Ο Γιάννης Καυκιάς, ανταποκριτής του Πριν στο Παρίσι για πολλά χρόνια, εργαζόμενος και μεταφραστής, δεν πρόλαβε τον Μάη, έφτασε στη Γαλλία τον Σεπτέμβριο του 68. Κι όμως ο απόηχος του Μάη ήταν έντονος. Η κατάσταση παρέμεινε ταραγμένη ως το 1973, όπως μας λέει. Δεν δημιουργήθηκε επαναστατική κατάσταση καθώς το γαλλικό ΚΚ ήταν ήδη σε κρίση κι έβλεπε μόνο τις εκλογές.
Η εξέγερση δεν αποτέλεσε κεραυνό εν αιθρία. Μια χώρα σαν τη Γαλλία που παρέλυσε για ένα μήνα και έβλεπε 1-1,5 εκατομμύρια απεργούς στον δρόμο δεν είναι σύνηθες. Όμως, επαναστατική κατάσταση δεν δημιουργήθηκε επειδή το γαλλικό ΚΚ ήταν ήδη σε κρίση, κινούνταν γύρω από τις εκλογές και εκτίμησε ότι δεν μπορούσε να δημιουργηθεί.
Συνέντευξη στον Γιώργο Παυλόπουλο
Στη Γαλλία είναι ταυτόχρονα παρούσα η ελπίδα και ο φόβος ενός νέου Μάη. Όσο για την Αριστερά σήμερα, το πρόβλημά της είναι το έλλειμμα γραμμής
Φτάνοντας στη Γαλλία τον Σεπτέμβριο του 1968, πώς βρήκες την κατάσταση σε μια χώρα που είχε ζήσει τόσο συγκλονιστικά γεγονότα πρόσφατα;
Ο απόηχος των γεγονότων του Μάη ήταν έντονος, όχι μόνο τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς. Παρά τη λήξη της γενικής απεργίας και τις εκλογές του Ιουνίου, όλο το καλοκαίρι υπήρχαν κινητοποιήσεις, απεργίες, καταλήψεις και διαδηλώσεις. Ουσιαστικά, η κατάσταση παρέμεινε ταραγμένη ως το 1973, επρόκειτο γι’ αυτό που λέμε «παρατεταμένος Μάης». Η πολιτικοποίηση ήταν έντονη στην κοινωνία, οι συζητήσεις καθημερινές, ειδικά στην Καρτιέ Λατέν, αλλά και στο εργοστάσιο της Ρενό, όπου υπήρχε και παρουσία των φοιτητών. Όπως είπα, οι διαδηλώσεις ήταν σχεδόν καθημερινό φαινόμενο, όπως και οι συγκρούσεις με την αστυνομία, με πολύ έντονη την παρουσία των γαλλικών ΜΑΤ, των CRS.
Έφτασε, αλήθεια, η Γαλλία κοντά σε μια επαναστατική ανατροπή τον Μάη ή επρόκειτο απλά για μια ανεξέλεγκτη και κατά βάση αυθόρμητη κοινωνική έκρηξη, που λειτούργησε και ως βαλβίδα εκτόνωσης της έντασης;
Τα γεγονότα ξεκίνησαν αυθόρμητα, αλλά το έδαφος είχε προετοιμαστεί από καιρό. Ο ισχυρισμός ότι η Γαλλία βαριόταν ήταν ένα παραμύθι. Μόνο η αστική τάξη βαριόταν. Οι κινητοποιήσεις δεν έλειπαν τα προηγούμενα χρόνια, με το κίνημα της αποαποικιοποίησης και τον πόλεμος της Αλγερίας, με τις διαδηλώσεις που χτυπιούνταν. Καθοριστικό ήταν το αντιπολεμικό κίνημα για το Βιετνάμ – άλλωστε,οι επιτροπές που είχαν συγκροτηθεί γύρω από αυτό το θέμα έπαιξαν σημαντικό ρόλο και τον Μάη. Δεν επρόκειτο, λοιπόν, για κεραυνό εν αιθρία. Παρ’ όλα αυτά, είναι γεγονός ότι το αυθόρμητο στοιχείο ήταν έντονο, ειδικά καθώς το κατ’ εξοχήν επαναστατικό κόμμα, το γαλλικό ΚΚ, δεν ήταν πια επαναστατικό. Η φάση του αδιεξόδου είχε ήδη ξεκινήσει, καθώς στον πυρήνα της πολιτικής του κυριαρχούσε η εκλογική λογική. Από την πλευρά τους, οι μαρξιστικές οργανώσεις που είχαν δημιουργηθεί, κυρίως με τις διασπάσεις της Κομμουνιστικής Νεολαίας Γαλλίας από τα αριστερά, έπαιξαν τον ρόλο τους. Γενικά, πάντως, έλειψε ο υποκειμενικός παράγοντας για να φτάσουμε σε μια επαναστατική κατάσταση και οι οργανώσεις της άκρας Αριστεράς δεν μπορούσαν να παίξουν αυτόν τον ρόλο. Να ξεκαθαρίσουμε, όμως, ότι ένας μήνας παράλυσης σε μια χώρα και 1-1,5 εκατομμύριο απεργοί στους δρόμους δεν είναι μια συνηθισμένη κατάσταση…
Δηλαδή, κατά τη γνώμη σου, το ΚΚ Γαλλίας απλώς έπεσε έξω ή υπονόμευσε συνειδητά τον αγώνα;
Το ΚΚ και η ηγεσία του έκριναν ότι δεν υπήρχε επαναστατική κατάσταση. Υποτίμησε το κλίμα και τις διαθέσειςκαι γι’ αυτό στην πράξη υπονόμευε κάθε απόπειρα γενικευμένης εξέγερσης. Δεν το έκανε εσκεμμένα, αλλά από λάθος εκτίμηση. Ήταν, όπως είπα, για ένα αδιέξοδο που είχε ήδη ξεκινήσει και είχε ως συνέπεια ό,τι ξέφευγε από την εκλογική τακτική και λογική να αντιμετωπίζεται ως προβοκάτσια. Αυτό το αδιέξοδο εντάθηκε αργότερα.
