X

Ο κύκλος του φόβου

του Θανάση Σκαμνάκη

Ο πλανήτης έχει γεμίσει κάμερες παρακολούθησης για λόγους ασφαλείας. Δορυφόροι σαρώνουν τη γη νύχτα μέρα παρατηρώντας με ακρίβεια καρφίτσας όλα τα τεκταινόμενα, όχι μόνο στον ανοιχτό κόσμο αλλά και μέσα στην κάμαρά μας. Κάμερες καιροφυλακτούν σε διασταυρώσεις, οδικές αρτηρίες, τράπεζες, μεγάλα και μικρά καταστήματα, έξω από σπίτια και μέσα σ’ αυτά. Συστήματα καταγράφουν και αποθηκεύουν όλες τις τηλεφωνικές επικοινωνίες. Κι ενώ είμαστε ζωσμένοι από στεριά, θάλασσα και αέρα για την ασφάλειά μας, συμβαίνουν περιστατικά που πολλαπλασιάζουν την ανασφάλεια. Ένα τζάμπο πέφτει κάπου στον Ινδικό Ωκεανό πριν από ένα χρόνο και κανείς δεν ξέρει κι ίσως και να μη μάθει ποτέ πώς και γιατί. Κανείς; Στη Μέση Ανατολή ένας στρατός φανατικών καταλαμβάνει περιοχές ολόκληρες και δημιουργεί κράτος και κανείς δεν ξέρει πώς φούντωσε και επικράτησε. Κανείς; Και τώρα ένα άλλο αεροπλάνα πέφτει στο κέντρο της Ευρώπης, εξαιτίας της κατάθλιψης του συγκυβερνήτη, λένε. Αν είναι ολόκληρη η αλήθεια δεν ξέρουμε, ωστόσο κι έτσι, ή πολύ περισσότερο έτσι, νιώθουμε πως κρεμόμαστε από μια κλωστή.
Παρ’ όλες αυτές τις κάμερες-μάτια, τις κάμερες-δορυφόρους, τα μικρόφωνα-αφτιά, τις υπηρεσίες, τις αστυνομίες, τις καταστολές, τους επίσημους φόνους, ο κόσμος δεν έγινε πιο ασφαλής. Μάλλον το αντίθετο. Η 11η Σεπτεμβρίου ήταν μια μεγάλη ευκαιρία. Οι άνθρωποι κλήθηκαν να απαντήσουν τι επιλέγουν ανάμεσα στην ελευθερία και την ασφάλεια. Κι επειδή οι συμμορίες, οι κλέφτες, οι περιθωριακοί και οι «ξένοι» ρήμαζαν τα σπίτια και τις περιουσίες, αλλά κι επειδή οι μουσουλμάνοι φονταμενταλιστές απειλούσαν όχι μόνο τους ηγέτες, αλλά και ανυποψίαστους πολίτες, όπως απέδειξε η Νέα Υόρκη, οι ηγέτες κήρυξαν εκστρατεία διανομής του φόβου. Κι επειδή ο φόβος, λόγω της εκστρατείας, πολλαπλασιάστηκε εντέλει οι άνθρωποι επέλεξαν την ασφάλεια. Δηλαδή νέους δορυφόρους παρακολούθησης, νέες κάμερες παντού, νέα μηχανήματα, νέες υπηρεσίες και μηχανισμούς. Αν είναι να μη ζούμε μέσα στο φόβο, χαλάλι τα μέτρα!

Και τι έγινε; «Η “εμμονή μας με την ασφάλεια” και η συνακόλουθη έλλειψη ανεκτικότητας που επιδεικνύουμε απέναντι σε κάθε ελάσσονα -ακόμα και στη παραμικρή- παραβίαση των προδιαγραφών ασφαλείας γίνονται οι πιο παραγωγικές, αυτοτροφοδοτούμενες και μάλλον ανεξάντλητες πηγές του άγχους και του φόβου μας» λέει ο Ζίγκμουντ Μπάουμαν, στο βιβλίο του Ρευστός φόβος.

«Προσπαθήσαμε», γράφει, «να εξορκίσουμε τους φόβους μας και αποτύχαμε, έχοντας απλώς μεγαλώσει με τις προσπάθειές μας τον κατάλογο των τρόμων που κραυγάζουν για αντιμετώπιση και εκδίωξη. Ο πιο αποτρόπαιος από αυτούς τους πρόσθετους φόβους είναι ο φόβος ότι είμαστε ανίκανοι να αποσοβήσουμε ή να ξεφύγουμε από την κατάσταση του φοβισμένου […] Φοβόμαστε ό,τι δεν μπορούμε να ελέγξουμε […] Η κατανόηση γεννιέται από την ικανότητα ελέγχου, την ικανότητα διαχείρισης. Ό,τι δεν μπορούμε να ελέγξουμε μας είναι “άγνωστο”· και το “άγνωστο” είναι τρομακτκό. Ο φόβος είναι ένα άλλο όνομα που δίνουμε στο ανυπεράσπιστο της ύπαρξης μας”».

Ο φαύλος κύκλος του φόβου που καθηλώνει κάθε ελπίδα και αγώνα είναι ένας εξαιρετικά αποτελεσματικός μηχανισμός κυριαρχίας στη συνείδηση. Κι ένα μεγάλο ερώτημα το τι πρέπει να κάνουμε της σύγχρονης Αριστεράς.

prin :