ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ
Χωρίς σαφή προσανατολισμό και συγκεκριμένους ηγέτες είναι οι αιματηρές αντικυβερνητικές και αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις που συγκλόνισαν το Ιράν. Ωστόσο, είναι σαφές ότι σε αντίθεση με το 2009, αυτή τη φορά κυριαρχεί όχι το ξεκαθάρισμα λογαριασμών ανάμεσα στις διάφορες μερίδες της αστικής τάξης αλλά το κοινωνικό ζήτημα και η όξυνση των αντιθέσεων που προκαλεί η φτώχεια, η ανισοκατανομή του πλούτου και το έλλειμμα δημοκρατίας.
Μεγάλη συμμετοχή της νεολαίας — ενδεικτικό ότι το 90% των συλληφθέντων φέρονται να είναι κάτω των 25 ετών
2018, όπως λέμε 2009; Όχι ακριβώς, τουλάχιστον όσον αφορά στο Ιράν. Οι διαδηλώσεις και συγκρούσεις με τις δυνάμεις ασφαλείας που σημειώνονται σε όλη τη χώρα από την προηγούμενη εβδομάδα, με αποτέλεσμα να έχουν κοστίσει τη ζωή (μέχρι τη στιγμή που γράφονταν αυτό το κείμενο) σε 21 ανθρώπους και να έχουν οδηγήσει σχεδόν 500 στις φυλακές, μπορεί να χαρακτηρίζονται ως οι πιο σοβαρές και μαζικές μετά τα βίαια και αιματηρά επεισόδια που είχαν σημειωθεί πριν μια σχεδόν δεκαετία, την επαύριο των προεδρικών εκλογών, όμως τα αίτιά τους μοιάζουν να είναι σε μεγάλο βαθμό διαφορετικά.
Τότε, το βασικό διακύβευμα αφορούσε κυρίως στην αντιπαράθεση ανάμεσα στις διάφορες πτέρυγες της αστικής τάξης και εκδηλώθηκε με αφορμή την επανεκλογή του «σκληροπυρηνικού» Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ στην προεδρία (με νοθεία, σύμφωνα με την αντιπολίτευση των μεταρρυθμιστών») — και αυτή η πλευρά ήταν που κυριάρχησε έναντι των σημαντικών και έντονων και εκείνη την περίοδο κοινωνικών αντιθέσεων και του ταξικού στοιχείου. Σήμερα, παρά το ότι και οι δύο πλευρές εξακολουθούν να είναι παρούσες στις εξελίξεις, το κοινωνικό ζήτημα μοιάζει να είναι αυτό που έχει το πάνω χέρι — βοηθούντος και του ιστορικού συμβιβασμού που έχει επιτευχθεί ανάμεσα στις δύο βασικές πτέρυγες του καθεστώτος και αποτυπώθηκε στην άνετη επανεκλογή του νυν προέδρου Ρουχανί πριν από επτά μήνες.
Το γεγονός αυτό αποτυπώνεται, σύμφωνα τουλάχιστον με όσα είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε, στο γεγονός ότι αυτή τη φορά, δεν υπάρχουν ούτε συγκεκριμένες οργανώσεις και κόμματα ούτε γνωστοί ηγέτες της αντιπολίτευσης τους οποίους θα μπορούσαν να στοχεύσουν οι δυνάμεις καταστολής ώστε να πλήξουν καίρια το κίνημα. Αντιθέτως, η σπίθα που όλα δείχνουν ότι άναψε τις τελευταίες ημέρες του 2017 στη δεύτερη σε πληθυσμό πόλη του Ιράν, τη Μασχάντ, επεκτάθηκε σχεδόν ανεξέλεγκτα σε 50 πόλεις της χώρας, της Τεχεράνης συμπεριλαμβανομένης.
Αν και ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες αναφέρουν ότι το έναυσμα δόθηκε από οπαδούς του Αγιατολάχ Χαμενεΐ, οι οποίοι επεδίωξαν να εκμεταλλευτούν να οξυμένα οικονομικά προβλήματα προκειμένου να δώσουν ένα «μάθημα» στην πτέρυγα των υποστηρικτών του προέδρου, καθώς οι αντιθέσεις ανάμεσά τους δεν έχουν εκλείψει, πολύ γρήγορα αυτό έπαψε να παίζει οποιοδήποτε ρόλο. Μέσα σε λίγες ώρες, αυτοί ακριβώς που υποτίθεται ότι επεδίωξαν μια ελεγχόμενη έκρηξη βρέθηκαν στο στόχαστρο και μάλιστα, τόσο από τα αριστερά –με συνθήματα όπως «ψωμί, στέγη, ελευθερία» και «εργάτες, δάσκαλοι, σπουδαστές ενωθείτε!» – όσο και από τα δεξιά, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις τέθηκε ακόμη και ζήτημα επιστροφής του Σάχη. Αποδεικνύοντας, έτσι, ότι απλώς δόθηκε η αφορμή για να εκφραστούν δυναμικά και να συναντηθούν στους δρόμους και τις πλατείες παράλληλες και ανταγωνιστικές αντιθέσεις, συμφέροντα και επιδιώξεις, χωρίς να είναι σαφές εάν κάποιος έχει το πάνω χέρι και ποιος είναι.
