των Ηλέκτρας Γεωργίου και Έφη Παπαύλου
Παραφράζοντας τον Τζιόρτζιο Αγκάμπεν θα μπορούσαμε σήμερα να πούμε πως κάθε φορά που οι πρόσφυγες δεν αποτελούν πλέον μεμονωμένες περιπτώσεις, αλλά μαζικό φαινόμενο, η Σύμβαση της Γενεύης αποδεικνύεται απολύτως κουρελόχαρτο. Αυτό αποδεικνύει η εμμονή όλης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ελληνικής κυβέρνησης να εγκλωβιστούν οι πρόσφυγες στην Τουρκία (όπου δεν ισχύουν οι υποχρεώσεις της Σύμβασης), αυτός είναι ο ρόλος των επαναπροωθήσεων στη θάλασσα από ΝΑΤΟ, FRONTEX, λιμενικές αρχές και των φρακτών στα σύνορα: να περιστείλουν το δικαίωμα στο άσυλο για τους πρόσφυγες πολέμου, για τους οποίους όλη η Ευρώπη έχει πλέον ομολογήσει ότι αποτελούν το συντριπτικό ρεύμα των εισερχόμενων. Με τον ίδιο τρόπο η Συνθήκη του Δουβλίνου περιχαρακώνει εδώ και χρόνια το δικαίωμα στο άσυλο μόνο στη χώρα εισόδου. Ομοίως και το γεγονός ότι οι χώρες της ΕΕ αποφασίζουν ότι θα δέχονται συγκεκριμένους αριθμούς αιτούντων εντός των συνόρων τους. Οι διεθνείς οργανισμοί που επαγγέλλονται την υπεράσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων θα παίξουν και στην Ευρώπη ξεκάθαρα το ρόλο του διεθνούς χωροφύλακα και τροχονόμου των προσφυγικών ροών.
Την προηγούμενη βδομάδα έλαβε χώρα μια ακόμα σύνοδος κορυφής των ηγετών των 28 χωρών-μελών της ΕΕ, όπου εκτός από τις διαπραγματεύσεις με τη Βρετανία για τη παραμονή της στην ΕΕ εν όψει του δημοψηφίσματος, συζητήθηκαν έντονα οι νέες διαστάσεις στο ζήτημα του προσφυγικού-μεταναστευτικού. Η προγραμματισμένη τριμερής συνάντηση Ελλάδας, Τουρκίας, Γερμανίας δεν πραγματοποιήθηκε λόγω απουσίας του Ερντογάν στον απόηχο των βομβιστικών επιθέσεων στην Τουρκία. Το νέο ραντεβού μπήκε για αρχές Μαρτίου με συμμετοχή της Τουρκίας, η οποία παίζει πλέον ρόλο κλειδί για τους ευρωπαίους ηγέτες στη «διαχείριση» των προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών. Η αντιμεταναστευτική στάση της ΕΕ αποτυπώθηκε ξεκάθαρα και στο κείμενο συμπερασμάτων της συνόδου κορυφής, όπου αναφέρει ότι η υλοποίηση συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας είναι ύψιστης σημασίας ζήτημα και ότι το σχέδιο αυτό απαιτεί παραπάνω ενέργειες από πλευράς της, καθώς ο αριθμός των εισερχόμενων προσφύγων και μεταναστών μένει ακόμα υψηλός. Απώτερος στόχος της συμφωνίας η αναχαίτιση των ροών, η προστασία των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, η λειτουργία κέντρων καταγραφής όπως και οι επαναπροωθήσεις σε τρίτες χώρες. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στη δημιουργία της ευρωπαϊκής συνοριοφυλακής και ακτοφυλακής που θα συζητηθεί η ολοκλήρωση της στην επόμενη σύνοδο κορυφής. Η ελληνική πλευρά δεν κατάφερε να συμπεριληφθεί στο κείμενο συμπερασμάτων η δέσμευση να μην γίνουν μονομερείς ενέργειες όσον αφορά το κλείσιμο των συνόρων μέχρι την επόμενη έκτακτη Σύνοδο Κορυφής το Μάρτιο και το ζήτημα έληξε σε μια εξαμερή συνάντηση όπου συμφώνησαν οι πρωθυπουργοί Ολλανδίας, Γερμανίας, Αυστρίας, Σλοβενίας, Κροατίας και Ελλάδας.
