της Αιμιλίας Τσαγκαράτου
Με την έναρξη της σχολικής χρονιάς, και σε μια περίοδο που οι μνημονιακές πολιτικές στην εκπαίδευση έχουν καταδικάσει χιλιάδες εκπαιδευτικούς στην ανεργία και εκατοντάδες τάξεις χωρίς εκπαιδευτικούς, το θέμα της απαλλαγής από το μάθημα των Θρησκευτικών κυριάρχησε στην ειδησεογραφία. Η συζήτηση ωστόσο που έχει ανοίξει, εκτός από το ότι έχει βάλει επί τάπητος συνολικότερα θέματα για τη σχέση σχολείου-θρησκείας και εκκλησίας-κράτους, είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική για τον τρόπο που η κυβέρνηση αντιμετωπίζει τις σχέσεις αυτές, και το αν είναι διατεθειμένη ή όχι να συγκρουστεί έστω και στοιχειωδώς με συντηρητικές αντιλήψεις και πρακτικές.
Για την ιστορία του πράγματος, να πούμε ότι από το 2008 με εγκυκλίους του υπουργείου Παιδείας, δινόταν η δυνατότητα απαλλαγής από το μάθημα των Θρησκευτικών για λόγους συνείδησης, χωρίς να είναι αναγκαία η αιτιολόγηση της άρνησης στην υπεύθυνη δήλωση που απαιτούνταν. Αρκούσε η υπογραφή και των δύο γονέων σε περίπτωση ανήλικου μαθητή ή του ίδιου αν ήταν ενήλικος. Η νομοθεσία από πριν, έτσι κι αλλιώς, έδινε το δικαίωμα απαλλαγής από το μάθημα των Θρησκευτικών σε αλλόθρησκους μαθητές.
Δύο μέρες (!) πριν τις εκλογές του Γενάρη 2015, ο τότε υπουργός Παιδείας Λοβέρδος με εγκύκλιό του αυστηροποιεί το καθεστώς της απαλλαγής καθώς επιβάλλεται η υπογραφή δήλωσης με ρητή αναφορά ότι το παιδί τους δεν είναι χριστιανός/ή ορθόδοξος, ότι ψευδής δήλωση θα έχει νομικές συνέπειες – αν για παράδειγμα το παιδί είναι βαφτισμένο δεν έχει τέτοιο δικαίωμα – και εφιστάται η προσοχή στους διευθυντές των σχολείων, να ελέγχουν τη νομιμότητα των λόγων που προβάλλονται. Ξεκίνησε λοιπόν η απόρριψη αιτήσεων γονέων που επικαλούνταν λόγους συνείδησης ως παράνομες κι έτσι με προσφυγές γονέων στην Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων και καταγγελίες στον τύπο, δόθηκε δημοσιότητα στο θέμα. Εδώ να πούμε, ότι αφορμή για την εγκύκλιο Λοβέρδου ήταν η απόφαση του Διοικητικού Εφετείου Χανίων για την υποχρεωτικότητα του μαθήματος των Θρησκευτικών.
Αυτό λοιπόν που θα αρκούσε, θα ήταν μια απλή αλλαγή της εγκυκλίου από την κυΠαύλουβέρνηση που προέκυψε μετά τις εκλογές του Γενάρη. Σύμφωνα όμως με τον τότε υφυπουργό Παιδείας Κουράκη «δεν τους άφησαν οι αντιδραστικές δυνάμεις».
Λάδι στη φωτιά ήρθαν να βάλουν οι δηλώσεις της νυν υφυπουργού Παιδείας Σίας Αναγνωστοπούλου για «απλοποίηση της διαδικασίας απαλλαγής». Με αφορμή αυτές τις δηλώσεις ξεκίνησε σφοδρή επίθεση απέναντι σε όλους εκείνους που θέλουν να τα βάλουν «με τα ιερά και όσια». Στο στόχαστρο βρέθηκε και η ΟΛΜΕ που με απόφασή της ζητά το αυτονόητο: να αποσυρθεί η εγκύκλιος Λοβέρδου και να γίνεται η απαλλαγή χωρίς αιτιολόγηση. Μαζί με την επίθεση αυτή ξεκίνησε και η άτακτη υποχώρηση του υπουργείου Παιδείας. Η Σ. Αναγνωστοπούλου ζητά «άφεση αμαρτιών» λέγοντας ότι παραποιήθηκαν οι δηλώσεις της. Ο υπουργός παιδείας Φίλης στην συνάντησή του με τον αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο δηλώνει ότι «δεν θα υπάρχουν μονομερείς ενέργειες στο ζήτημα του μαθήματος των Θρησκευτικών» και ότι «η θρησκεία διαδραματίζει ρόλο ηθικό και αγαθό στην περίπτωση της Ελλάδας». Επίσης, η ΔΑΚΕ των καθηγητών βρίσκοντας την ευκαιρία να ξεδιπλώσει όλο το συντηρητικό της οπλοστάσιο με ανακοίνωσή της θεωρεί ότι η απόφαση της ΟΛΜΕ «επιδιώκει την κατάργηση του μαθήματος των Θρησκευτικών και την έξωση των συναδέλφων θεολόγων από τη δημόσια εκπαίδευση» και ότι με αυτό τον τρόπο ανοίγει το δρόμο «για απαλλαγή των μαθητών και από άλλα μαθήματα και την κατάργηση των ειδικοτήτων» (!).
Φυσικά η συζήτηση που έχει ανοίξει είναι μεγάλη. Είναι επιτακτική ανάγκη να τεθεί σε συζήτηση το θέμα του πλήρους διαχωρισμού κράτους και εκκλησίας και ότι αυτό συνεπάγεται. Σε ότι αφορά το σχολείο, η εκπαιδευτική Αριστερά πρέπει να θέσει τολμηρά τα ζητήματα της πλήρους αναθεώρησης του μαθήματος των θρησκευτικών, από μάθημα κατηχητικού χαρακτήρα σε μάθημα που θα διδάσκεται με επιστημονικές μεθόδους και κριτήρια, με στόχο την εισαγωγή των μαθητών στην προβληματική των θρησκειών, με πνεύμα ισοτιμίας ως στοιχεία της ανθρώπινης ιστορίας, της εξέλιξης των κοινωνιών, της φιλοσοφικής θεώρησης και του ανθρώπινου πολιτισμού. Ταυτόχρονα πρέπει να απαιτεί την κατάργηση των κάθε λογής συμβόλων θρησκευτικού χαρακτήρα μέσα στο σχολείο, την κατάργηση των παρεμβάσεων της εκκλησίας στον σχολικό μηχανισμό. Οι κάθε είδους θρησκευτικές εκδηλώσεις δεν πρέπει να έχουν θέση σε ένα σύγχρονο δημοκρατικό σχολείο που από την άλλη θα σέβεται πλήρως τις θρησκευτικές πεποιθήσεις εκπαιδευτικών και μαθητών.
