Το αδιαχώρητο επικρατούσε το βράδυ της Τρίτης στην αίθουσα της ΕΣΗΕΑ κατά την παρουσίαση του βιβλίου του Π. Παπακωνσταντίνου. Το βιβλίο δεν φιλοδοξεί να δώσει «οριστικές απαντήσεις» αλλά να προσφέρει κίνητρα για να προσεγγίσουν οι αναγνώστες τα έργα που μνημονεύονται στη δική τους αναζήτηση της επαναστατικής αλήθειας.
της Μαριάννας Τζιαντζή
Το αδιαχώρητο επικρατούσε το βράδυ της Τρίτης στην αίθουσα της ΕΣΗΕΑ κατά την παρουσίαση του βιβλίου του Πέτρου Παπακωνσταντίνου Αριστερά, κυβέρνηση και κράτος. Κλασικές αναλύσεις, σύγχρονες εμπειρίες. Το ενδιαφέρον αυτό ασφαλώς είχε σχέση με το θέμα του βιβλίου, αλλά και με την εξαιρετικά κρίσιμη ιστορική συγκυρία, αφού μόλις την προηγούμενη ημέρα είχε ανακοινωθεί η λεγόμενη «βελτιωτική» τελική πρόταση της κυβέρνησης προς τους θεσμούς. (Μια πρόταση που δύο μέρες αργότερα θα την απέρριπταν πανηγυρικά.)
Διπλό, λοιπόν, το ενδιαφέρον, παρ’ όλο που το νέο βιβλίο του Π.Π. δεν έχει επικαιρικό, δημοσιογραφικό χαρακτήρα, αλλά προσεγγίζει τα μεγάλα ζητήματα που διαχρονικά απασχολούν την επαναστατική θεωρία και στρατηγική. Έτσι, το βιβλίο αυτό, εφάπτεται με την ιστορία και συχνά με τη φιλοσοφία της ιστορίας. Ένα μεγάλο μέρος των εισηγήσεων αναπόφευκτα αφιερώθηκε στο σήμερα, με εκτιμήσεις που κάθε άλλο παρά αισιόδοξες μπορούν να χαρακτηριστούν.
Πρώτος μίλησε ο Παναγιώτης Λαφαζάνης, που εξαρχής αναφερθηκε στις «τρεις προϋποθέσεις» για την έξοδο από την κρίση (τερματισμός λιτότητας, ισχυρή ένεση ρευστότητας, βαθιά διαγραφή του χρέους), χωρίς όμως να αναφερθεί συγκεκριμένα στη συμφωνία. Ο Ευτύχης Μπιτσάκης έκλεψε με την ομιλία του την παράσταση: συγκίνησε με το πάθος του και γοήτευσε με τη διεισδυτικότητα των παρατηρήσεών του. Στο περιεχόμενο του βιβλίου στάθηκε ο Διονύσης Τσακνής, ενώ ο Θανάσης Σκαμνάκης, που μίλησε στη συνέχεια, έδωσε το πολιτικό στίγμα των ημερών από τη σκοπιά της μη αυτάρεσκα «νοσταλγικής» Αριστεράς. Τέλος, στη σύντομη ομιλία του, ο Π. Π. τόνισε ότι μια κυβέρνηση της Αριστεράς είναι ανήμπορη να ασκήσει φιλολαϊκή πολιτική όταν δεν μπορεί να αλλάξει το κράτος, όταν νευραλγικοί τομείς, όπως οι τράπεζες, παραμένουν στα χέρια του κεφαλαίου (τρανό παράδειγμα η παραμονή του Στουρνάρα στην Τράπεζα της Ελλάδας).
Η εκδήλωση της Τρίτης διέφερε από τις συνήθειες παρουσιάσεις βιβλίων που συχνά πολλοί τις παρακολουθούν από συμβατική υποχρέωση και όχι από γνήσιο ενδιαφέρον. Για τρεις σχεδόν ώρες, εκατοντάδες άνθρωποι παρακολουθούσαν τη συζήτηση (πολλοί όρθιοι), χωρίς να ακούγεται ένα κιχ, χωρίς κανείς να κοιτάζει το ρολόι ή το κινητό του – και όχι γιατί περίμενε «την» είδηση από τον υπουργό… Ηλικιακά, τον τόνο έδιναν οι αγωνιστές της γενιάς της μεταπολίτευσης.