Παρόλα αυτά, η αναίρεση των συμφωνηθέντων δεν άργησε με την Αυστρία να καλεί σε Διάσκεψη για το προσφυγικό την Τετάρτη τους υπουργούς Εσωτερικών και Εξωτερικών Βουλγαρίας, Κροατίας, Σλοβενίας, αλλά και των εκτός ΕΕ χωρών, Σερβίας, Αλβανίας, Βοσνίας, Κοσσόβου, Μαυροβούνιου, ΠΓΔΜ, χώρες της βαλκανικής διαδρομής των προσφύγων, χωρίς τη συμμετοχή της Ελλάδας, ώστε να επιτύχει κοινή στάση στο κλείσιμο των συνόρων. Ήδη την προηγούμενη βδομάδα, η Σερβία έκλεισε τα σύνορα της και ακολούθησε η ΠΓΔΜ. Να μην ξεχνάμε ότι η Αυστρία έχει ήδη στείλει στρατό για φύλαξη των συνόρων της ΠΓΔΜ με πιθανότητα ενίσχυσης των δυνάμεων και οι υπουργοί Εσωτερικών και Εξωτερικών της τάσσονται υπέρ ακόμη χαμηλότερων ημερήσιων ορίων τόσο στον αριθμό των αιτούντων άσυλο στην Αυστρία όσο και στον αριθμό των διερχόμενων προσφύγων, που από την περασμένη Παρασκευή είναι στους 80 και 3.200 αντίστοιχα.
Στο κοινό ανακοινωθέν που υπογράφηκε κατά τη Διάσκεψη της Βιέννης, τονίζεται πως «θα πρέπει να μειωθεί δραστικά η μεταναστευτική ροή κατά μήκος της Διαδρομής των Βαλκανίων», ενώ η αυστριακή υπουργός Εσωτερικών έβαλε ακόμα πιο αντιδραστικό άξονα κάνοντας λόγο για την ανάγκη διακοπής των μεταναστευτικών ροών.
Αποτέλεσμα του κλεισίματος των συνόρων είναι ο εγκλωβισμός 20.000 προσφύγων και μεταναστών και του διασκορπισμού τους σε διάφορες πόλεις ανά την Ελλάδα (Ειδομένη, Διαβατά, Κιλκίς, Κοζάνη, Τρίκαλα, Καβάλα, Γρεβενά, Λαμία) ως αποτέλεσμα της απαγόρευσης να συνεχίσουν. Κάποιοι έχουν ξεκινήσει να πηγαίνουν ακόμα και με τα πόδια μέχρι την Ειδομένη για να περάσουν τα σύνορα που όμως έχουν κλείσει για την πλειοψηφία τους. Η πλατεία Βικτώριας γεμίζει και πάλι ασφυκτικά, με δύο πρόσφυγες να επιχειρούν να κρεμαστούν από δέντρο, δηλώνοντας την απόγνωση τους για τις αποφάσεις της ΕΕ που κλείνουν το δρόμο τους σε μια ζωή με ειρήνη και αξιοπρέπεια. Πολλοί αρνούνται να πάνε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Σχιστό, επιμένοντας να συνεχίσουν το ταξίδι τους προς τα σύνορα και βρίσκονται αντιμέτωποι με την ελληνική αστυνομία που απαγορεύει σε πολλά σημεία της διαδρομής στα πούλμαν να συνεχίσουν, ενώ στα Τέμπη έβαλε ακόμα και κλούβες να φράξουν το δρόμο σε πρόσφυγες που έκαναν το ταξίδι με τα πόδια.
Η ελληνική κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ πλήρως εναρμονισμένη με τις επιταγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για δημιουργία στρατοπέδων συγκέντρωσης και διαλογής, έχει ήδη εγκαινιάσει τη λειτουργία των 4 από τα 5 hot spots στα νησιά και προανήγγειλε δια στόματος Καμμένου και τη δημιουργία άλλων 5 στο Κιλκίς και τα Γιαννιτσά. Στην πραγματικότητα, διαφαίνεται ότι τα hotspot και λοιπές δομές θα αποδειχθούν σταγόνα στον ωκεανό σε λίγες μέρες και έχει τεθεί σε λειτουργία το σχέδιο για τη «λιβανοποίηση», παρά τις λεκτικές αντιρρήσεις του Μουζάλα.