Αυτό ακριβώς το στοιχείο καθιστά τους πάντες επιφυλακτικούς απέναντι στα όσα συμβαίνουν αυτή τη στιγμή στο Ιράν. Τους Αμερικανούς, που παρά τις αρχικές ιαχές του Τραμπ, διεμήνυσαν στους διαδηλωτές θα έχουν τη στήριξή τους «όταν έρθει η στιγμή». Την ΕΕ, που περιορίζεται σε κάποιες άτονες και άχρωμες ανακοινώσεις περί σεβασμού των δημοκρατικών δικαιωμάτων και μη χρήσης «υπέρμετρης βίας». Αλλά και το καθεστώς και την κυβέρνηση, που ενώ φαίνεται πως γρήγορα άφησαν κατά μέρος τις αντιθέσεις τους και συνασπίστηκαν απέναντι στον πρόδηλο κίνδυνο, δεν έχουν επιλέξει μέχρι στιγμής να τσακίσουν το κίνημα — κάτι που δεν θα διστάσουν στιγμή να κάνουν εάν αισθανθούν ότι πράγματι απειλούνται, όπως έχει αποδείξει το πογκρόμ κατά των κομμουνιστών του Τουντέχ, των λαϊκών συμβουλίων «σόρα» και των πολιτοφυλακών «κομιτέχ» που είχαν συγκροτηθεί στην Επανάσταση του 1979.
Σε κάθε περίπτωση, τα όσα συμβαίνουν αυτή την περίοδο δεν αποτελούν κεραυνό εν αιθρία. Πολύ συχνά, άλλωστε, τα προηγούμενα χρόνια σημειώνονταν απεργίες και άλλες εκδηλώσεις διαμαρτυρίας σε χώρους δουλειάς σε όλη τη χώρα, καθώς αφενός το εμπάργκο της Δύσης και αφετέρου η προκλητική ανισοκατανομή του σημαντικού πλούτου που παράγεται στη χώρα (12,5% αυξήθηκε επισήμως το ΑΕΠ πέρυσι!) έχουν επιδεινώσει σημαντικά τις συνθήκες για μεγάλο τμήμα των 80 και πλέον εκατομμυρίων Ιρανών. Είναι χαρακτηριστικό ότι περίπου το ένα τρίτο τοποθετείται κάτω από το όριο της φτώχειας, ενώ ειδικά στις τάξεις της πολυπληθούς νεολαίας (το 40% του πληθυσμού είναι κάτω των 25 ετών), η ανεργία φτάνει επισήμως το 30%, κάτι που εξηγεί και τη μεγάλη συμμετοχή των νέων στις κινητοποιήσεις — σύμφωνα με το πρακτορείο Ρόιτερς, το 90% των συλληφθέντων είναι κάτω των 25 ετών. Και σαν να μην έφταναν αυτά, η παραπάνω εικόνα επιδεινώνεται περαιτέρω από τις πρόσφατες μεγάλες αυξήσεις σε πολλά είδη πρώτης ανάγκης.
Αξίζει εδώ να σημειώσουμε ότι η συμφωνία που υπογράφηκε το καλοκαίρι του 2015 με την «Ομάδα των 6» (τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και η Γερμανία) για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν επιτάχυνε τις κοινωνικές διεργασίες. Η ελπίδα που γεννήθηκε σε ευρύτατα κοινωνικά στρώματα –κυρίως τα χαμηλά και μεσαία– ότι έρχονται καλύτερες μέρες γρήγορα διαψεύστηκε, καθώς αποδείχθηκε ότι η εξέλιξη αυτή υπαγορεύτηκε από την ανάγκη του «ισλαμικού» κεφαλαίου να βρει διεξόδους και να αναπτύξει δεσμούς με τη «φιλελεύθερη» καπιταλιστική Δύση. Με προφανή σκοπό να αυξήσει την κερδοφορία του αλλά και να διεκδικήσει ηγεμονική θέση και ρόλο στην ευρύτερη περιοχή, παράλληλα με τις άμεσες ή έμμεσες στρατιωτικές επεμβάσεις στη Συρία, το Ιράκ και την Υεμένη αλλά και με την ώθηση του «άξονα» με την Ρωσία και την Τουρκία.
Ακόμη, λοιπόν, κι αν η αναμέτρηση που έχει ξεκινήσει δεν κλιμακωθεί ή καταπνιγεί, οι μεγάλες αντιθέσεις που σφραγίζουν το Ιράν αποτελούν ηφαίστεια που θα παραμείνουν ενεργά. Μέχρι την επόμενη έκρηξη.
