«Από το σύστημα της κοινωνικής πρόνοιας και προστασίας των ανέργων, περνάμε σε αυτό της ανταποδοτικής πρόνοιας. Για να μπορέσει κανείς να λάβει ένα “κοινωνικό βοήθημα” θα πρέπει να εργαστεί σε ειδικές συνθήκες», λέει στο Πριν ο Στάυρος Μαραγκουδάκης, μέλος συλλογικότητας Attack στην ανεργία και την επισφάλεια.
Συνέντευξη στον Κυριάκο Νασόπουλο
Πώς δημιουργήθηκε η συλλογικότητα Attack στην ανεργία και την επισφάλεια;
Η ATTACK δημιουργήθηκε τον Απρίλη του 2014, από ομάδα νέων που πολιτικοποιήθηκαν μέσα στα μεγάλα φοιτητικά κινήματα της δεκαετίας 2000-2010, στη συγκλονιστική διετία 2010-2012 των αλλεπάλληλων γενικών απεργιών και του κινήματος των πλατειών. Η υποχώρηση του εργατικού και λαϊκού κινήματος, το σημαντικό προχώρημα της επίθεσης κεφαλαίου-ΕΕ-κυβερνήσεων – ειδικά στο πεδίο των εργασιακών σχέσεων και της διαχείρισης της ανεργίας, αποτέλεσαν τους βασικούς προβληματισμούς της ATTACK. Θα έλεγε κανείς ότι η ATTACK είναι ένας διαρκής πειραματισμός γύρω από το πώς μπορούμε να ζήσουμε με αξιοπρέπεια σε ένα περιβάλλον που η ανεργία έχει μετατραπεί στο δήμιο οποιασδήποτε προσδοκίας από το μέλλον, ενώ η εργασία παίρνει όλοένα και πιο έντονα τα χαρακτηριστικά σύγχρονης σκλαβιάς. Με ποια αιτήματα λοιπόν και ποιες μορφές πάλης θα μπορέσουμε να αναμετρηθούμε με τον εργασιακό μεσαίωνα, την ανακύκλωση της ανεργίας, τα σύγχρονα σκλαβοπάζαρα των προγραμμάτων ΟΑΕΔ-ΕΣΠΑ; Πώς δε θα μείνει η γενιά μας στο περιθώριο των κοινωνικών και πολιτικών εξέλιξεων; Πώς θα αποτινάξουμε από πάνω μας την ολοκληρωτική ακύρωση μιας γενιάς που για το σύστημα θεωρείται χαμένη; Αυτά είναι τα ερωτήματα που απασχολούν το δικό μας εγχείρημα.
Ποια έκταση έχει πάρει το πρόβλημα της ανεργίας στην Ελλάδα; Ποιες κοινωνικές ομάδες είναι οι πιο ευάλωτες;
Η ανεργία στην Ελλάδα έχει πάρει εφιαλτικές διαστάσεις. Χτύπησε ιδιαίτερα τις παραγωγικές ηλικίες, ενώ τα ποσοστά στους νέους και τις γυναίκες ήταν και παραμένουν ιδιαίτερα υψηλά. Το μέγεθος της ανεργίας αποτελεί τη βασική αιτία για τις διαστάσεις που έχει πάρει το φαινόμενο της μαζικής μετανάστευσης νέων επιστημόνων προς τις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης. Παράλληλα στο δημόσιο διάλογο ολοένα και πιο συχνά κάνει την εμφάνιση του ο όρος Neets. Με τον όρο αυτό περιγράφεται μια μορφή που παίρνει ο κοινωνικός αποκλεισμός των νέων που βρίσκονται εκτός εργασίας, εκπαιδευτικών δομών και δομών πρακτικής άσκησης ή κατάρτισης. Η αδυναμία ανεξαρτητοποίησης από την οικογένεια, η αδυναμία και του πιο στοιχειώδους προγραμματισμού της ζωής επισύει τον κίνδυνο διαμόρφωσης μιας άβουλης γενιάς, με διαλυμένη αυτοπεποίθηση.
Υπάρχουν έστω και οι στοιχειώδεις παροχές προς τους ανέργους από τον ΟΑΕΔ;
Βρισκόμαστε σε περίοδο αλλαγής του μοντέλου διαχείρισης της ανεργίας. Από το σύστημα της κοινωνικής πρόνοιας και προστασίας των ανέργων, περνάμε σε αυτό της ανταποδοτικής πρόνοιας. Το νέο δόγμα θα μπορούσε να συνοψιστεί ως εξής: «Είναι αδιανότητο να πληρώνουμε τον άνεργο για να κάθεται. Αντιθέτως για να μπορέσει κανείς να λάβει ένα “κοινωνικό βοήθημα” θα πρέπει να εργαστεί σε ειδικές συνθήκες που θα ορίσουμε εμείς μέσω των αντίστοιχων προγραμμάτων ενεργητικής αντιμετώπισης της ανεργίας». Ο άνεργος λοιπόν δεν είναι θύμα ενός κοινωνικού φαινομένου που παράγει περιοδικά ο καπιταλισμός με διαφορετική ένταση και σφοδρότητα. Ο ίδιος φταίει για την κατάστασή του. Με βάση αυτή τη λογική σήμερα ένα πολύ μικρό ποσοστό των ανέργων παίρνει επίδομα ανεργίας (10-15%). Συνολικά κάθε παροχή που δινόταν τα προηγούμενα χρόνια περιορίζεται δραματικά. Μάλιστα η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, πριν κιόλας υπογράψει το 3ο Μνήμονιο, έσπευσε να υποκλιθεί σε αυτή τη λογική.
