Οι τάσεις ρήξης και αντικαπιταλιστικής αποδέσμευσης από την ΕΕ και το ευρώ είναι οικτρά μειοψηφικές στις τάξεις της ευρωπαϊκής Αριστεράς, είτε έχει «κομμουνιστική» αναφορά είτε όχι. Αρκετές φορές, μάλιστα, οι θέσεις αυτές αντιμετωπίζονται ως «παρακλάδια» του αστικού εθνικισμού…
ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΚΟΥΤΣΟΥΜΠΑ, ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΡΕΑΣΙΔΗΣ
Η ευρωπαϊκή Αριστερά, μετά τη συνθήκη του Μάαστριχτ και το μετασχηματισμό της ΕΟΚ σε ΕΕ, στην πλειοψηφία της υποστηρίζει το σύνθημα της πάλης ενάντια στις κυρίαρχες νεοφιλελεύθερες πολιτικές στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αντί μιας πολιτικής ρήξης και αποδέσμευσης από αυτήν. Αυτά υποστηρίζονται παράλληλα με τη γραμμή της αλλαγής συσχετισμών, δομών και θεσμών της Ένωσης, χωρίς όμως να προσδιορίζεται τι πρέπει να αλλάξει και πώς. Πολύ συχνά δε εμφανίζεται η ιδεολογική υπεκφυγή ότι το δεν έχει νόημα το σύνθημα της αποδέσμευσης από την ΕΕ – όταν δεν ταυτίζεται με τον εθνικισμό… – αλλά η εναντίωση στον καπιταλισμό συνολικά.
Στο παρελθόν, πολλές αριστερές δυνάμεις, επηρεασμένες από τον ευρωκομμουνισμό, έβλεπαν θετικά την ΕΟΚ. Άλλες, προσανατολισμένες προς την Σοβιετική Ένωση, έδιναν αντιιμπεριαλιστικό χαρακτήρα στην άρνηση της ευρωπαϊκής καπιταλιστικής ολοκλήρωσης, ακολουθώντας μια γραμμή που μπήκε στο περιθώριο όταν η Περεστρόικα (1986-91) είχε ήδη δρομολογήσει την «ανασυγκρότηση» της ΕΣΣΔ που οδήγησε στην κατάρρευσή της.
Σήμερα, αυτό το ρεύμα είναι συγκροτημένο σε μια φιλο-ΕΕ γραμμή. Η Ευρωπαϊκή Ενωτική Αριστερά – Βόρεια Πράσινη Αριστερά (ΕΕΠ/ΒΠΑ) –μετεξέλιξη της Κομμουνιστικής Ομάδας– την εκπροσωπεί από το 1995 στην Ευρωβουλή, με 52 εκπροσώπους σε σύνολο 751. Σε αυτήν συμμετέχουν ο ΣΥΡΙΖΑ, η ΛΑΕ και η Σοφία Σακοράφα, όπως επίσης το ΑΚΕΛ και τα ΚΚ Τσεχίας, Πορτογαλίας και Γαλλίας, η Ενωμένη Αριστερά με πυρήνα το ΚΚ Ισπανίας, καθώς και η «Άλλη Ευρώπη με τον Τσίπρα» (!) στην οποία συμμετέχει η ιταλική Κομμουνιστική Επανίδρυση. Μαζικά κόμματα της ίδιας ομάδας είναι η γερμανική Αριστερά, το γαλλικό Αριστερό Κόμμα του Μελανσόν που ασκεί σκληρή κριτική στο ευρώ, το ολλανδικό μαοϊκής προέλευσης Σοσιαλιστικό Κόμμα, οι Podemos της Ισπανίας, το πορτογαλικό Μπλόκο της Αριστεράς, το ιρλανδικό Σιν Φέιν, τα πρώην ΚΚ Σουηδίας και Φιλανδίας. Συμμετέχει επίσης, αν και επιμένει στην αποδέσμευση, το Λαϊκό Κίνημα κατά της ΕΕ της Δανίας (είχε λάβει 8% στις ευρωεκλογές του 2014), επικαλούμενο «τεχνικούς λόγους» αξιοποίησης της συμμετοχής σε μια ομάδα.
Σημειώνεται ότι, ιστορικά, κατά της ΕΕ τοποθετούνταν το ΚΚ Πορτογαλίας, που όμως έχει μεταθέσει το στόχο αυτό από την πάλη στο σήμερα και στο πρόγραμμά του μιλάει για το δικαίωμα της χώρας να επιλέξει άλλο δρόμο. Το δε ΑΚΕΛ είναι γνωστό ότι συμμετείχε στην κυβέρνηση του Τάσσου Παπαδόπουλου η οποία υλοποίησε τη συμφωνία ένταξης της Κύπρου στην ΕΕ. Ο δε Χριστόφιας (2008-13) όχι μόνο δεν αμφισβήτησε τη συμμετοχή σε ευρωζώνη και ΕΕ, αλλά υπέγραψε και μνημόνιο…
Αποκαλυπτικό είναι και το γεγονός ότι σε κρίσιμες φάσεις, τα κόμματα της ΕΕΑ/ΒΠΑ δεν διαφοροποιήθηκαν από τη γραμμή του «διευθυντηρίου» με τρόπο που να παραπέμπει σε μια «άλλη Ευρώπη». Για το ολλανδικό ΣΚ, για παράδειγμα, η έξοδος της Βρετανίας ήταν καταστροφική τη στιγμή που έγινε, ενώ το Σιν Φέιν θεωρεί ότι η ενοποίηση της Βόρειας Ιρλανδίας με την Ιρλανδία θα την έσωζε από το Brexit.
