του Γιώργου Κάργα (*)
Στις 22 Δεκεμβρίου 2016, παρουσία του προέδρου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) Werner Hoyer και του υπουργού Παιδείας Κ. Γαβρόγλου, υπογράφηκε σε πανηγυρική τελετή η συμφωνία για χορήγηση από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων δανείου 138 εκατ. ευρώ για εννέα ελληνικά Πανεπιστήμια σε Αθήνα, Χανιά, Ηράκλειο, Κομοτηνή, Μυτιλήνη, Πάτρα, Θεσσαλονίκη και Βόλο. Η δανειοδότηση αφορά στην αποπεράτωση αλλά και την κατασκευή νέων αιθουσών διδασκαλίας, εργαστηρίων, γραφείων αλλά και εξοπλισμού για τη διδασκαλία. Στα μέσα Ιουλίου, η ΕΤΕπ είχε χορηγήσει επίσης δάνειο 180 εκ. για την δημιουργία του Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Τεχνολογίας.
Όπως σημείωσε ο υπουργός Παιδείας κατά την υπογραφή της δανειακής σύμβασης, η ενέργεια αυτή εντάσσεται σε μια γενικότερη στρατηγική αντιμετώπισης του προβλήματος της υποχρηματοδότησης και δεν είναι μια μεμονωμένη ενέργεια: «[…] οι ενέργειες αυτές επιταχύνθηκαν και ευοδώθηκαν το τελευταίο διάστημα, παρά τις απολύτως αδικαιολόγητες εμμονές διαφόρων. Τέτοιου είδους εμμονές δεν βοηθούν στην πορεία που έχουμε ξεκινήσει». Ανέφερε επίσης, «[…] την επίσκεψη στο τέλος Ιανουαρίου με αρχές Φεβρουαρίου μίας ειδικής σε εκπαιδευτικά θέματα ομάδας (της ΕΤΕπ), με την οποία θα ορίσουμε τα επόμενά μας βήματα». Επίσης, ότι «θα καταρτιστεί ένα πολύ συγκεκριμένο τριετές σχέδιο, που θα μας επιτρέψει να αντιμετωπίζουμε τις οικονομικές ανάγκες της εκπαίδευσης σε ορίζοντα τριετίας» και ότι «η Ευρωπαϊκή Τράπεζα ελπίζουμε να βοηθήσει ηθικά σε αυτό το εγχείρημα και να παίξει ένα, σχεδόν, αποφασιστικό ρόλο».
Έτσι το υπουργείο Παιδείας βρήκε την απάντηση στην οικονομική ασφυξία των ΑΕΙ, που έχουν επιβάλλει οι κυβερνήσεις με τις συνεχείς μειώσεις προϋπολογισμών των Πανεπιστημίων. Με τις ευλογίες λοιπόν της κυβέρνησης, οι «πρόθυμοι» πρυτάνεις επέλεξαν το δρόμο του δανεισμού-θηλιά για τα πανεπιστήμια. Αφού λοιπόν επί χρόνια διαχειρίστηκαν τον οικονομικό μαρασμό των ΑΕΙ αποδέχονται τώρα σαν μοιραία την εγκατάλειψη των Πανεπιστημίων από τη δημόσια χρηματοδότηση και προσφεύγουν στο όνομα του «ρεαλισμού» στον δανεισμό. Στην πανεπιστημιακή κοινότητα, ακόμη και μετά τη συμφωνία, δεν υπάρχει καμιά ενημέρωση για τους όρους, τις προϋποθέσεις, τις συνέπειες και τις συνθήκες αποπληρωμής των δανείων.
