ΓΙΑΝΝΗΣ ΕΛΑΦΡΟΣ
Η Οκτωβριανή Επανάσταση αποτελεί αναμφίβολα το κορυφαίο γεγονός του 20ου αιώνα, αξεπέραστο μέχρι σήμερα ορόσημο στους ταξικούς αγώνες για την ανατροπή του καπιταλισμού αλλά και μια Μεγάλη Έκρηξη των τάσεων χειραφέτησης και του πολιτισμού της απελευθέρωσης. Η πολύτιμη εμπειρία της αποτελεί συστατικό στοιχείο κάθε προσπάθειας ανασυγκρότησης και αντεπίθεσης ενός σύγχρονου εργατικού κομμουνιστικού κινήματος στον 21ο αιώνα. Καταρχήν, γιατί η Οκτωβριανή Επανάσταση απέδειξε πως η εργατική τάξη και οι σύμμαχοί της μπορούν να νικήσουν, να τσακίσουν το αστικό κράτος και την αστική εξουσία (και μάλιστα στο επίπεδο μιας αυτοκρατορίας), να εγκαθιδρύσουν τη σοβιετική εξουσία, μια εργατικού τύπου δημοκρατία (η οποία όμως δεν ολοκληρώθηκε) και να εκκινήσουν συγκλονιστικά πρωτοποριακούς κοινωνικούς και πολιτικούς μετασχηματισμούς. Που όχι μόνο έδιναν άμεση και ριζική απάντηση στα ζωτικά προβλήματα του ρωσικού λαού (τα διατάγματα για την ειρήνη και τη γη εγκρίθηκαν τις πρώτες ώρες του 2ου Πανρωσικού Συνεδρίου των Σοβιέτ, λίγο μετά την κατάληψη των χειμερινών ανακτόρων), αλλά άνοιγαν το δρόμο προς το σοσιαλισμό – κομμουνισμό. Από την άλλη, η πορεία της ρωσικής επανάστασης μας τροφοδοτεί με το υλικό για την ήττα της επανάστασης μέσα στο καθεστώς που δημιούργησε, για τις συνθήκες και τις αιτίες αντιστροφής του βέλους της κοινωνικής εξέλιξης, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη εκμεταλλευτικών, καταπιεστικών και αλλοτριωτικών σχέσεων και τελικά την κατάρρευση του ανύπαρκτου σοσιαλισμού και την παλινόρθωση του άγριου καπιταλισμού.
Οι αστοί αναλυτές επιχειρούν να εμφανίσουν την Οκτωβριανή Επανάσταση ως ένα πραξικόπημα, αδυνατώντας να εξηγήσουν πώς δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι εξεγέρθηκαν σε μια αχανή χώρα και νίκησαν μετά από τετραετή πόλεμο, όχι μόνο την πανίσχυρη ρωσική άρχουσα τάξη αλλά και το συνασπισμό των ιμπεριαλιστικών κρατών. Αλλά και το ρεφορμιστικό κομμουνιστικό κίνημα και η μεταμοντέρνα Αριστερά στις μέρες μας προσπαθούν να υποβαθμίσουν την Οκτωβριανή Επανάσταση ως ένα ξεπερασμένο «συμβάν», που καμιά σχέση δεν έχει με τις σύγχρονες πολύπλοκες κοινωνίες. Ότι ήταν πολύ «ρωσική», προσπερνώντας τα επαναστατικά κύματα που ξέσπασαν σε πολλές χώρες της Ευρώπης και πως οι μπολσεβίκοι αντιμετώπιζαν το δικό τους βήμα ως πρώτη πράξη της ευρωπαϊκής επανάστασης. Από τα τέλη της δεκαετίας του ΄70, ο ηγέτης του Ιταλικού ΚΚ Ενρίκο Μπερλινγκουέρ είχε διακηρύξει πως «η προωθητική δύναμη της ρωσικής επανάστασης έχει εξαντληθεί». Εμείς, απεναντίας θεωρούμε πως ο Οκτώβρης είναι εντός του μέλλοντός μας.