Η συγκυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ υποστηρίζει ότι θα αμβλύνει το πρόβλημα μέσω των προγραμμάτων κοινωφελούς εργασίας του ΟΑΕΔ. Από την πλευρά σας,υποστηρίζετε πως τα προγράμματα αυτά αποτελούν ένα ακόμα εργαλείο προώθησης του νέου οικονομικού μοντέλου. Μπορείτε να το εξηγήσετε;
Τα προγράμματα κοινωφελούς εργασίας στο δημόσιο, τα βάουτσερ στον ιδιωτικό, καθώς και τα υπόλοιπα προγράμματα είναι πρώτα από όλα προγράμματα ανακύκλωσης της ανεργίας και όχι αντιμετώπισής της Έρχονται να υποκαταστήσουν το επίδομα ανεργίας και τις παλαιές παροχές του ΟΑΕΔ. Διατηρούν τους ανέργους σε κατάσταση οριακά «κοινωνικά ενεργή», για ένα περιορισμένο χρονικό διάστημα για να ξαναπεταχτούν μετά στην ανεργία. Σε δεύτερο επίπεδο οι άνεργοι μέσω των προγραμμάτων καλύπτουν θέσεις πάγιων και διαρκών αναγκών στο δημόσιο και στις επιχειρήσεις. Παρόλα αυτά η σχέση εργασίας τους δεν κατοχυρώνεται νομικά και πρακτικά, ως σχέση εξαρτημένης εργασίας, αλλά ως σχέση ειδικού σκοπού. Ως εκ τούτου οι αμοιβές τους ορίζονται κατα παρέκλιση του εργατικού δικαίου και κάτω από τη ΕΓΣΣΕ. Η αμοιβή τις περισσότερες φορές δεν καταβάλλεται με τη μορφή μηνιαίου μισθού, αλλά με τη μορφή επιδομάτων από το γραφειοκρατικό μηχανισμό που συγκροτούν υπ. Εργασίας, ΟΑΕΔ και ΕΚΤ – ΕΣΠΑ, υπεύθυνο για τις συστηματικές καθυστερήσεις στις πληρωμές των ανέργων. Εξαιρούνται από το εργατικό δίκαιο, τα ασφαλιστικά τους δικαιώματα είναι στη πλειοψηφία των περιπτώσεων περιορισμένα (μόνο για ιατροφαρμακευτική περίθαλψη), αντιμετωπίζονται στους χώρους δουλειάς ως εργαζόμενοι δεύτερης κατηγορίας από εργοδότες αλλά πολλές φορές και από τους συναδέλφους τους.
Ποιες δράσεις έχει αναπτύξει το τελευταίο διάστημα η Attack στην κατεύθυνση ενδυνάμωσης του κινήματος των ανέργων και των επισφαλώς εργαζόμενων;
H ATTACK τους τελευταίους μήνες έχει αναλαβει σημαντικές πρωτοβουλίες για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των εργαζόμενων στα προγράμματα ΟΑΕΔ-ΕΣΠΑ. Στις αρχές του καλοκαιριού και ενώ ήδη οι καθυστερήσεις στις πληρωμές είχαν αρχίσει να γενικεύονται καλέσαμε σε σύσκεψη για να πραγματοποιήσουμε συγκέντρωση διαμαρτυρίας στο υπουργείο εργασίας. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτή η συγκέντρωση ήταν η πρώτη συγκέντρωση βαουτσεράδων (δηλ. «ωφελούμενων» σε προγράμματα στον ιδιωτικό τομέα). Σε αυτήν συμμετείχαν επίσης απλήρωτοι πρακτικάριοι από τις σχολές του ΟΑΕΔ, με πλαίσιο του ΠΑΜΕ, ενώ την εμφάνισή τους έκαναν και οι V for Voucherades, συλλογικότητα που πρόσκεινται στο ΣΥΡΙΖΑ. Πέρα από τα προγράμματα ΟΑΕΔ-ΕΣΠΑ, συμμετείχαμε στην πορεία που καλούσε ο Συντονισμός για το Επίδομα Ανεργίας με δικό μας πολιτικό πλαίσιο, καθώς και σε κάθε συγκέντρωση για την υπεράσπιση της Κυριακάτικης Αργίας. Βρεθήκαμε στο πλευρό δεκάδων απολυμένων που διεκδικούσαν αποζημιώσεις δεδουλευμένα κτλ. από την εκάστοτε εργοδοσία.
