αφηγήσεις για τον Δεκέμβρη που ακολούθησαν, και σε ένα βαθμό αντανακλώνται και στο στρατόπεδο του κινήματος. Ενάντια στις προβληματικές λογικές υποστασιοποίησης της ίδιας της εξέγερσης (που οδηγούν σε αντιλήψεις της μορφής, θα τον θέλαμε «αλλιώς», «πιο εργατικό», «πιο συνειδητό» κοκ), αυτό που μας αναλογεί είναι να δούμε τα όρια των κινηματικών πολιτικών χώρων, τόσο στην κατανόηση όσο και στην συνέχιση της εξέγερσης του Δεκέμβρη. Όχι φυσικά αποκομμένα, αλλά με τη σειρά του ως σημείο εκκίνησης και ταυτόχρονο σημείο τομής, για την ταραχώδη δεκαετία που ακολούθησε.
Ξεκινώντας ότι, όπως διακήρυξαν οι συμμετέχοντες/ουσες του Δεκέμβρη, η ζωή του Αλέξη άξιζε να βιωθεί – οι δικές τους ζωές άξιζαν να βιωθούν. Σήμερα, ας κάνουμε πράξη ξανά ότι οι ζωές της Ελένης, του Ζακ, του Petrit, του Παύλου, του Σαχζάτ άξιζαν να βιωθούν – ότι οι δικές μας ζωές αξίζουν να βιωθούν με αξιοπρέπεια. Ας ξεκινήσουμε από τη μέση, από αυτό.
*μέλος της κίνησης Κομμουνιστικό Σχέδιο