Βεβαίως, τίποτα δεν είναι πιο πνιγηρό για τις επαναστατικές δυνατότητες της εποχής μας από την επαναστατική νοσταλγία, την εξιδανίκευση και την προσπάθεια αντιγραφής των συνθηκών και του τρόπου που έδρασαν οι μπολσεβίκοι. Αξίζει όμως να δούμε ορισμένα βασικά στοιχεία, που κατά τη γνώμη μας διατηρούν, μετασχηματιζόμενα και αναπτυσσόμενα, την αξία τους στο σήμερα.
Η επιμονή στην εργατική προτεραιότητα, σε μια χώρα που η εργατική τάξη ήταν μικρή μειοψηφία. Πόσο μάλλον σήμερα που η πολυσύνθετη εργατική τάξη αναδεικνύεται πλειοψηφική τάξη, με ανοικτό το στοίχημα της ενοποίησής της. Η δυνατότητά τους να πιάνουν τον παλμό των μαζών, να συγχωνεύονται μαζί τους και να επιδιώκουν να εκφράσουν τις ταξικές και ανατρεπτικές τάσεις τους. Η άρνησή τους να περιμένουν την ανάπτυξη, εκσυγχρονισμό, παραγωγική ανασυγκρότηση και εκδημοκρατισμό του καπιταλισμού στη Ρωσία (για να θέσουν σε δεύτερο στάδιο τους σοσιαλιστικούς σκοπούς), ειδικά μετά την ανατροπή του τσαρισμού το Φλεβάρη, αλλά η επιμονή τους στην ανάγκη επαναστατικής ανατροπής της αστικής εξουσίας για να ικανοποιηθούν τα ζωτικά αιτήματα του λαού. Απέναντι σε μια προσωρινή κυβέρνηση, νόθο αποτέλεσμα της επανάστασης του Φλεβάρη και με πλειοψηφία κόμματα σοσιαλιστικής αναφοράς, αλλά με αστική πολιτική και στόχευση, δεν δίστασαν να καλέσουν στην ανατροπή της και το πέρασμα «όλης της εξουσίας στα σοβιέτ»! Δεν διάλεξαν τον κοινοβουλευτικό δρόμο, που για τη Ρωσία τότε ήταν τεράστια κατάκτηση (μετά το Φλεβάρη είχαν κατακτηθεί πρωτόγνωρες ελευθερίες), αλλά τη νίκη του εργατικού επαναστατικού δημοκρατισμού, με όργανα εργατικής πολιτικής τα συμβούλια (σοβιέτ) των εργατών, στρατιωτών και φτωχών αγροτών. Δεν υπέκυψαν στην εθνική πίεση του πατριωτικού ή και σοσιαλιστικού αμυνιτισμού, καθώς ο γερμανικός στρατός πατούσε ρωσικά εδάφη, αλλά έθεσαν σε πρώτη γραμμή το τέλος του πολεμικού σφαγείου και την κοινωνική απελευθέρωση. Κι όλα αυτά, γιατί είχαν αναπτύξει μέσα από σκληρή δουλειά ένα μάχιμο επαναστατικό κόμμα, στηριγμένο στον κοινό αγώνα, στην επαναστατική πειθαρχία και εργατική δημοκρατία στις γραμμές του, στον αλληλοσεβασμό των αγωνιστών του. Ένα κόμμα που είχε στρατηγική στόχευση τον κομμουνισμό και μια φρέσκια ανάλυση για τον καπιταλισμό της εποχής του, το στάδιο του μονοπωλιακού καπιταλισμού – ιμπεριαλισμού. Που τόλμησε να έρθει σε ρήξη με την εκφυλισμένη σοσιαλδημοκρατία, του κοινοβουλευτικού λεγκαλιστικού κρετινισμού, που καθαγίασε ακόμα και το σφαγείο του Α’ Παγκοσμίου πολέμου. Νανουρισμένη από την ήρεμη καπιταλιστική εξέλιξη, καθώς από την Παρισινή Κομμούνα το 1871, εκτός του ρωσικού 1905, δεν είχαν εκδηλωθεί άλλα επαναστατικά γεγονότα στη γηραιά ήπειρο.