Εάν δε χάσει το κεφάλαιο, αδύνατη η αλλαγή κατάστασης στους χώρους δουλειάς
Ποιο είναι το επόμενο άμεσο αγωνιστικό ραντεβού που έχετε προγραμματίσει;
Από τις αρχές Ιούλη στους υποστελεχωμένους δήμους όλης της χώρας εργάζονται 32.000 άνεργοι μέσω των προγραμμάτων Κοινωφελούς Εργασίας.Το σήμα κατατεθέν αυτού του προγράμματος είναι οι δεκάδες τραυματισμοί εργαζόμενων στην καθαριότητα, συνήθως από πτώση από απορριματοφόρο. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αποτελεί, ο τραυματισμός εργαζόμενου στο Δήμο Μεγαρέων, ο οποίος ακόμη και σήμερα παραμένει σε κομματώδη κατάσταση στο ΚΑΤ. Οι βασικές αιτίες για την επαναληψιμότητα αυτών εργατικών ατυχημάτων είναι η έλλειψη εκπαίδευσης των ωφελούμενων, η αντιμετώπιση από την πλευρά των δήμων ως παιδιών για όλες τις δουλειές καθώς και η υποστελέχωση των δήμων. Για όλα τα παραπάνω προγραμματίζουμε από κοινού με πρωταβάθμια σωματεία των ΟΤΑ και επιτροπές εργαζόμενων στα «πεντάμηνα» που αρχίζουν να εξαπλώνονται σε δήμους της Αττικής, μια μεγάλη συγκέντρωση διαμαρτυρίας στο Υπουργείο Εργασίας στις 3/11 καθώς και την εμφάνιση μπλοκ εργαζόμενων στα πεντάμηνα και των επιτροπών τους τη μέρα της Γενικής Απεργίας στις 12/11 με συγκέντρωση στο Μουσείο στις 10.30 π.μ.
Υπάρχουν οι δυνατότητες και η δυναμική ώστε να οικοδομηθεί μαζικό νικηφόρο κίνημα ανέργων και επισφαλώς εργαζομένων;
Κατα τη γνώμη μας μόνο στα πλαίσια ενός κοινού μετώπου εργαζόμενων και ανέργων, μπορεί να αναπτυχθεί η δράση του πιο χτυπημένου κομματιού των ανέργων, αυτών που βρίσκονται σε χρόνια ανεργία. Κορμός αυτού του μετώπου θα είναι η νέα γενιά και ο κόσμος της επισφάλειας, που ζει και εργάζεται στο λυκόφως μεταξύ εργασίας και ανεργίας-που συγκεντρώνει ταυτόχρονα τα χαρακτηριστικά και των δύο καταστάσεων και βρίσκεται στην αιχμή του δόρατος της επίθεσης στις εργασιακές σχέσεις. Μόνο όμως με αυτό το μέτωπο μπορούμε να απαντήσουμε όχι μόνο στο ερώτημα της κινητοποίησης των ανέργων αλλά και στη δυνατότητα του μαζικού πολιτικού εργατικού κινήματος να επιβάλει ρωγμές στην επίθεση κεφαλαίου και ΕΕ, να ανατρέψει τις αναδιαρθρώσεις στην αγορά εργασίας, να περπατήσει στους δρόμους της αντικαπιταλιστικής ανατροπής.
Πάνω σε ποια αιτήματα, ποιες βασικές διεκδικήσεις, άμεσα και μεταβατικά;
Αυτό το πολιτικό εργατικό κίνημα θα πρέπει έχει ξεκάθαρο, ότι μέσα στην κρίση, εάν δε χάσει το κεφάλαιο πλούτο και δύναμη είναι αδύνατη μια συνολική αλλαγή της κατάστασης που βιώνουμε στους χώρους δουλειάς. Ενώ η ανεργία θα παραμείνει ο εφιάλτης για εκατοντάδες χιλιάδες. Θα πρέπει κόντρα σε όλη τη σαπίλα της ΓΣΕΕ και της ΑΔΕΔΥ να βγουν τα εργατικά συμφέροντα μπροστά, με νέα σωματεία και συνδικάτα που θα αγκαλιάζουν όλο το εργατικό δυναμικό που μένει μακριά απο το συνδικαλισμό και τον αγώνα. Για να διεκδικηθεί τώρα η μείωση των ωρών εργασίας ώστε να υπάρξουν θέσεις για τους άνεργους και πραγματοποιηθεί το αίτημα για σταθερή δουλειά για όλους. Να δοθεί σε όλους τους άνεργους επίδομα ανεγίας. Να διαγραφεί το χρέος και να σπάσουμε τα δεσμά της ΕΕ, για να υπάρξουν δημόσιες επενδύσεις κόντρα στη λογική και τους νόμους του κέρδους που μας έφεραν ως εδώ. Για να μπλοκαριστεί ο εργασιακός μεσαίωνας και να μη ζήσουμε σα σύγχρονοι δούλοι!