Το κυρίαρχο αστικό ιδεολόγημα λέει ότι η «γενιά του Μάη» κυριάρχησε στις επόμενες δεκαετίες. Συμφωνείς – κι αν ναι, με ποιο τρόπο έγινε αυτό;
Ουσιαστικά συμφωνώ. Η «γενιά του Μάη» έγινε το μέσο για την ανανέωση της ελίτ της αστικής τάξης. Η πλειονότητα των ανθρώπων που έπαιξαν ηγετικό ρόλο στα γεγονότα ενσωματώθηκαν στη μετέπειτα περίοδο στους μηχανισμούς της αστικής τάξης. Αυτό δεν σημαίνει, βεβαίως, ότι ο Μάης αποτέλεσε συμπλήρωμα της αστικής δημοκρατίας. Αποτελεί αστική αντίληψη το ιδεολόγημα ότι πρακτικά ήρθε να ολοκληρώσει τη Γαλλική αστική επανάσταση. Ο Μάης και τα γεγονότα του ήταν πολύ πιο βαθύς, πήγε πολύ πιο πέρα από ό,τι αυτοί που «μαντρώθηκαν».
Τι ρόλο εκτιμάς ότι έπαιξε ο γαλλικός – και ο ευρωπαϊκός και παγκόσμιος – Μάης στις εξελίξεις στην Ελλάδα, όπου ήδη υπήρχε δικτατορία;
Φυσικά έπαιξε ρόλο και μάλιστα καθοριστικό. Παρακολουθούσαμε με πάθος τα όσα συνέβαιναν. Συνέβαλε στην ανάπτυξη του αντιδικτατορικού αγώνα, παράλληλα φυσικά με άλλα γεγονότα εκείνης της περιόδου. Μην ξεχνάμε τις νίκες στο Βιετνάμ, την επικράτηση της κουβανικής επανάστασης και το γεγονός ότι ο Τσε ήταν στο φόρτε του και είχε τεράστιο κύρος.
Σήμερα, 50 χρόνια μετά τον Μάη του ’68, τι έχει μείνει ζωντανό;
Προβληματίζομαι να απαντήσω. Ζούμε μια περίοδο απόλυτης οπισθοδρόμησης. Ωστόσο, σε κάθε κίνημα συναντάμε στοιχεία του Μάη. Έγινε το 1986 και το 1995, στο τότε κίνημα των σιδηροδρομικών και κατά της μεταρρύθμισης του ασφαλιστικού συστήματος. Υπάρχουν ζωντανές οι πρακτικές των συνελεύσεων και των καταλήψεων. Δεν μπορώ να εκτιμήσω, όμως, πώς στέκεται η πλειονότητα της κοινωνίας απέναντι σε αυτά τα φαινόμενα και τις παραδόσεις – ίσως ουδέτερα, όχι πάντως φιλικά…
Αρκετοί τολμούν να συγκρίνουν τα όσα συμβαίνουν αυτή την περίοδο, με πολλά πανεπιστήμια να είναι υπό κατάληψη και τους σιδηροδρομικούς να απεργούν πάλι κατά των νόμων του Μακρόν, με ένα νέο Μάη. Ιεροσυλία, ευσεβής πόθος ή πραγματικότητα;
Πάντα υπάρχει η ελπίδα ενός νέου Μάη στα μυαλά πολλών. Και ταυτόχρονα, υπάρχει ο φόβος ενός νέου Μάη στις τάξεις των κρατούντων και της αστικής τάξης. Φέτος, υπάρχει όντως αυτή η ελπίδα και εκφράζεται. Μακάρι.
Πώς θα χαρακτήριζες την κατάσταση στη γαλλική Αριστερά;
Είμαι αρκετά απαισιόδοξος. Ελπίζει κι αυτή στα κινήματα για την αναζωογόνησή της. Βρίσκεται όμως σε βαθιά κρίση. Γι’ αυτό δεν φταίει κυρίως ο κατακερματισμός, αλλά η έλλειψη γραμμής. Και τον Μάη, άλλωστε, υπήρχαν αμέτρητες οργανώσεις, με έντονη αντιπαράθεση μεταξύ τους. Το κενό βρίσκεται σήμερα στην ανυπαρξία επαναστατικής-ανατρεπτικής γραμμής και πολιτικής. Κινήσεις ενότητας γίνονται, βεβαίως, ενώ ο Μελανσόν πήρε 20% – όμως τίποτα από αυτά δεν μπορεί να καλύψει το παραπάνω κενό.