Μήπως όμως σε αυτά τα στοιχεία βρίσκεται και η μήτρα και της ήττας του Οκτώβρη; Απεναντίας, όσο κινούνταν προς το σοσιαλισμό – κομμουνισμό η επανάσταση είχε ζωτικότητα. Η αντιστροφή της κίνησης και η πορεία προς την ήττα της (με σημείο καμπής την επικράτηση της σταλινικής ηγεσίας) χαρακτηρίζεται από την κατάργηση τελικά των προωθητικών στοιχείων της επανάστασης: τα σοβιέτ απονεκρώνονται, ο εργατικός έλεγχος εξορίζεται, ο διεθνισμός γίνεται καρικατούρα υπεράσπισης της σοσιαλιστικής πατρίδας και το κόμμα ταυτίζεται με το κράτος και τρώει τα παιδιά του. Αντί για δικτατορία του προλεταριάτου, δικτατορία επί του προλεταριάτου.
Και σήμερα; Δεν υπάρχουν έτοιμες συνταγές έτοιμες. Δεκαετίες ολόκληρες ο ρεφορμισμός εξόρισε τη συζήτηση και την αναζήτηση, πόσο μάλλον την πάλη, για την επανάσταση στα αζήτητα. Αλλά η επανάσταση είναι ακόμα πιο αναγκαία, καθώς ο ολοκληρωτικός καπιταλισμός, ειδικά στην εποχή της κρίσης που δεν μπορεί να υπερβεί, κάνει τις μεταρρυθμίσεις αδύνατες (ή αντιδραστικές). Είναι όμως και δυνατή; Δεκαετίες έχουν περάσει από την πιο πρόσφατη κοινωνική επανάσταση, στα τέλη της δεκαετίας του ΄70. Τα πράγματα είναι πολύ δύσκολα. Ο καπιταλισμός προώθησε βαθιές αναδιαρθρώσεις τις προηγούμενες δεκαετίες. Μπορεί να μην ξεπέρασε την κρίση του, αλλά ενίσχυσε καθοριστικά τη θέση του σε σχέση με την εργασία και το κομμουνιστικό κίνημα, που κτυπήθηκε βαθιά από την κατάρρευση και δεν προχώρησε στη δική του ανασυγκρότηση. Ενσωματώθηκε, μεταλλάχτηκε, διαλύθηκε ή επέστρεψε στη δογματική ακινησία και ασφάλεια του «σοσιαλισμού που γνωρίσαμε». Η ήττα του παλιού κομμουνιστικού κινήματος είναι σαρωτική. Γιατί όμως τα αστικά επιτελεία διατάζουν τον πολυβολισμό του «φαντάσματος του κομμουνισμού» (γιατί σήμερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο μόνο τέτοιο υπάρχει), με συνέδρια τύπου Ταλίν; Πυροβολούν το παρελθόν, αλλά στοχεύουν το μέλλον του κομμουνισμού.
Η κριτική όσο και επαναστατική επαναθεμελίωση του εργατικού και κομμουνιστικού κινήματος, με όπλο τον αναπτυσσόμενο μαρξισμό, είναι όρος για την αντεπίθεση. Γι’ αυτό θέτουμε το στόχο για μια νέα κομμουνιστική ελπίδα, για ένα σύγχρονο πρόγραμμα και κόμμα της κομμουνιστικής απελευθέρωσης στην εποχή μας.
Σε αυτή τη νέα έφοδο στον ουρανό, οι υποψιασμένοι επαναστάτες του 21ου αιώνα θα έχουν μαζί τους, βαθιά μέσα στην κομμουνιστική συλλογική σκέψη, τον Οκτώβρη του ΄17, το μπολσεβίκικο ρεύμα και τον Λένιν, όχι σαν εικόνισμα και φυλακτό, αλλά σαν ιχνηλάτες για τις πιο απάτητες κορφές του ανθρώπινου πολιτισμού, που αυτοί πρώτοι είχαν την τιμή να σκαρφαλώσουν και να αγναντέψουν.