Γι αυτό και η κυβέρνηση έσπευσε να καταθέσει εκπρόθεσμη τροπολογία στις 17 Φεβρουαρίου για το συντονιστικό ρόλο στρατού στην αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης κατά την ψήφιση του νόμου «Επιτάχυνση κυβερνητικού έργου και άλλες διατάξεις». Με βάση την τροπολογία, ο στρατός αποκτά συντονιστικές αρμοδιότητες σχετικά με την ίδρυση και λειτουργία των δομών «υποδοχής και φιλοξενίας» των προσφύγων. Συγκροτείται στο ΓΕΕΘΑ Κεντρικό Συντονιστικό Όργανο Διαχείρισης της Προσφυγικής Κρίσης και αντίστοιχα τοπικά όργανα με αρμοδιότητα να διευθύνουν και να συντονίσουν, με τη συμμετοχή και των Υπηρεσιών Υποδοχής και Ασύλου, τη λειτουργία των δομών σε ό,τι αφορά τη διαμονή, μεταφορά, σίτιση, υγειονομική περίθαλψη των προσφύγων και μεταναστών. Ο στρατός αποκτά το ρόλο της πρώτης αρχής στη διαχείριση των παραπάνω θεμάτων και εξ αυτού αποκτά ειδικό βάρος απέναντι στις πολιτικές υπηρεσίες όχι μόνο σε συμβολικό αλλά και σε πραγματικό επίπεδο.
Αποτελεί κυβερνητική επιλογή να παραχωρηθούν στο στρατό πολιτικές αρμοδιότητες που θα έπρεπε να ασκούνται από επιτελικές υπηρεσίες κοινωνικής πρόνοιας. Στο ερειπωμένο πεδίο του νεοφιλελευθέρου κράτους και της οικονομικής κρίσης, ο δημόσιος τομέας έχει αποδεκατιστεί και ο στρατός εμφανίζεται ως ο μοναδικός ικανός διαχειριστής της κατάστασης έκτακτης ανάγκης. Σε αυτό το πλαίσιο παραχωρείται κατά παρέκκλιση των ισχυουσών εθνικών διατάξεων η σύναψη συμβάσεων έργου, αγαθών και υπηρεσιών. Πρόκειται για σοβαρή πλευρά του ζητήματος γιατί αφενός νομιμοποιεί τη νομική εξαίρεση κάνοντας επίκληση στη «δημόσια τάξη και το εθνικό συμφέρον» και αφετέρου αποδίδει ρόλο υπερεργολάβου στο στρατό που θα μοιράζει κατά βούληση δημόσιο χρήμα.
Παρότι στο σχέδιο νόμου που εμφάνισε η κυβέρνηση αρχές Φεβρουαρίου (Σχέδιο νόμου Τροποποιήσεις του νόμου 3907/2011 (ΦΕΚ Α΄ 7), τροποποιήσεις του ν. 4251/2014 (ΦΕΚ Α΄80, προσαρμογή της Ελληνικής νομοθεσίας) με τον οποίο ρυθμίζει το σύνολο σχεδόν των αρμοδιοτήτων των υπηρεσιών που εμπλέκονται με το προσφυγικό δεν υπήρχαν σχετικές αναφορές, φαίνεται ότι ο στρατός έχει επιλεγεί ως βασικός ρυθμιστής, ότι οι υπηρεσίες θα παρέχονται «με το όπλο στο χέρι» και πως ο στρατός θα ενισχύσει κρίσιμα το συμβολικό του κύρος και την πραγματική ισχύ του ανάμεσα στους λοιπούς κρατικούς μηχανισμούς.
Παράλληλα, ενώ η ελληνική κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ επιμένει στηΝ πλήρη εφαρμογή της συμφωνίας για επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο, τούρκοι στρατιωτικοί αμφισβητούν ευθέως τη συμφωνία και έχουν συγκεκριμένες απαιτήσεις στο επιχειρησιακό πλάνο για το πως θα γίνονται οι περιπολίες και επίσης αρνούνται την επιστροφή προσφύγων-μεταναστών στα παράλια της Τουρκίας. Σύμφωνα με τις λεπτομέρειες του σχεδίου που έγιναν γνωστές, το ΝΑΤΟ θα επαναπροωθεί στα τουρκικά παράλια και ταυτόχρονα θα αναπτύξει δυνάμεις στα τουρκοσυριακά σύνορα για να ελέγξει τις ροές από Συρία.