Το Αριστερά, κυβέρνηση και κράτος έχει κυρίως θεωρητικό χαρακτήρα και σ’ αυτό διαφέρει από προηγούμενα έργα του Π.Π., όπως π.χ. την Επιστροφή στο Μέλλον ή τη Μεγάλη Πρόκληση. Εδώ η θεωρία ξετυλίγεται με αφορμή τους μεγάλους ιστορικούς σταθμούς των τελευταίων 170 χρόνων, παίρνοντας τη μορφή ενός ταξιδιού (που φυσικά δεν έχει ψυχαγωγικό χαρακτήρα). Με αφετηρία την «Άνοιξη των Λαών» του 1848, περνά στην Παρισινή Κομμούνα του 1871, στο παλιρροϊκό κύμα των εργατικών επαναστάσεων του 1917-1923 στην Ευρώπη, στον αγώνα κατά του φασισμού, στην προδομένη επανάσταση στην Ισπανία, στον γαλλικό και τον ιταλικό Μάη του ΄68, στο πείραμα της Λαϊκής Ενότητας στη Χιλή και στα πρόσφατα αριστερά σκιρτήματα στη Λατινική Αμερική.
Το βιβλίο είναι διαρθρωμένο ως εξής: Σε καθένα από τα 8 κεφάλαια προηγείται ένα εκτεταμένο εισαγωγικό κείμενο του συγγραφέα που θέτει τις ιστορικές και τις πολιτικές παραμέτρους του υπό ανάπτυξη θέματος (π.χ. «Εθνικό κράτος, “παγκοσμιοποίηση” και Ευρωπαϊκή Ένωση). Κάθε φορά ακολουθεί ένα «ανθολόγιο» με αποσπάσματα από κλασικά αλλά και νεότερα κείμενα. Ωστόσο, σε καμία περίπτωση αυτή η ανθολόγηση δεν θυμίζει τα δεκάδες βιβλία που εκδίδονταν κατά τη σοβιετική περίοδο με τίτλους του τύπου «Τι λέει ο Λένιν για το γυναικείο ζήτημα» ή «Τι λέει ο Μαρξ για τον πολιτισμό» (ή την οικογένεια ή ό,τι άλλο θέλετε)». Ο Π.Π. δεν επιχειρεί να μας προσφέρει μασημένη τροφή ούτε μια δεξαμενή με τσιτάτα για πάσα χρήση. Όπως ο ίδιος σημειώνει στον πρόλογό του, στόχος αυτού του βιβλίου είναι «να προσφέρει κίνητρα στους αναγνώστες, και κυρίως στη νέα γενιά των σκεπτόμενων και μαχόμενων αριστερών, να προσεγγίσουν οι ίδιοι κάποια από τα έργα που μνημονεύονται, στη δική τους αναζήτηση της επαναστατικής αλήθειας. Γιατί, όπως έγραψε ο Μπρεχτ στο Εγκώμιο για τη Μάθηση: “Ό,τι δεν ξέρεις μόνος σου, καθόλου δεν το ξέρεις!”».
Επίσης στον πρόλογο διευκρινίζεται η σχέση του βιβλίου με το σήμερα και επισημαίνεται το στρατηγικό αδιέξοδο του ΣΥΡΙΖΑ, δηλαδή, η «αδυναμία να εκπληρωθεί η υπόσχεση “τέλος στη λιτότητα και τα Μνημόνια” με τη δέσμευση “μέσα στην υπαρκτή ευρωζώνη”».
Στόχος του Π. Π., ωστόσο, δεν είναι η παρουσίαση συνεκτικών θέσεων για τα τρέχοντα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Ελληνική Αριστερά, δεν είναι οι «οριστικές απαντήσεις» μια που κάτι τέτοιο ξεπερνά κατά πολύ κάθε ατομική προσπάθεια και προϋποθέτει μια πολύπλευρη, συλλογική διαδικασία. Όμως, σε μια τέτοια διαδικασία η γνώση, έστω η επαφή με την επαναστατική θεωρία είναι πολύτιμη.