Η επιλογή του δανεισμού-θηλιά είναι απόρροια της υπογραφής του 3ου μνημονίου (Αύγουστος 2015). Στην «Έκθεση παρακολούθησης της Εκπαίδευσης και της Κατάρτισης για την Ελλάδα, 2016» της ΕΕ αναφέρεται: «Στο Μνημόνιο Συνεννόησης που συνήφθη τον Αύγουστο του 2015 στο πλαίσιο του τρίτου προγράμματος οικονομικής προσαρμογής (ενότητα 4.1, όπως επικαιροποιήθηκε τον Ιούνιο του 2016), η εκπαίδευση αποτελεί μέρος της μελλοντικής εθνικής αναπτυξιακής στρατηγικής. Ο ΟΟΣΑ θα κληθεί να προβεί σε επανεξέταση του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος… Οι συστάσεις αυτές (του ΟΟΣΑ) θα αποτελέσουν μία από τις βάσεις για την υλοποίηση των απαραίτητων νομοθετικών και ρυθμιστικών αλλαγών από τις ελληνικές αρχές και για την κατάρτιση του νέου σχεδίου δράσης για την εκπαίδευση της περιόδου 2016-2018». Δεν είναι καθόλου τυχαία λοιπόν η αναφορά του υπουργού Παιδείας για «τριετές σχέδιο δράσης» ή ότι η ΕΤΕπ διαθέτει ειδική ομάδα σε εκπαιδευτικά θέματα, η οποία θα επισκεφθεί τη χώρα μας στο τέλος Ιανουαρίου με αρχές Φεβρουαρίου, «με την οποία θα ορίσουμε τα επόμενά μας βήματα».
Το πρωτοφανές φαινόμενο του τραπεζικού δανεισμού των ΑΕΙ, ο οποίος παρουσιάζεται σαν μονόδρομος για την σωτηρία τους, γεννά σημαντικά ερωτήματα.
Με ποιους πόρους θα αποπληρωθούν αυτά τα δάνεια; Είναι φανερό ότι, για να ξεχρεωθούν αυτά τα δάνεια, νέες «προκλήσεις» περιμένουν τα ΑΕΙ: δίδακτρα και στα προπτυχιακά, αναζήτηση χορηγών, ιδιωτικοποιήσεις, ξεπούλημα των περιουσιακών στοιχείων, business… Κάτι φαίνεται ήξερε ο Α. Λιάκος (πρόεδρος της επιτροπής διαλόγου) όταν μιλούσε για εμπορική αξιοποίηση των περιουσιακών στοιχείων των ΑΕΙ. Η δημιουργία μη εξυπηρετούμενων «κόκκινων» δανείων, που θα πωλούνται από την ΕΤΕπ σε διάφορoυς κερδοσκοπικούς γύπες, δεν μπορεί να αποκλειστεί.
Ποιες είναι οι εγγυήσεις που δίνονται για την χορήγηση των δανείων; Είναι εύκολο να καταλάβει κάποιος ότι αν οι εγγυήσεις για το δάνειο παρέχονται από το εκάστοτε Ίδρυμα, αυτό θα οδηγήσει σε υποθήκη των περιουσιακών στοιχείων του. Έτσι τα επόμενα χρόνια είναι πολύ πιθανόν να δούμε κτίρια των ΑΕΙ να έχουν περάσει στα χέρια άμεσα τραπεζών ή κερδοσκοπικών funds.
Ποια είναι η διαδικασία αποπληρωμής του δανείου; Έχοντας την εμπειρία των μνημονίων ειδικά με τους όρους που επιβάλλονται κάθε φορά στο όνομα της χορήγησης της επόμενης δόσης, είναι φανερό ότι άμεσα θα τεθεί ουσιαστικό θέμα εποπτείας των ΑΕΙ και καθορισμού της φυσιογνωμίας και του προσανατολισμού τους από τους δανειστές.
Επιπλέον, όπως έχει γίνει γνωστό η εθνική συμμετοχή στην εκτέλεση των έργων τα οποία θα χρηματοδοτηθούν με βάση την δανειοδότηση ανέρχεται στο 25%, με αποτέλεσμα να υπάρχει απομύζηση των δημόσιων επενδύσεων στις κατευθύνσεις στις οποίες επιβάλλει η ΕΤΕπ.
Με τις επιλογές της κυβέρνησης και των πρυτάνεων ένας νέος θεσμός, η ΕΤΕπ, εκτός από την ΕΕ και τον ΟΟΣΑ, θα διαφεντεύει την ζωή και την λειτουργία των πανεπιστημίων.
Το κρίσιμο αυτό ζήτημα και οι επιπτώσεις του ότι πρέπει να έρθουν στην πρώτη γραμμή των διεκδικήσεων του πανεπιστημιακού κινήματος. Ο αγώνας για αύξηση των δαπανών για την παιδεία, για σταμάτημα του δανεισμού και της καταστροφής των δικαιωμάτων των φοιτητών και των εργαζόμενων, της κατάργησης κάθε είδους επιτροπείας των ΑΕΙ γίνεται επίκαιρος όσο ποτέ.
(*) Καθηγητής στο Γεωπονικό