Ήδη από το 2004, ο βασικός πυρήνας της ΕΕΑ/ΒΠΑ έχει συγκροτήσει το Κόμμα της Ευρωπαϊκής Αριστεράς (ΚΕΑ), ακολουθώντας τις προδιαγραφές «ευρωπαϊκών κομμάτων» της ΕΕ, βασικότερη από τις οποίες είναι η αποδοχή της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Εκεί συμμετέχουν και κόμματα που δεν έχουν σήμερα ευρωβουλευτές, αλλά και η δανέζικη Πρασινοκόκκινη Συμμαχία που οι ευρωβουλευτές της είναι στους Πράσινους. Μαζί και τα ΚΚ από Γαλλία, Ισπανία, Φιλανδία, Μολδαβία, Τσεχία, Σλοβακία, Βέλγιο, Αυστρία, Κύπρο (ΑΚΕΛ), Ελβετία (Εργατικό Κόμμα), Ιταλία (Επανίδρυση), όχι όμως το πορτογαλικό.
Η ανοιχτά φιλοΕΕ γραμμή του ΚΕΑ, η επιρροή του στην ΕΕΑ/ΒΠΑ και η συμμετοχή του ΣΥΡΙΖΑ που ήταν στα πρόθυρα της κυβέρνησης, στάθηκαν αιτία για την αποχώρηση του ΚΚΕ από την ΕΕΑ/ΒΠΑ. Παραμένει, βεβαίως, με κόμματα του ΚΕΑ και της ΕΕΑ/ΒΠΑ στις διεθνείς συναντήσεις ΚΚ, ενώ το 2014 συγκρότησε μια ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων που συσπειρώνει μικρές δυνάμεις, αλλά είναι πιο κοντά στις απόψεις του. Απουσιάζουν από εκεί τα ιστορικά ΚΚ της Δύσης, ακόμα και της Πορτογαλίας, ενώ συμμετέχει εκείνο της Σλοβακίας που είναι μέλος του ΚΕΑ.
Στη Βρετανία ενόψει του δημοψηφίσματος για το Brexit, αναπτύχθηκε η καμπάνια του λεγόμενου Lexit – το αριστερό Brexit – με τη στήριξη του τροτσκιστικού SWP, του ΚΚ Βρετανίας, οργανώσεων και αγωνιστών. Σημειώνεται ότι το ΚΚ Βρετανίας, παρά τη σημαντική επίδραση του ευρωκομμουνισμού στη χώρα, υιοθέτησε μια μαχητική αντι-ΕΕ στάση. Άλλωστε, και στις ευρωεκλογές του 2014 συμμετείχε στην πλατφόρμα «Όχι στην ΕΕ» (No2EU), μαζί με συνδικαλιστικές οργανώσεις και αγωνιστές.
Συνολικότερα, στο χώρο της αντιρεφορμιστικής και επαναστατικής Αριστεράς, υπάρχει μια κριτική στάση και απόρριψη της ΕΕ, με πιο σημαντικές φωνές το Νέο Αντικαπιταλιστικό Κόμμα και την Εργατική Πάλη στη Γαλλία, συχνά όμως με επιφυλάξεις για το σύνθημα της αποδέσμευσης από αντιεθνικιστικές θέσεις. Στην Ιταλία, κοιτίδα του ευρωκομμουνισμού, δρα η Κοινωνική Πλατφόρμα EUROSTOP, όπου συμμετέχουν συνδικαλιστές, σωματεία βάσης, αριστερές οργανώσεις που επιμένουν στη ρήξη με ευρώ και ΕΕ. Μάλιστα, στις 25 Μάρτη οργανώνουν στη Ρώμη διαδήλωση με σύνθημα «Να σπάσουμε τη φυλακή της ΕΕ», ως απάντηση στις τελετές για τα 60 χρόνια από τη Συνθήκη της Ρώμης. Στην Αυστρία, επίσης, υπάρχει η επιτροπή Euroexit, η οποία κάνει αντιΕΕ καμπάνιες.
Σημαντική αριστερή δύναμη κατά της ΕΕ είναι, τέλος, το καταλανικό CUP (Candidatura d’ Unitat Popular). Έχει φυσιογνωμία αντικαπιταλιστική, τάσσεται υπέρ της ανεξαρτησίας από την Ισπανία και διαθέτει πρόγραμμα εθνικοποίησης στρατηγικών τομέων και τραπεζών, ρήξης και εξόδου από την ΕΕ, σοσιαλιστικής, φεμινιστικής και διεθνιστικής προοπτικής. Αρχικά συμμετείχε μόνο στις τοπικές εκλογές, ενώ από το 2012 εκπροσωπείται στο Καταλανικό Κοινοβούλιο (10 βουλευτές το 2015).
